Yetişkinlik Psikolojisi - Özet

İnsanlar, yaşam boyunca gelişirler ve yaşamın ilerleyen yıllarında yetişkin olarak nitelendirilirler. Yetişkin kavramı, farklı biçimlerde tanımlanabilmekte olup, anlamı da değişmektedir. Dolayısıyla, yetişkin kavramına ilişkin betimlemeler toplumdan topluma, kurumdan kuruma, kişiden kişiye farklılıklar gösterebilmektedir. Bununla birlikte, gelişim süreci açısından yetişkin kavramı değerlendirildiğinde, yetişkinlik bağımsızlıkla ilgili bir kavram olup, “bir toplumda, kendi yaşamlarını yönetme sorumluluğunu üzerine alan bireylerin yetişkin olarak kabul edilmesi” yönünde genel bir eğilim olduğu belirtilmektedir. İnsanlar yaşamının yaklaşık üçte ikisinden fazlasını yetişkinlik yılları olarak yaşarlar ve yetişkinlik yılları farklı yaş dilimlerinde farklı dönem isimlendirmeleriyle betimlenir.

Yaygın olarak yetişkin gelişim dönemleri genç yetişkinlik, orta yetişkinlik ve ileri yetişkinlik dönemleri olarak ifade edilir. Yetişkinler de fiziksel, bilişsel ve psikososyal yönlerden gelişir ve çeşitli değişmeler gösterirler. Ancak, yetişkinlerin gelişim özellikleri bir çocuk veya gençten farklılıklar gösterir. Yetişkinlik yıllarında fiziksel yeterlilikler gittikçe azalmaya ve beden daha az etkili biçimde çalışmaya başlar, üreme kapasitelerinin fonksiyonlarında büyük değişmeler gerçekleşir. Bireysel farklılıklar göstermekle birlikte yaşlanma kaçınılmaz biçimde bireyin fiziksel özelliklerinde bozulmalara yol açar. Yetişkinlerin yaşa birlikte bilişsel becerilerinde de bazı farklılaşmalar oluşur. Yaşlanmanın etkileri bireysel farklılıklara bağlı olarak bilişsel fonksiyonların farklı yönlerini farklı biçimlerde etkileyebilmektedir. Araştırmalar, bazı bilişsel yeterliliklerin yaşla azaldığını ortaya koymakta, birikimli zeka gibi bilişsel yeterliliklerin ise yaşantılar sonucu geliştiğini, arttığını da göstermektedir.

Gelişim psikologları yetişkinlikte gerçekleşen psikososyal gelişimi çeşitli biçimlerde açıklamışlardır. Bunlardan Erikson, bireylerin yetişkinlik süresince üç temel gelişim krizinden geçtiğini belirtmiştir. İlk yetişkinlikte “yakınlık-yalıtılmışlık (uzaklık) “, orta yetişkinlikte “üretkenlik-durgunluk (kendini soyutlama) ” ve ileri yetişkinlikte “benlik bütünlüğü-umutsuzluk” gibi gelişim krizleri yaşanmaktadır. Yetişkinlik yıllarında aile ve iş yaşamı ise, yetişkinin sosyal gelişiminde önemli bir yer tutmaktadır Yine, yetişkinler yetişkinlik yıllarında başarmak durumunda oldukları çeşitli gelişim ödevleriyle karşı karşıya kalmaktadırlar.

Yetişkinler, yaşam içerisinde gelişimleri çerçevesinde öğrenme ihtiyacı duyarlar. Bunu gerçekleştirmeye yönelik yetişkin eğitim programlarına katılırlar. Yetişkin eğitimi, yetişkinlere yönelik onların ihtiyaç duydukları öğrenme yaşantılarını karşılamak için düzenlenen her türlü amaçlı, planlı ve düzenli eğitim etkinliklerinin ve programlarının tümünü ifade eden bir kavramdır. Yetişkin eğitimi hem birey hem toplum açısından önemlidir.

Çünkü, bireyin ve toplumun gelişmesi için bireylerin daha nitelikli hale gelmesine gereksinim vardır. Yetişkin eğitimi, ekonomik-teknolojik ve toplumsal değişmeler ve gelişmeler çerçevesinde değişik amaçlar doğrultusunda gerçekleştirilebilir. Yetişkin eğitimi programları genellikle okuma-yazma öğretimi ve temel eğitim, akademik eğitim, mesleki eğitim, aile eğitimi, genel kültür eğitimi, yurttaşlık eğitimi, toplumsal duyarlılık eğitimi, özdoyum için eğitim gibi alanlarda planlanarak gerçekleştirilebilmektedir. Yetişkin eğitiminin amacına ulaşabilmesi için bazı temel ilkelere uygun hareket etmek gerekir.

Bunlar; ihtiyaca dönüklük, uygulamaya dönüklük, kalıcılığın sağlanması, etkin katılımın sağlanması, serbestlik, amaç birliği, yararlılık, gönüllülük, amaca uygun ortam hazırlanması, değerlendirme yapılması ve gelişim özelliklerinin dikkate alınması olarak belirtilebilir. Ayrıca, yetişkin eğitimi programlarının gerçekleştirilmesinde yetişkinlerin öğrenme özellikleri dikkate alınmalıdır. Yetişkin eğitimi programı geliştirme süreci; inceleme, planlama, uygulama ve değerlendirme aşamalarından oluşmakta olup, bu programlarda çeşitli öğretme yöntem ve tekniklerinden yararlanılabilmektedir. Böylece, bir okulöncesi öğretmeni anne-babalara yönelik bir yetişkin eğitimi programını bu aşamalar çerçevesinde hazırlamak durumundadır.