Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
31.08.2014
Ders: Anne-Baba Eğitimi      Ünite 2      2 Ağustos 2011 Ara     

Yetişkin Eğitimi

Yetişkinlerin gelişmelerini, öğrenme ihtiyaçlarını karşılamaları ve daha nitelikli hale gelebilmeleri için onlara yönelik eğitim hizmetlerine gereksinim vardır. Bu çerçevede, aşağıda yetişkin eğitiminin ne olduğu, önemi ve amacı, ne tür yetişkin eğitimi programları gerçekleştirilebileceği, hazırlanma süreci ve kullanılacak yöntemler ile yetişkinlerin eğitim etkinliklerine katılımını engelleyen faktörlere ilişkin açıklamalar verilmektedir.

Yetişkin Eğitiminin Anlamı

Yetişkin, yaşam boyu gelişim süreci çerçevesinde yetişkinlik yıllarında da fiziksel, bilişsel ve psikososyal yönlerden değişmekte ve gelişmektedir. Bu değişim ve gelişimi sağlayan süreçlerden birisi de öğrenmedir. Yetişkinler de, bir çocuk veya ergen gibi içinde bulundukları çevreyle sürekli etkileşim halinde olup, bu etkileşim sürecinde öğrenme yaşantıları geçirmektedir. Dolayısıyla, yetişkinler de yaşamları boyunca öğrenmekte ve bu öğrenmeler sonucunda davranış değişiklikleri sergilemektedirler. Böylece, yetişkinler günlük yaşam içerisinde diğer insanlarla etkileşimleri sonucu rastlantısal olarak ya da radyo, televizyon, gazete gibi kitle iletişim araçlarının amaçlı yayınları yoluyla ya da kendisinin bireysel ilgi veya merakı sonucu incelemeler, araştırmalar yaparak ya da belli bir konuda öğrenme ihtiyacını karşılamak üzere planlı eğitim etkinliklerine katılarak öğrenme yaşantıları geçirebilmektedir.

Örnek

Ali Bey, çevresindekilere sürekli güncel olaylara ilişkin sohbetler ediyor, tartışmalar yapıyor, sürekli gazetelerdeki bulmacaları takip ediyor ve çözmeye çalışıyor, televizyondaki belgesel ve yarışma programlarını sürekli izliyor ve bir eğitim merkezinin açtığı bilgisayar ve İngilizce kursuna gidiyordu. Böylece, Ali Bey olanaksızlıklar nedeniyle gençliğinde üniversiteye gidememenin burukluğunu gidermeye ve içinde barındırdığı sürekli bir öğrenme isteğini doyurmaya çaba göstermektedir.

Yetişkin, geçirdiği öğrenmeye dönük yaşantılar yoluyla, yetişkinliğe özgü gelişim ödevlerini başarmak, istendik davranış değişiklikleri gerçekleştirmek ve bu yolla çevresinde oluşan değişmelere uyum sağlamak, tüm yönleriyle gelişimini ve gerçekleşmesini sağlamak durumundadır. Bunların başarılmasında yetişkinlerin günlük yaşamındaki rastlantısal yaşantılar kadar, yetişkinlerin eğitimi için düzenlenen planlı ve programlı eğitim etkinlikleri de çok önemli bir yer tutmaktadır. Bu nedenle, eğitim etkinlikleri sadece çocuk, ergen ve gençlere verilen zorunlu eğitim ve üniversite yaşantıları ile sınırlı olmayıp yaşam boyunca bireylerin eğitimlerini hedeflemekte ve böylece yetişkinlerin eğitim ihtiyaçlarını da karşılamayı amaçlamaktadır. Bunun içinde yetişkinlerin eğitimini içeren yetişkin eğitimi etkinleri düzenlenmektedir. O halde yetişkin eğitimi nedir?

Yetişkin eğitimi kavramı, yetişkin eğitimi alanında çalışan eğitimciler ve kurumlar (OECD, UNESCO vb.) tarafından, dikkate alınan ölçütlere göre değişik biçimlerde tanımlanabilmektedir. Bu tanımlar çerçevesinde yetişkin eğitimi şu şekilde tanımlanabilir:

Yetişkin eğitimi, içinde yaşadıkları toplum tarafından yetişkin olarak nitelendirilen bireylerin, sahip oldukları yeteneklerini geliştirmelerini; genel ve mesleki bilgi ve becerilerini geliştirerek artırmalarını; değişen yaşam koşullarına ve toplumsal gelişmelere uyum sağlamalarını, böylece kişisel gelişim ve gerçekleşimlerini sürdürmelerini amaçlayarak, onların ihtiyaç duydukları öğrenme yaşantılarını karşılamak için gerçekleştirilen yetişkinlere yönelik her türlü amaçlı, planlı ve düzenli eğitim etkinliklerinin ve programlarının tümünü belirtir.

Örnek

Yetişkinlerin müzik, resim, mekanik ve el becerileri gibi yeteneklerini geliştirmelerini, güzel sanatlar gibi çeşitli ilgi alanlarına yönelik bireylerin doyum sağlamalarını; deprem, ilkyardım gibi genel ve mesleklerinde bilgisayar kullanımı gibi mesleki bilgi ve becerilerini artırmalarını; şehir yaşamına uyum sağlama, çocuk yetiştirme, meslek edinme gibi toplumsal yaşama ilişkin sorunlarının üstesinden gelmelerine yönelik düzenlenebilecek her türlü eğitim etkinliği yetişkin eğitimi kavramı içerisinde ifade edilebilir.

Yetişkin Eğitiminin Önemi ve Amacı

Yetişkin eğitimi, yaşam boyu gelişimleri çerçevesinde eğitim hizmetleri vererek onların öğrenme ihtiyaçlarının karşılanması anlayışından hareketle gelişmiştir. Yetişkin bir birey de, bir çocuk ve genç gibi yaşam içerisinde eğitim hizmeti alma ihtiyacındadır. Çünkü yetişkinde gerçekleştirmek ve başarmak durumunda olduğu gelişim ödevlerine, sorumluluklara, beklentilere ve rollere sahiptir. Dolayısıyla, yetişkinlerin öğrenmeleri sadece zorunlu eğitimin kapsadığı bilgilerle sınırlı değildir. Yetişkin, yaşamı boyunca her zaman yeni bilgi ve becerileri öğrenmek, kendini geliştirmek isteyebilir.

Örnek

Bir yetişkin çocuk sahibi olduğu zaman veya televizyonda bir trafik kazası görüntüleri izlediği zaman ilkyardım konusundaki bilgi ve becerilerinin ne kadar eksik olduğunu fark ederek, ilk yardım kursuna devam etme ihtiyacı duyabilir, bu yönde girişimlerde bulunabilir.

Yetişkin eğitimi zorunlu eğitimin ve üniversite eğitiminin bir devamı veya onların bir alternatifi gibi düşünülmemelidir. Yetişkin eğitimi, yetişkinlerin öğrenme ihtiyacını ve gelişimlerini sağlamaya yönelik eğitim etkinlikleri olarak kabul edilmelidir. Bu çerçevede, yetişkin eğitimi yetişkinin gelişimini sağlamak kadar toplumun gelişimini de amaçlayan ve katkıda bulunan önemli görevler üstlenmiş etkinliklerdir. Örneğin, bir toplumda yetişkinlerin daha nitelikli hale gelmesi amacıyla düzenlenmiş çeşitli eğitim etkinlikleri aynı zamanda toplumun insan gücünün nitelikli hale gelmesine, gelişmişlik düzeyinin yükselmesine yol açacaktır.

Yetişkin eğitimi, gelişmeyi hedefleyen tüm çağdaş toplumlar için gerekli etkinliklerdir. Geçmişten günümüze toplumların yetişkinlere eğitim hizmeti vermelerini gerektiren bazı nedenler ortaya çıkmış ve çıkmaya da devam etmektedir. Yetişkinlere, yetişkin eğitimi verilmesini gerektiren nedenler ise genel olarak ekonomik- teknolojik nedenler ile toplumsal nedenlerdir.

Örnek

Bilimsel, teknolojik, ekonomik değişme ve gelişmeler sonucunda işsizlik, nitelikli insan gücü yetiştirme, ortaya çıkarı yeni bilgi ve becerileri kazanma, yeniliklere uyum sağlama ve daha nitelikli bale gelme, mesleki yeterlilik elde etme gibi yetişkin gereksinimleri, yetişkin eğitimini gerekli kılmaktadır. Ayrıca, toplu yaşamda ortaya çıkarı değişme ve gelişmeler sonucunda, göç ve şehir yaşamımı yönelme, aile yapısı ve ıtrilerinde değişmeler, önem kazanan etkili iletişim becerileri, çocuk yetiştirme ve eğitimi gibi gereksinimler de yetişkin eğitimi sonucunda karşılanabilecektir.

Böylece, ekonomik, teknolojik ve toplumsal değişmeler ve gelişmeler çerçevesinde yetişkin eğitimi başlıca şu amaçlar doğrultusunda gerçekleştirilebilir:
- Yetişkinlerin kendilerini geliştirmelerini sağlamak
- Yetişkinlerin öğrenme ihtiyacını karşılamak
- Kendilerini tanımalarını sağlamak
- Yaşam içerisinde ortaya çıkan ekonomik, teknolojik ve sosyal değişmelere yetişkinlerin uyumunu sağlamak
- Örgün eğitime devam etmemiş ya da herhangi bir aşamasında ayrılmış yetişkinlerin eğitim ihtiyacını karşılamak, temel eğitim vermek
- Okuma-yazma oranını yükseltmek
- Nitelikli insan gücü yetiştirerek kalkınmaya yardım etmek
- Mesleki ilerleme ve gelişmeleri takip etmelerini sağlamak
- İşgücünün verimliliğini artırmak
- Yeterince eğitim fırsatı bulamamış bireylere mesleki ve teknik eğitimin yapılarak onları nitelikli hale getirmek
- Demokratik yaşam biçimini geliştirmek
- Sosyal ve kültürel gelişmeyi sağlamak
- Yurttaşlık bilincini geliştirmek
- Toplumsal sorunlara ilgiyi artırmak ve çözümüne katkılar getirmek
- Eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanmasına yardım etmek
- Toplumsal sorumluluk ve dayanışmayı geliştirmek
- Sağlıklı, uyumlu ve üretken kuşakların yetiştirilmesi için yetişkinleri eğitmek
- Anne babaların eğitimine katkı getirmek
- Serbest zamanların verimli bir biçimde değerlendirilmesini sağlamak
- Kişiler arası iletişim becerilerini geliştirmek
- Yaşın getirdiği değişmelere uyumu sağlamak

Bu amaçları daha da artırmak mümkündür. Bu amaçların temel olarak yetişkinlere eğitim fırsatı vererek onların öğrenme ihtiyacını karşılamaya, nitelikli hale gelmelerini ve kendilerini geliştirmelerini sağlamaya ve bu yolla, toplumsal gelişme ve kalkınmanın sürdürülmesine yönelik olduğu belirtilebilir. Dolayısıyla, yetiş kin eğitimi tüm toplumlar için önemlidir. Yetişkin eğitimine sadece az gelişmiş, gelişmekte olan toplumlar değil, gelişmiş toplumlar da ihtiyaç duymaktadır.

Örnek

Az gelişmiş toplumlarda örgün eğitim yeterince yaygınlaştırılamadığı için devlet kurumları, örgün eğitimi tamamlayıcı ve geliştirici yetişkin eğitim programları düzenlerler. Aynı zamanda; yoksulluk, salgın hastalıklar, cahillik gibi konularda toplumun bilinçlendirilmesine çalışırlar. Gelişmekte olan ülkelerin en önemli ihtiyacı nitelikli insan gücü olduğu için üretici ve nitelikli yetişkinlerin gelişiminde yetişkin eğitimine büyük önem verilir. Gelişmiş ülkeler ise çoğunlukla yetişkin eğitiminde daha çok mesleki becerilerin yenilenmesi, bireylerin kişisel gelişimlerinin sağlanması, çeşitli toplumsal sorunlara (çevreye duyarlılık, AİDS hastalığı gibi) karşı duyarlılığı artırmaya yönelik programlar düzenlenir ve yetişkin eğitimi programları büyük ölçüde sivil toplum örgütleri tarafından düzenlenir.

Tartışalım

Ne gibi amaçlarla yetişkin eğitimi etkinlikleri düzenlenebilir?

Yetişkin Eğitiminin Kapsamı

Yetişkin eğitimi, yukarıda belirtilen yetişkin eğitiminin amaçları doğrultusunda istenilen amaca, ihtiyaca ve olanaklara bağlı olarak, üniversiteler, belediyeler, bakanlıklar gibi devlet kurumlan, özel kurumlar, endüstri kuruluşları, vakıflar, dernekler, sendikalar, sivil toplum örgütleri gibi kuruluşlar tarafından çok çeşitli biçimlerde düzenlenebilir. Yetişkin eğitimi programları genellikle şu alanlarda planlanarak gerçekleştirilebilmektedir.

- Okuma Yazma Öğretimi ve Temel Eğitim: Çeşitli nedenlerle okula gitmemiş olanlara okuma yazma öğretmek; örgün eğitime devam edememiş, ayrılmış olan yetişkinlere yaşamın gerektirdiği temel bilgi ve becerileri öğretmek üzere tamamlayıcı eğitim etkinlikleri düzenlenebilir. Böylece, yetişkinlere eğitim fırsatı verilerek onların öğrenme ve gelişme ihtiyacı karşılanabilir.

- Akademik Eğitim: Çeşitli nedenlerle örgün eğitime devam edemeyerek ayrılmış yetişkinlere belli bir programın diplomasını kazandırmaya yönelik tamamlayıcı eğitim etkinlikleri düzenlenebilir. Örneğin, yeterli olanaklarının olmaması nedeniyle ortaöğretime devam edememiş bir yetişkinin yetişkin eğitimi programlarıyla ortaöğrenimini bitirerek diploma sahibi olması gibi.

- Mesleki Eğitim: Belirli bir mesleğe sahip olmayan yetişkinlere mesleki beceri kazandırmaya, meslek edindirmeye; işsiz kalan yetişkinlere yeni beceriler kazandırarak yeni bir işe hazırlamaya; meslek sahibi yetişkinleri mesleklerindeki yeni gelişmeleri öğrenmeleri, bilgilenmeleri ve bu gelişmelere uyum sağlayarak uygulayabilir hale getirmeye yönelik eğitim programlan düzenlenebilir. Böylece, yetişkinler daha nitelikli hale gelirler.

- Aile Eğitimi: Ailenin fonksiyonlarını, niteliklerini, geliştirmek ve aile üyelerinin (özellikle anne babaların) gelişimini sağlamak üzere eğitim programları düzenlenebilir. Bu aile veya anne-baba eğitim programları; aile ilişkileri, ailede roller, sağlıklı beslenme, aile yönetimi, ailede çatışmaların çözümlenmesi, kişisel bakım, çocuk sahibi olma, çocuk bakımı, çocuk yetiştirme gibi konuları hedefleyebilir. Örneğin, çocuk yetiştirmeyle ilgili olarak bebeklerinin bakımını nasıl yapabilecekleri, çocuklarıyla nasıl etkili iletişim kuracakları, cinsel eğitimi nasıl vermeleri gerektiği, çocuklarının saldırganlığına karşı nasıl tavır sergileyecekleri, başarısızlıklarına karşı nasıl yaklaşması gerektiği, kardeş kıskançlığıyla ile nasıl baş edecekleri, paylaşımcı olmayı, sorumluluk almayı nasıl kazandırabilecekleri gibi çok çeşitli amaçlarla anne-babaların bilgilerini, becerilerini artırmak, olumlu tutumlara sahip olmalarını sağlamak/artırmak ve onları geliştirmek amacıyla eğitim programlan düzenlenebilir.

- Genel Kültür Eğitimi: Yetişkinlerin edebiyat, ekonomi, sağlık, tarih, sanat gibi genel konularda bilgilerini artırmak, geliştirmek ve aydınlatmak amacıyla eğitim programlan düzenlenebilir. Örneğin, yetişkinleri ülkeler coğrafyası veya kültürler arası farklılıklar konusunda bilgilendirmek üzere eğitim programları hazırlanabilir.

- Yurttaşlık Eğitimi: Yetişkinlerin demokrasi, siyasal haklar, insan hakları, medeni hukuk, tüketici hakları, kamu hizmetleri, vergiler gibi konularda aydınlatılmaları, bilinçlendirilmeleri için yetişkin eğitimi etkinlikleri düzenlenebilir.

- Toplumsal Duyarlılık Eğitimi: Yetişkinlere sivil toplum örgütlerinin toplumsal yargıya katkısı, verimlilik, engelli bireylere yardım ve destek, çevre kirliliği, hayvan hakları, bulaşıcı hastalıklar, biyolojik tehlikeler, şehir yaşamı gibi konularda bilgilerini ve duyarlılıklarını artırmak, bilinçlendirmek ve katkılarını sağlamak üzere eğitici programlar hazırlanabilir.

- Özdoyum İçin Eğitim: Yetişkinlerin müzik, sinema, tiyatro, dans, el sanatları, resim, heykel gibi alanlardaki ilgi ve yeteneklerini geliştirmek veya kendilerini gerçekleştirmeleri için ilgi duydukları konularda, alanlarda gelişmelerini sağlamak üzere çeşitli eğitim programlan gerçekleştirilebilir.

Yukarıda belirtilen eğitim alanlarında yetişkin eğitimi programları düzenlenebilir. Genellikle, yetişkinler yeni bir iş, meslek edinmek, mesleklerini ilerletecek bilgi ve beceriler kazanabilecekleri eğitim programlarına daha çok ilgi göstermektedirler.

Soru

Anne-babalara yönelik ne tür yetişkin eğitimi programları düzenlenebilir?

Yetişkin Eğitiminin İlkeleri

Yetişkin eğitimi programlan belirli amaçlar doğrultusunda hazırlanır ve gerçekleştirilir. Dolayısıyla, hazırlanan yetişkin eğitimi programının amacına ulaşabilmesi için yetişkinlerin eğitiminde bazı ilkelerin dikkate alınması ve bu ilkelere uygun hareket edilmesi gerekir. Yetişkin eğitimine ilişkin ifade edilen bazı temel ilkeler şu şekilde belirtilebilir:

- İhtiyaca Dönüklük: Yetişkin eğitimi programları yetişkinlerin ihtiyaçlarına dönük olmalıdır. Bunun için de, öncelikle yetişkinlerin ihtiyaçları belirlenerek, programlar bu ihtiyaçları karşılamaya yönelik planlanmalı ve amaç bu yönde oluşturulmalıdır. Yetişkinler ihtiyaç duydukları konulara daha çok ilgi duyacak, güdülenecek ve öğrenmeye istekli olacaktır. Ancak, öğrenme ihtiyacı duymadığı, ilgisini çekmeyen bir programa katılmak ilgisini çekmeyecektir. Onun için, yetişkin eğitimi etkinliklerinin bireylerin ihtiyaç duyduğu konularda, sorunlarına çözüm getirecek ilgilerini çekecek biçimde hazırlanması hedeflenmelidir.

- Uygulamaya Dönüklük: Yetişkin eğitimi, sadece bilgi aktarımının yapıldığı etkinlikler olarak düşünülmemeli, yetişkinin yaşamında kullanabileceği, uygulayabileceği davranışların kazandırılmasını amaçlanmalıdır. Dolayısıyla, yetişkin eğitimi bilginin yanı sıra bireylere beceriler kazandırmaya, yaşamında bunlara yer vermeye dönük olmalıdır. Böylece, yetişkinin gelişimi sağlanmış olur.

- Kalıcılığın Sağlanması: Yetişkin eğitiminde öğrenilenlerin kalıcılığını artırmaya yönelik çaba harcanmalıdır. Yetişkinlerin güdülenmişliği sağlanmalı, eğitim teknolojisinden yararlanarak sıkıcı olmayan, ilgi çekici materyaller hazırlanmalı, tekrarlar ve pekiştireçler kullanarak, uygulamalara yer verilerek öğrenme yaşantısı gerçekleştirilmelidir, zenginleştirilmelidir. Tekrar ve pekiştirme, öğrenmenin kalıcılığını artıracaktır.

- Etkin Katılımın Sağlanması: Yetişkin eğitiminde yetişkinlerin etkinliğe etkin katılımları sağlanmalıdır. Burada sözü edilen katılım, yetişkinin programa devam etmesi anlamında olmayıp eğitim etkinliklerinde edilgen, pasif dinleyici olmaktan uzak, aksine etkileşimlerde etkin olması durumudur. Onun için, etkinlikler yetişkinler ile uygulayıcılar arasındaki yoğun bir etkileşimi içermelidir. Eğitsel etkinlikler, sıcak bir atmosferde, canlı, katılımcı, çekici, yaratıcı, önerilere ve tartışmalara açık olmalıdır. Bu öğrenmenin niteliğini ve kalıcılığını sağlayacaktır.

- Serbestlik: Yetişkinler, eğitim etkinliğinde özgürce düşüncelerini ifade edebilmelidirler. Etkili bir iletişim içerisinde bireyler görüşlerini ifade etmekten çekinmemelidirler. Onun için, eğitim ortamı bireyleri yargılayıcı, değerlendirici olmak yerine geliştirici olmalıdır. Ayrıca, eğitim etkinlikleri süresince uyulması gereken kurallar başlangıçta birlikte belirlenmeli, yetişkinlerin bu kurallar doğrultusunda amaca ulaşmaları sağlanmalıdır. Kurallar, yetişkinlerin özgürlüğünü ve gelişimini engelleyici olmamalıdır.

- Amaç Birliği: Yetişkin eğitimi programı uygulayıcılarıyla programa katılanların amacı örtüşmeli, bağdaşmalıdır. Bu ortak amaç çerçevesinde eğitim etkinliği gerçekleştirilmelidir. Amaç birliğinin olmadığı etkinliklerde istenilen amaçlara ulaşılamayacak, etkinlik istenilen sonuçlara yol açmayacaktır. Onun için, etkinliğin başında amaç katılımcılarla birlikte kararlaştırılmalı, belirginleştirilmelidir.

- Yararlılık: Yetişkin eğitimi hem bireyin hem toplumun gelişmesine yönelik olmalıdır. Bunun için de bilimsel bilgileri dikkate alan, kullanan ve sürekli yenilenerek, günün koşullarına cevap veren etkinlikler planlanmalıdır. Düzenlenen eğitim etkinlikleri, yetişkine katkı getirmeli, yenilikler oluşturmalıdır. Yetişkin yararlı olduğunu fark ettiği etkinliklere daha çok güdülenecek, sonraki planlanan etkinliklere katılmak için büyük bir istek duyabilecektir. Böylece, yetişkinlerin ihtiyaçlarına yönelik etkili, sürekli programlar düzenlenebilecektir. Ayrıca, yetişkin eğitimiyle ilgili tüm kurumların koordinasyonu ve işbirliği içerisinde yetişkinlerin gelişimine yönelik programlar düzenlenmelidir.

- Gönüllülük: Yetişkin eğitimi, öğrenme ihtiyacı duyan herkesin katılabileceği, herkese açık düzenlenmelidir. Etkinliğe katılacak yetişkin gönüllü, istekli olmalıdır. Böylece, amaca ulaşılabilir. Yine, eğitimin başlangıcında yetişkinlerin ilk izlenimlerinin olumlu olmasına çalışılmalıdır. Çünkü ilk izlenimlerin olumsuzluğu program boyunca öğrenmeyi olumsuz etkileyebilecek, engelleyici olabilecektir.

- Amaca Uygun Ortam Hazırlanması: Yetişkin eğitiminin gerçekleştirildiği ortam, yetişkinin rahat olabileceği, güvenli, amaca uygun olmalıdır. Öğrenmeyi zenginleştirecek araç ve gereçler kullanılarak zenginleştirilmelidir. Eğitim etkinliği amaca bağlı olarak evde, iş yerlerinde, kamu ve özel kurumlarda, dersliklerde vb. gerçekleştirilebilir.

- Değerlendirme Yapılması: Yetişkin eğitiminin sonunda eğitim programı değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme sonucunda programın amacına ulaşıp ulaşmadığı belirlenmeli, öneriler getirilebilmelidir. Böylece, program daha sonraki uygulamalarda daha etkili planlanabilecektir. Ancak, değerlendirme yapılırken bireyleri yargılayıcı, küçük düşürücü, eleştirici bir tutum sergilenmemelidir.

- Gelişim Özelliklerinin Dikkate Alınması: Yetişkinlerin gelişim özellikleri dikkate alınmalıdır. Çünkü yetişkinlerin fiziksel ve zihinsel özellikleri, çocuklar ve gençlerden farklıdır. Örneğin, yetişkinlerin duyusal özellikleri zayıf olabilir. Bu nedenle, eğitim materyalleri onların görebileceği, işitebileceği düzenlemelerle hazırlanmalıdır.

Yetişkinlerin eğitimi, yetişkinlerin gereksinimleri olan davranışları kazandırmak üzere hazırlanır. Yetişkinlerin öğrenmeye ilişkin özellikleri çocuk ve gençlerden farklıdır. Yetişkinlerin gelişim ödevleri, sorumlulukları, beklentileri, deneyimleri, ihtiyaçları, hazır bulunuşlukları, güdülenmeleri, fiziksel özellikleri, sağlıkları, enerjileri, uğraşıları, ilgileri, alışkanlıkları örgün eğitime devam eden çocuk ve gençlerden farklılıklar gösterir. Dolayısıyla, yetişkin eğitim programlarının gerçekleştirilmesinde yetişkinlerin öğrenme özellikleri dikkate alınmalıdır. Örneğin, yetişkin eğitimine katılan yetişkinler, örgün eğitimdeki gibi öğrenme sürecine kasıtlı olarak öğrenmek için gelirler. Ancak, yetişkinler yetişkin eğitiminde öğrendiklerinin eksikliklerine, ihtiyaçlarına, sorunlarına doğrudan çözümler getirmesini beklerler. Kendilerinin çocuk, genç veya öğrenci değil, yetişkin olduğunun bilinerek davranılmasını beklerler. Çocuklar kadar hızlı bir biçimde öğrenemeyebilirler. Ancak. çocuk ve gençlere göre daha fazla deneyim sahibi oldukları için bu hız farkı çok önemli değildir. Bu yüzden alıngan davranabilirler. Başarısızlıktan endişe ederler; değerlendirilmekten, yargılanmaktan hoşnut olmazlar; küçük düşmekten korkarlar. Geçmiş tecrübelerini aktarmak, öğrenme yaşantısına katılmak, güvenildiklerini fark etmek isterler; geçmiş yaşantılarından farklılaşan durumlara karşı direnirler. Zamanları sınırlı olduğu için, çok fazla ayrıntıdan, uzatmalardan sıkılabilirler. Pratik çözümler isteyebilirler. Kendilerine baskı yapılmasından, zorlayıcı, kuralcı yaklaşılmasından hoşnutluk duymazlar. Anne-baba olma, iş becerisi gibi toplumsal rolleriyle doğrudan ilgili olan konulara çok daha fazla ilgi duyarlar, ilgilerini çekmeyen, ihtiyaçlarını gidermeyen, yararını kavrayamadığı durumlarda eğitimi bırakabilirler ya da sıkılarak öğrenme çabası sergilemezler. Onun için, öğrendiklerinin ne işine yarayacağı açıkça ifade edilmeli, anlatımlar düzenli ve sistematik olmalı, sık sık tekrarlara ve pekiştirmelere yer verilmelidir. Ayrıca, her yetişkinin kendine özgü olduğuna, yetişkinlerin öğrenmelerinde bireysel farklılıklar olabileceğini de dikkate almak gerekir.

Soru

Yetişkinlerin öğrenmesinde nelere dikkat edilmelidir? Neden?

Tartışalım

Bir okulöncesi kurumda anne-babalara eğitim programı hazırladığınızı varsayınız. Yetişkin psikolojisi ve eğilimi konusunda yukarıda yer alan bilgilerden nasıl yararlanabilirsiniz, tartışınız.

Yetişkin Eğitimi Programı Geliştirme Süreci

Yetişkin eğitimi programlan planlanırken program geliştirme sürecine uygun hareket edilmelidir. Bu çerçevede, S. Bülbül yetişkin eğitimi program geliştirme sürecini dört aşamaya ayırarak belirtmektedir. Bu aşamalar aşağıda açıklanmaktadır:

İnceleme

İnceleme aşamasında öncelikle ihtiyaçların saptanması, amaçların belirlenmesi ve olası engellerin belirlenmesi gerekir. Yetişkin eğitimi programlarının hazırlanmasında öncelikle yetişkinlerin eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi gerekir. Çünkü yetişkinler ihtiyaç duyduktan öğrenmeleri gerçekleştirmek üzere eğitime katılırlar. Onun için, öncelikle uygulayıcılar ihtiyacın temeli olan yetişkinlerin sorunlarını ve bu sorunların nedenlerini belirlemelidirler. Bu amaçla, yetişkinlerin kendisinden sorunları ve nedenleri hakkında anket, görüşme, gözlem gibi teknikler aracılığıyla bilgiler toplanabilir. Bu bilgiler analiz edilerek, yetişkin eğitimi yoluyla bu sorunlardan ve onların olası nedenlerinden hangilerinin çözümlenebileceğine karar verilir. Böylece, düzenlenecek eğitimin amacı da belirlenmiş olur.

Örnek

Bir eğitini kurumumla anne babalara eğitim verilmek isteniyor olsun. Bu amaçla, öncelikle anne babalara bir anket düzenlenerek onların sorunlarına bu sorunların nedenlerine ve onların önceliklerine ilişkin bilgiler toplanabilir. Sonra, bu bilgiler analiz edilerek olanaklara göre, öncelikle hangi eğitim programlan düzenlenebileceğine karar verilir. Bu çerçevede, anne-babaların çocukların saldırganlığı ve başarısızlığı karşısında nasıl bir tutum sergileyeceklerini bilmedikleri, bu konuda yeterince bilgileri ve becerileri bulunmadığı anlaşılmış olsun. Bu durumda, anne babalara çocuklarının saldırganlığıyla nasıl baş edecekleri, nasıl bir tutum sergileyeceklerine ilişkin eğitim programı düzenlenmesi yerinde olacaktır.

Yetişkinlerin öğrenme ihtiyaçları çerçevesinde amaçlar belirlendikten sonra, bu amaca ulaşmayı engelleyebilecek olası etkenler ve bunların kaynakları da Çalışılmalıdır. Çünkü yetişkin eğitiminde yetişkinlerin katılımını etkileyebilecek çok çeşitli etken ortaya çıkabilir. Yetişkin eğitiminde genellikle yetişkinlerin katılımını engelleyen etkenler şunlar olabilir: Geçmiş olumsuz eğitim yaşantıları, öğrenmeye ve değişmeye karşı direnç, gelişme isteğinin olmaması, başaramayacağı, küçük düşeceği, yetersiz kalacağı endişesi, kendine güvenememesi, alacağı eğitimin yararına inanmama, önemsememe, maliyeti karşılayamama, zaman bulamama, iş yoğunluğu, izin alamama, ev işlerinin aksaması, çocukların bakımını sağlayacak kişilerin olmaması, zamanının uygun gelmemesi, ulaşım zorluğu gibi çok sayıda etken belirtilebilir. Bu etkenlerin genel olarak bireyin iş yaşamından, bireyin önceki eğitim yaşantılarından ve kişisel bazı durumlarından kaynaklandığı düşünülebilir. Dolayısıyla, uygulayıcı yetişkinlerin programa katılımını engelleyebilecek etkenleri dikkate alarak hazırlığını, planlamasını yapmalıdır. Önceki örnekte okulöncesi kurum, anne-babaların katılabileceği, bir program hazırlamalıdır. Anne babaların durumunu dikkate almalıdır.

Soru

Yetişkin eğitimi programı hazırlarken amaca nasıl karar verilmelidir?

Planlama

Yetişkin eğitimi programının genel, özel ve davranışsal amaçları belirlendikten sonra programla ilgili gerekli planlamanın yapılması gerekir. Bunun içinde amaçlara ve yetişkinlerin özelliklerine uygun ilgili içeriğin ve bu içeriğe uygun öğretim yönteminin ve tekniklerin, araç-gereç, öğreticilerin seçimi, ortam, takvim, saat, uygulama ilkeleri ve değerlendirme boyutlarının belirlenmesi, kararlaştırılması gerekir.

Yetişkin eğitimi programlarında kullanılabilecek çeşitli öğretim yöntemleri ve teknikleri vardır. Uygulayıcı, bunlardan uygun olanını veya olanları belirlemelidir. Bunun içinde, eğitimin amacını, içeriğini, olanakları, kendi becerilerini ve yetişkinlerin özellikleri gibi durumları dikkate alarak karar vermelidir. Yetişkin eğitiminde kullanılabilecek tekniklerden birkaçı kısaca şu şekilde özetlenebilir:

Anlatım Tekniği: Geleneksel olarak öğretmenlerin kullandığı düz anlatım tekniğidir. Bu teknikte, öğretmen önceden belirlenen amaç ve içerik çerçevesinde bilgiyi öğrencilere anlatır, öğrenciler dinleyerek notlar alırlar ve gerektiğinde birbirlerine sorular sorarlar. Bu teknikte temel olarak öğretmenin öğrencilere bilgi aktarması söz konusudur. Yetişkin eğitiminde, yetişkinlerin sıkılmamaları için anlatım tekniği sürekli yeğlenmemelidir. İçeriğin verilmesi amacıyla anlatımlar gerçekleştirilmeli, bunun yanı sıra uygulamalara da ağırlık verilmelidir.

Tartışma Tekniği: Öğretme-öğrenme sürecinde kullanılan bir teknik de tartışma tekniğidir. Bu teknik, grup üyelerinin çeşitli görüşlerini bir çözüme ulaştırmak, ortak bir düşünce de buluşmak, uzlaşıyı sağlamak amacıyla karşılıklı etkileştikleri bir paylaşımı içerir. Genellikle, bir problemi çözmek amacıyla çeşitli görüşlerin paylaşılması için kullanılır. Böylece, yetişkinler düşüncelerini, görüşlerini ifade ederek çözüme katkı getirmeye çalışırlar. Yetişkin eğitimi açısından yetişkinlerin katılımını sağladığı için önemlidir. Ancak, uygulayıcının tartışmaları iyi bir şekilde yönetebilecek, gruba zarar vermeyecek biçimde gerçekleştirebilecek bilgi ve becerilere sahip olması gerekir. Yoksa zarar verici olabilir.

Gösterip-Yaptırma Tekniği: Bir becerinin nasıl gerçekleştirilebileceğini, belirli bir alana özgü bir tekniğin nasıl kullanılabileceğini, bir işlemin hangi aşamalardan geçilerek gerçekleştirileceğini, bir durumun bir gösteri yoluyla sunmadır. Bu teknik, yetişkin eğitiminde psikomotor becerilerin kazandırılmasında sıklıkla kullanılır. Çünkü uygulama gerektirdiği için yetişkinler ilgili bir biçimde katılırlar. Bu çerçevede, ilk önce uygulayıcı içeriği anlatarak, göstererek ve açıklayarak sunar, yetişkinler dinler ve izler, sonra yetişkinler uygulamalar ve denemeler yaparlar. Örneğin, okulöncesi öğretmeninin, anne babalara çocuklarına nasıl ilaç içirecekleri, öz bakım becerilerini nasıl kazandırabilecekleri sınıfta gösterip yaptırması gibi.

Örnek Olay Tekniği: Yetişkinlerin belli bir sorun içeren durumla veya olayla karşı karşıya getirilerek, bu sorunun çözümüne çalışmasını içeren bir tekniktir. Bu teknikte, gerçek veya hayali bir örnek durum, uygulayıcı tarafından yetişkinlere sözel anlatım, yazılı anlatım, gösteri ve rol oynama gibi yollar kullanılarak aktarılır. Bu durumun yetişkinler tarafından çözümlenmesine çalışılır. Sonuçta, yetişkinlerin çözüme ilişkin görüşleri ve önerileri bir araya getirilerek özetlenir. Böylece, yetişkinler uygulamalı bir biçimde problemlerle nasıl başa çıkabileceklerini kavrar, bu bilgileri ve becerileri başka durumlara transfer eder, farklı görüş ve düşünceleri fark ederek olaylara değişik açılardan bakabilmeyi öğrenirler. Yetişkin eğitiminde, özellikle yetişkinlerin mevcut sorunlarına yönelik örnek olaylar belirlenebilir.

Örnek

Anne-babaların çocuklarıyla nasıl bir etkili iletişim kurmaları gerektiğini kazandırmak için okulöncesi öğretmeni, bu konuda önceden hazırlanmış senaryoları içeren görsel bir materyali kullanabilir.

Yetişkin eğitiminde öğretim yöntem ve teknikleri, hedeflenen programın amacına ulaşmak için kullanılan birer araçtırlar. Yetişkin eğitiminde bu araçlardan tek biri yerine mümkün olabildiğince birkaçı bir arada kullanılmalıdır. Uygulamaya daha çok ağırlık verilmelidir.

Yetişkin eğitimi programının planlanması aşamasında, ayrıca amaca, içeriğe, kullanılacak yönteme ve tekniğe olanaklara bağlı olarak öğretim yerinin ve ortamının da kararlaştırılması gerekir.

Uygulama

Yetişkin eğitim programı planlandıktan ve hazırlandıktan sonra uygulama gerçekleştirilir. Uygulamadan önce hazırlanan program çerçevesinde katılımcılar, verilecek eğitim durumuna alıştırılırlar. Bu aşamada ilk izlenimler önemlidir. Daha sonra, belirlenen amaçlar doğrultusunda, belirlenen ortamda, oluşturulan içerik ve seçilen öğretim yöntemi ve tekniği veya teknikleriyle uygulama gerçekleştirilir. Yetişkin eğitimi uygulaması, çoğunlukla sınıf ve benzeri ortamlarda etkinlik gerçekleştirilir. Uygulama gerçekleştirilirken yetişkin eğitiminin temel ilkelerine uygun davranışlar sergilenmelidir.

Değerlendirme

Yetişkin eğitimi programının son aşamasında değerlendirme yapılmalıdır. Uygulama gerçekleştirildikten sonra programın ne derece amaca ulaşıp ulaşmadığının belirlenmesine çalışılmalıdır. Bu değerlendirmede yetişkinler de işin içerisine sokularak onların değerlendirmelerinden yararlanılmalıdır. Böylece, amaca ulaşılmasını engelleyen faktörler belirlenebilir ve sonraki programların planlanmasında dikkate alınabilir. Öğretim yöntemi ve tekniği gözden geçirilebilir. Yetişkinlerin güçlükleri belirlenerek önlemler alınabilir. Bunun için de, değerlendirmede yetişkinlerin görüş ve önerileri, onlar yargılanmaksızın, eleştirilmeksizin, küçük düşürülmeksizin yapıcı ve geliştirici bir biçimde anket, görüşme gibi yollarla elde edilmelidir. Bu aşama, programın sürekliliği açısından önemlidir.

Özetle, yetişkin eğitimi programının hazırlanmasında uygulayıcı; yetişkinlerin hangi ihtiyacını, hangi nedenlerle, ne gibi engellemeler olmaksızın, hangi amaçlar doğrultusunda, hangi içerikle, nasıl bir öğretim yöntemi ve teknikleri kullanarak, ne zaman, hangi ortamda, nelere dikkat ederek, nasıl uygulayacak ve nasıl değerlendirecek gibi sorulara yanıt verecek biçimde bir süreç izlemelidir. Yetişkin eğitimi programının gerçekleştirilmesinde daha önce belirtilen yetişkin eğitimi ilkelerine uygun davranılarak, yetişkinlerin öğrenme ve gelişim özellikleri dikkate alınarak, temel amacın hem bireyin hem toplumun gelişmesi olduğu unutulmayarak bir eğitimci sorumluluğu içerisinde hareket edilmelidir.

Soru

Bir yetişkin eğitimi programı hangi aşamalar çerçevesinde hazırlanabilir?

Bir Cevap Yazın

*