Vergilerin Sınıflamaları

Vergiler çeşitli kriterlere göre sınıflandırılmıştır.

Dolaylı - Dolaysız Vergiler

Vergilerin dolaylı ve dolaysız olarak ayırımı literatürde yıllarca kullanılmasına karşın günümüz maliyecilerinden bazıları artık böyle bir ayırımın faydalı olmayacağı üzerinde durmaktadır. Fakat günümüzde de ülkelerin ekonomik ve mali yapıları ile dolaylı dolaysız vergilerin, toplam vergi gelirleri içerisindeki payına bakılarak yorum yapılmaktadır. Verginin vergi adaletini sağlayıp sağlamadığına, bu açıdan bakılarak karar verilmektedir. Bu nedenle, dolaysız ve dolaylı vergilere ait değer yargılarında halen bir görüş birliği yoktur. Nitekim dolaylı ve dolaysız vergi ayırımında günümüze kadar gelmiş türlü kıstaslar (kriterler) ileri sürülmüştür. Şimdi bu kıstasları kısaca inceleyelim:

Yansıma Kıstası: Yasal vergi yükümlüsü ile vergi yüklenicisi yani vergiyi vergi kanununa göre ödeyen ile verginin yükünü taşıyan aynı kişi ise, yansıma olayından yararlanarak ödediği vergiyi bir başka kişi veya kuruma aktaramıyor ise, bu vergiye dolaysız vergi denir. Vergi yükümlüsü vergiyi bir başkasına ekonomik veya yasal olarak yansıtmışsa, dolayısıyla vergi yükünü taşıyan kişi, bir başka kişi veya kurum ise, vergi dolaylı vergi olarak adlandırılmaktadır.

İdari Kıstas: Vergiler, dolaylı vergi yönetimi tarafından tahsil edilen dolaylı vergiler, dolaysız vergi yönetimlerince tahsil edilen dolaysız vergiler olarak ikiye ayrılır. Veya adı yazılı vergi cetvellerince tahsil edilen vergiler dolaysız, diğerleri dolaylıdır.

Süreklilik Kıstası: Kişilerle bağlı olup, gelirlerden ve servetlerden alınan vergiler dolaysız, işler ve değişimler üzerinden alınan, yani mal ve hizmetlerle hukuki muameleler üzerinden alınan vergiler, dolaylı sayılmaktadır.

Yukarıda belirttiğimiz bu kıstaslar dolaylı/dolaysız vergi ayırımında en çok kullanılan kıstaslardır.

Ekonomik Kaynaklara Göre Vergiler

En çok kabul gören ve kullanılan sınıflandırma, ekonomik kaynaklara göre yapılan sınıflamadır. Buna göre vergiler şu şekilde sınıflandırılabilir:

- Gelirler üzerinden alınan vergiler
- Gelir vergisi - Kurumlar vergisi
- Servetler üzerinden alınan vergiler
- Genel servet vergileri
- Kısmi servet verileri (Emlak vergileri, Motorlu taşıtlar vergisi)
- Servet artış vergileri
- Servet transferleri vergileri (Veraset ve intikal vergisi, Taşıt alım vergisi)
- Harcamalar üzerinden alınan vergiler
- Tüketim maddeleri üzerinden alınan vergiler
- Muameleler üzerinden alınan vergiler
- Katma değer vergisi

Söz konusu vergilerin büyük çoğunluğu, mükelleflerinin vergi dairesine verdikleri beyannameler üzerinden tahsil edildiğinden, mükelleflerin beyanname verme görevi son derece önemli görevlerinden birini oluşturmaktadır.

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8 9