Vergi ve Verginin Tanımı

Verginin ana işlevi kamu gereksinimlerini karşılamaktır. Burada sorun bu kamu gereksinimlerinin neyi ifade ettiğidir. Genelde kamu gereksinimleri toplumların yapılarına, teknolojik gelişmelere, zamana, dini inanışlara vb. göre değişkenlik gösterebilir. Geçmişte kamu gereksinmesi içersinde yer almayan örneğin ulaştırma hizmetleri bugün için devletin en önemli görevleri arasında yer almaktadır.

Bunun yanında devlet kavramının koruyucu devlet anlayışından müdahaleci devlet anlayışına kayması sonucu vergilerin, kamusal gereksinimlerde mali niteliğin ötesinde sosyo-ekonomik bir niteliğe doğru gelişmeye başladığı gözlenmektedir.

Sonuç olarak tüm kamu gereksinimlerin en büyük finans kaynağı olan vergi de, mali bir araç olma dışında sosyo-ekonomik alanda kullanılan bir müdahale aracı durumuna gelmiştir. Devletin topluma karşı üstlendiği sağlık hizmetleri, ülke savunması, eğitim hizmetleri vb. görevlerinin yanında, ülkedeki gelir dağılımı eşitsizliklerini giderme, iktisadi kalkınma ya da iktisadi büyümeyi gerçekleştirebilmek gibi görevleri vardır. Bu görevlerini yerine getirirken devletin kullandığı en önemli araçlardan biri vergilerdir.

Vergiden doğan hukuki ilişki içinde, taraflardan biri vergi alacaklısı diğeri vergi borçlusu olmaktadır. Vergi alacağının esası da, devletin yasayla bireyleri vergilendirme yetkisine dayandığından, vergi alacaklısı bizzat devlet ya da onun yetkili kıldığı kamu kuruluşlarıdır. Devlet, vergi kanunlarına göre üzerine vergi borcu düşen gerçek ya da tüzel kişilerden vergiyi genellikle vergi daireleri aracılığıyla alır. İşte bu ünitemizin konusunu, verginin tanımı, mükelleflerin görevleri, verginin tarafları, vergi dairesi ile mükellef arasındaki ilişkiler oluşturmaktadır.

Verginin Tanımı

Verginin günümüze kadar birçok tanımı yapılmıştır. Ünlü İngiliz maliyeci Hugh Dalton’a göre vergi; kamu otoritesi tarafından kabul ettirilen zorunlu bir yükümlülüktür. Fransız yazarlardan Lucien Mehl’in tanımına göre vergi devletin, yerel yönetimlerin ve kamu gücüne sahip diğer toplulukların, gördükleri kamu hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak üzere, esas olarak gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinden ve bazı kamu hukuku tüzel kişilerinden belli bir yarar karşılığı olmaksızın onların mali güçlerine göre, kamu zoruyla, kesin olarak aldığı paralardır.

Prof. Dr. Orhan Dikmen tarafından yapılan tanıma göre vergi; devlet ya da devredilmiş vergilendirme yetkisine sahip diğer kamu hükmi şahıslarınca, fert yada kurumlardan, hukuki zorunluluk altında, belirli kurallara göre ve karşılıksız olarak alınan paralardır.

Yukarıdaki tanımları toparlayacak olursak; vergi, vergi yönetimlerince kamu gereksinimlerini karşılamak amacıyla, belirli bir hizmet karşılığı olmaksızın yasaya dayanarak kişi veya kurumlardan zorunlu olarak tahsil edilen paralardır. Bu tanıma göre vergi, kamu gereksinimlerini karşılamak üzere karşılıksız olarak alınır. Vergiyi ödeyen kişi veya kurum hangi kamu gereksinmesi için vergisini ödediğini bilemez. Aynı zamanda da vergisini ödeyen kişi veya kurum, devletten doğrudan doğruya bir çıkar sağlayamaz. Vergi zora dayanan bir ödemedir. Bu zorunluluk kanundan gelmektedir. Bu nedenle vergi, devletin vergilendirme yetkisine dayanılarak kanunla alınır.

Vergi, mali anlamda daha çok para ve mal ile ödenen maddi değerlerin bir ifadesi olmasına karşın, zamanımızda vergi, para ile ifade edilmektedir. Devletle beraber devredilmiş vergilendirme yetkisine sahip kamu kuruluşları, yerel yönetimlerdir. Vergi sujesi olarak vergi alacaklısıdır. Vergi borçlusu ise, vergi ile yükümlü kılınan kimselerdir. Vergi Usul Kanununa göre vergi mükellefi; vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu yüklenilen gerçek veya tüzel kişiler şeklinde tanımlanmıştır. Örneğin, Kurumlar Vergisi Kanununun 1. maddesinde, “aşağıda yazılı kurumların kazançları kurumlar vergisine tabidir” hükmünden sonra, mükellef olarak sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu müesseseleri vb. tek tek belirtilmiştir.