Vergi İle İlgili Temel Kavramlar

Her bilim dalının kendine özgü deyimleri ve özel kavramları vardır. Vergi teorisinde de sık sık kullanılan deyim ve kavramlardan önemli olanları aşağıda açıklanmıştır.

Verginin Konusu

Verginin konusu, verginin üzerinden alındığı şey olarak tanımlanmıştır. Başka bir deyişle verginin uygulandığı, yani üzerine konulduğu bir madde, bir olay, bir iş ya da bir işlemdir. Örneğin, Gelir Vergisinin konusu gerçek kişilerin gelirleri, Kurumlar Vergisinin konusu kurum kazançları, Bina Vergisinin konusu, Türkiye sınırları içinde bulunan binalardır. Vergi kanunlarının her birinin başlangıç maddelerinde verginin konusu açık bir şekilde belirtilmektedir. Nelerin vergi konusu içerisinde değerlendirileceğini önceden kesin bir şekilde belirtme ve sınırlama olanağı bulunmamaktadır.

Verginin konusu, yukarıda belirttiğimiz gibi verginin neyin üzerinden alınacağını belirtirken, verginin matrahı, verginin neyin üzerinden hesaplanacağını göstermektedir. Bir başka deyişle; vergi konusunun, vergi borcunu hesaplamak maksadıyla indirgendiği, teknik, fizik veya ekonomik bir miktardır. O halde matrah, verginin hesaplanmasında teknik veya ekonomik bir miktar olabilmektedir.

Verginin matrahı; teknik bir miktar veya fiziki bir ölçü olduğu taktirde bu tür vergilere spesifik vergiler denir. Örneğin; ağırlık, yüzölçümü, hacim vb. ölçüler matrah olabilmektedir. Motorlu Taşıtlar vergisinde olduğu gibi.

Vergi matrahı; ekonomik, parasal bir değer olarak ifade edildiği taktirde ad valorem (değeri üzerinden) vergiler söz konusu olmaktadır. Bu durumda vergi, o mal veya hizmetin değeri üzerinden alınır. Gelir vergisinde olduğu gibi.

Vergi oranı ise, vergiyi hesaplamak için vergi matrahına uygulanan miktarın yüzdesi ile belirtilmesidir. Vergiyi hesaplamak için tek bir oran veya vergi miktarı olabileceği gibi birden fazla oranlar veya vergi miktarı da olabilir.

Vergi Tarifeleri

Vergi oranlarının veya vergi miktarlarının yer aldığı çizelgelere vergi tarifesi denir. Vergi tarifeleri kendi içersinde sabit veya değişmez tarifeler ve oransal tarifeler diye ikiye ayrılır.

Sabit veya Değişmez Tarifeler

Sabit veya değişmez tarifeler, vergi miktarı ile ödenecek vergi arasında hiçbir ilişkinin kurulamadığı durumlarda kullanılan vergi tarifeleridir. Yani herhangi bir matraha dayandırılmadan alınan bir vergidir. Vergi miktarının salt rakam olarak saptanmasında; kazanç, irad, değer, servet, harcama gibi matraha esas olarak hiçbir sayısal şey esas alınmadığı için, ödeme gücü ile vergi arasında en ufak bir ilişki yoktur. Bu tür vergilere örnek; Ülkemizde 1952 yılına kadar uygulanan sabit miktarlı bir tarifeye sahip Yol Vergisidir. Baş vergisi veya kelle vergisi olarak da adlandırılan bu tarifeler, günümüzde İngiltere’de de uygulanmaktadır.

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7