Vergi Hukuku Kavramı

Genel bir ifadeyle, bir ülkenin mali sistemini, kamu gelirleri, kamu harcamaları ve kamu gelir ve harcamaların denkleştirilmesi, biçiminde üç ana başlık altında toplamak mümkündür. Bu bölümlendirmeyi hukuk alanına kaydırdığımızda, mali sistemin bütününü meydana getiren hukuk kurallarına mali hukuk adı verilir. Yani mali hukuk, bir üst kavram olup, kamu gelir ve giderleriyle, bunların denkleştirilmesine ilişkin hukuki kuralları kapsar.

Ülkemizde uzun süre vergi ve benzeri gelirlerle ilgili hukuka, mali hukuk adı verilmiştir. Bu, vergi hukukunun, yeni gelişen bir hukuk disiplini olmasından ve vergi hukuku kavramının berraklaşamamasından ileri gelmiştir. Oysaki, yukarıda ifade edildiği üzere vergi ve vergi benzeri gelirlerin meydana getirdiği hukuk dalı, mali hukukun sadece bir kısmını oluşturmaktadır. Bu bakımdan, buradaki ayrıntıyı gözden uzak tutmamak, vergi ve vergi benzeri gelirleri düzenleyen hukuk kurallarının bütününe, vergi hukuku demek gerekmektedir.

Ülkemizde bir süre, vergi hukuku kavramı yerine, vergi mevzuatı ve vergi sistemi gibi kavramların kullanıldığı da görülmüştür. Bundan önce olduğu gibi, bugün dahi vergi hukuku yerine, vergi mevzuatı kavramının kullanıldığı görülmektedir. Bilindiği üzere hukukun kaynağını, sadece yasama organlarınca ortaya konan hukuki düzenlemeler meydan getirmemektedir. İlmi ve yargısal içtihatlar ile örf ve adet de hukukun kaynakları arasında yer alır. Bu bakımdan burada, hukukun kaynağından sadece bir tanesi olan mevzuat yerine, hukuk kelimesinin kullanılması ve vergi mevzuatı yerine vergi hukuku kavramına yer verilmesi en doğru yoldur.

Vergi hukuku kavramı yerine, zaman zaman kullanılan vergi sistemi kavramı da, vergi hukuku kavramını karşılayamamaktadır. Vergi sistemi kavramı, bir ülkede uygulanan vergilerin, bilimsel kurallar çerçevesinde değerlendirilmesini ve çeşitli yönlerden analize tabi tutulmasını ifade eder. Yani vergi hukuku ile vergi sistemi, vergi müessesesine değişik açılardan yaklaşımın ortaya koyduğu ayrı ayrı alanlardır.

Üzerinde durulan vergi hukuku kavramı, son zamanlarda tam anlamıyla berraklaşmaya gitmektedir. Mali hukuk, kavramı kamu gelir ve giderleriyle bunların denkleştirilmesine ilişkin hukuki kuralların tümünü ifade etmek için kullanılmaya başlanmıştır. Kamu harcamalarına hukuki yönden yaklaşım ise, kamu harcamaları ile kamu gelir ve giderlerinin denkleştirilmesinin birlikte ele alınmasıyla, bütçe hukuku olarak ifade edilmektedir. Vergi ve vergi benzeri gelirlerin hukuku da, vergi hukuku olarak adlandırılmaktadır. Terminolojide, üzerinde uzun zamandır fikir birliği olamayan bu konu, bundan böyle vergi hukuku olarak hukuk içinde yer alacaktır.