Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
01.08.2014
Ders: Sermaye Piyasası ve Finansal Kurumlar      Ünite 5      26 Temmuz 2011 Ara     

Vadeli İşlem Piyasaları

Vadeli (forward) işlemler, ileri bir tarihte teslimi söz konusu olacak herhangi bir malın, vadesi, fiyatı ve miktarı bugünden belirlenerek, sözleşmeye bağlandığı işlemler veya sözleşmelerdir. Vadeli işlem sözleşmelerinin işlem gördüğü piyasalara da vadeli işlem piyasaları denilmektedir.

Vadeli piyasaların özellikleri şunlardır:
- Vadeli işlemler, merkezi bir pazar yeri olmayan ve bankalarla müşterileri veya bankalarla bankalar arasında yapılan işlemlerdir.
- Vadeli sözleşmeler, telefon, faks veya diğer iletişim araçları ile yapılabilir. Herhangi bir şekilde mekân kısıtlaması yoktur.
- Vadeli sözleşmeler, standart sözleşmeler değildir. Sözleşme tarafları, birbirlerini tanıyan ve birbirlerine güvenen kişilerdir. Çünkü vadeli sözleşmelerin yerine getirilmesi, tarafların iyi niyetine bağlıdır.
- Vadeli sözleşmeler, üçüncü kişilere devredilemez. Bunun sonucu olarak vadeli işlem sözleşmelerinin ikincil piyasası yoktur.
- Vadeli sözleşmeler, standart sözleşmeler olmadıklarından, taraflar sözleşme ile ilgili tüm ayrıntılan serbestçe belirleyebilirler.
- Vadeli sözleşmelerde işlemin yapılması için aracıya gerek yoktur. Bu nedenle, aracı kuruluşlara komisyon ödemesi yapılmaz.
- Vadeli sözleşmelerde, sözleşmenin gerçekleşme anına kadar, tarafların birbirlerine ödeme yapmaları söz konusu değildir.
- Vadeli işlemler, peşin işlemlere göre daha fazla risk taşırlar. Vade uzadıkça risk artar. Vadeli işlemlerde fiyatı belirleyen birçok faktör vardır.

Vadeli işlemler, genellikle her tür malla ilgili olarak yapılabilir. Bu nedenle, yapıldıkları ürünlere göre çeşitlere ayrılabilirler. Buna rağmen, finansal piyasalardaki vadeli işlemleri iki grupta incelemek mümkündür.
1. Vadeli döviz sözleşmeleri,
2. Vadeli faiz sözleşmeleri.

Vadeli Döviz Sözleşmeleri

Vadeli döviz sözleşmeleri, dövizin, ulusal para karşılığında, gelecekte belirli bir tarihte teslim edilmek şartıyla, alımı veya satısı için bugünden yapılan sözleşmelerdir. Bu piyasalara vadeli döviz piyasaları denir. Vadeli döviz sözleşmesi, belirli tutarda bir dövizin, bugünden belirlenmiş ileriki bir tarihte, bugünden belirlenmiş kurdan, belirlenmiş dövize çevrilmesini garanti eder. Vadeli sözleşmeler, özellikle ihracatçı ve ithalatçılara, gelecekteki tarihlerde yapacakları tahsilat ve ödemelerde, kur değişmelerinden doğan risklerden korunma olanağı verir. Örneğin, üç ay sonra 100.000 Euro alacağı olan ve Euro’nun değerinin düşeceğini düşünen bir ihracatçı firma, döviz kurunu bugünden sabitlemek için, bir bankayla vadeli döviz satım sözleşmesi yapabilir.

Vadeli döviz sözleşmelerinin vadesi, 1 ay, 3 ay, 6 ay, 9 ay olabilir. Vadeli döviz sözleşmelerinin vadesi nadiren 1 yıldan fazla da olabilir. Vadeli döviz sözleşmelerinde; vade, uygulanacak döviz kuru, döviz tutarı, ödeme veya teslimatın yapılacağı yer, banka hesap numarası, tarafların kimliği gibi bilgiler yer alır. Vadeli döviz işlemlerinde uygulanan kurlara, vadeli teslim kuru adı verilir. Bu kurlar cari kurlardan farklıdır.

Vadeli döviz kurları, genellikle cari kurlarla karşılaştırmalı olarak verilir. Eğer vadeli kur. cari kurdan yüksekse, aradaki farka forward primi denir. Vadeli kur, cari kurdan düşükse, aradaki farka forward kur iskontosu elenir. Vadeli döviz kurunun hesaplanması, iki ülke paralarının cari değeri ve iki ülkede uygulanan faiz oranları ile de ilgilidir. Bunun için aşağıdaki formülden yararlanılabilir:

Vadeli döviz kuru formülü

Burada,
YYTL = Vadeli YTL hesabına uygulanan faiz oranını,
Y£ = Vadeli Sterlin hesabına uygulanan faiz oranını
SR = Cari veya spot kuru.
FR = Forward kuru,
N = Ay olarak vadeyi, göstermektedir.

Örnek

Bursa’da faaliyet gösteren bir ithalatçı firmanın. Almanya dan 3 ay iadeli 100.000 Euro tutarında elektronik malzeme ithal etmek islemektedir. Mallar ithal edildiğinde Euro/TL spot kurunun 7.7 YTL olduğunu varsayalım.

Çözüm: 3 ay sonraki vadeli kur

Sözleşmede belirlenen kurun, 1,81 YTL olduğunu varsaydığımızda, üç ay sonra kur ne olursa olsun, ithalatçı firma, 1,81 YTL’den 100.000 Euro satın alacaktır. Böylece, ithalatçı firma, döviz kuru riskine karşı korunmuş olmaktadır.

Sıra Sizde

Cari kur 1 $=1,48 YTL, üç ay vadeli kur 1 $ = 1.50 YTL ise, forward kur primi ne kadardır?

Vadeli Faiz Oranı Sözleşmeleri

Vadeli sözleşmeler, genellikle döviz üzerine yapılırken, faiz riskinden korunmak için, vadeli sözleşmeler de yapılabilir. Bu sözleşmeler, vadeli faiz sözleşmeleri olarak tanımlanır. Vadeli faiz sözleşmelerinde taraflar, belli tutardaki anaparaya, ileriki bir tarihte, belli bir süre için uygulanacak faiz oranı üzerinde anlaşırlar. Bu orana forward faiz oranı denir. Forward faiz anlaşmaları ile forward döviz anlaşmaları arasında önemli bir farklılık yoktur. Forward faiz sözleşmelerini yapanların amacı, kendilerini ilerideki faiz değişmelerine karşı korumaktır. Burada kredi kullanan işletme, kendisini gelecekteki faiz artışlarına karşı korumaya çalışırken, kredi veren taraf ise, gelecekteki faiz düşüşlerine karşı korunmaya çalışmaktadır. Bu nedenle, forward faiz sözleşmelerindeki taraflar, belirli bir süre için, gelecekteki bir tarihte, varsayılan tutardaki anaparaya uygulanacak olan faiz oranı üzerinde anlaşırlar.

Bir Cevap Yazın

*