Üreme Sistemi - Özet

Olgun yumurtacık hücresinde, spermde olduğu gibi yarı sayıda (n=23) kromozom bulunur. Yumurtacıklar, olgunlaşarak her ay bir tane olmak üzere ovaryumdan dışarı atılır ve boşaltma yolları (tuba uterina) uzantıları aracılığıyla yakalanarak tüp içine alınır uterusa doğru iletilir. Sperm ile yumurtacığın birleşerek döllenmesi (fertilizasyon) sonucunda zigot oluşur. Tuba uterina, uterus ile ovaryum arasında karşılıklı olarak bulunan, bir ucu uterusa diğer ucu karın boşluğuna açılan boru ya da tüp şeklindeki organdır. Karın boşluğuna açılan ve ucunda bulunan ovaryuma doğru uzanan “fimbria” adındaki uzantıları aracılığıyla, ovaryumdan atılan yumurtacıkların yakalanarak tüp içine alınmasını sağlarlar. Tuba uterina içini döşeyen silli (kirpiksi) epitelin hareketiyle yumurtacık uterusa doğru iletilir.

Uterus (rahim; ana rahmi) pelvis boşluğunda, rektum ile idrar kesesi arasında bulunur. Döllenmiş yumurtacığın doğuma kadar beslenip büyüyebileceği ve bebeğin dünyaya getirilmesinde rol oynayan önemli bir organdır. Uterusun, en dışta bulunan tabakasına perimetrium, orta kısımda bulunan, kalın düz kas tabakasına myometrium, ve uterus iç yüzeyini döşeyen tabakaya endometrium denir. Menstrüal siklus (adet kanaması; aybaşı; mens), belirli aralıklarla endometrium yapısında birbirini takip eden benzer değişikliklerin olmasıdır ve menstrüal siklusta endometriumda şu değişiklikler görülür:

Endometrium yüzeyinin yenilenerek kalınlaşması olan Proliferasyon (çoğalma); endometriumda bulunan salgı bezlerinin çoğalarak salgı yapması olan Sekresyon (salgılama); endometrium yüzeyinin dökülmesi ve atılması olan deskuamasyon (dökülme) ve endometriumdaki hücrelerin çoğalarak yüzeyi yeniden oluşturmaya başlamaları olan rejenerasyon (yeniden oluşma). Menstrüal siklus, ortalama 28 gündür ve ergenlik (puberte) döneminde (9-13 yaşlarında) başlayarak 45-55 yaşlarında menopoz ile son bulur. Kanamanın görüldüğü ilk gün menstrüal siklusun 1nci günü olarak kabul edilir ve 14 ncü günde ovulasyon olur. Ovulasyon, yumurtacığın ovaryumdan dışarı atılmasıdır. Hipofiz bezinden salgılanan FSH hormonu ile Graaf folliküllerinin gelişimi ve LH hormonu ile ovulasyon olur. Döllenme ve gebelik olmazsa, siklus sonuna doğru corpus luteumun bozulmasıyla menstrüal kanama görülür. Menstrüal siklusun ilerleyen yaşla son bulmasına menopoz denir.

Vagina (hazne), uterus ile vulva arasında bulunur ve vaginanın vulvaya açıldığı yerde hymen (kızlık zarı) vardır. Vaginanın en dış kısmında bağ doku ve kan damarlarından oluşan tunica spongiosa, orta kısmında düz kas ve bağ dokusundan oluşan tunica muscularis ve iç yüzeyi döşeyen çok katlı epitelden oluşan tunica mucosa bulunur. Vaginada ovulasyon öncesinde epitel kalınlığı artar, ovulasyon sonrasında ise epitel kalınlığı azalır. Asit özelliğindeki mukoza yüzeyi, spermlerin yaşamasına uygun değildir.

Vulva, dişi dış üreme organlarının tümüne denir. Vulvayı oluşturan yapılar şunlardır: Deri altı yağ tabakasının kalınlaşmasıyla oluşan kabartı olan Mons pubis; dış kısımda dudak şeklindeki iki dolgun deri kıvrımı şeklinde labia majora (büyük dudaklar); büyük dudakların iç kısmında, ince, tüysüz iki adet deri kıvrımı şeklinde Labia minora (küçük dudaklar); erektil organlar olan clitoris (klitoris), bulbus vestibuli ve dış salgı yapan glandula vestibularis major ile glandula vestibulares minores. Clitoris, küçük dudakların üst birleşim yerinde bir adet, bulbus vestibuli ise büyük dudakların derininde bulunan bir çift erektil organdır. Bulbus vestibuli vagina ağzının her iki yanında bir çift organ, glandula vestibulares minores ise vestibulum vagina mukozasında bulunan küçük bezlerdir.

Memeler, ergenlik döneminde dişilerde gelişip büyüyen, göğüs ön duvarında 2-7. kaburgalar hizasında bulunan süt oluşturmak üzere özelleşmiş bez yapısında organlardır. Meme bağ dokusunda bol miktarda bağışıklık sistemine ait hücreler vardır. Memede, memebaşı (papilla), meme aylası (areola mammae) ve iç yapısında meme bezleri (glandula mammaria), süt keseleri (sinus lactiferi), süt borucukları (ductus lactiferi) ile süt boşaltım kanalı (ductus excretorius) bulunur. Graaf follikülünden salgılanan estrojen hormonu süt kanallarının, corpus luteum ve plasentadan salgılanan progesteron hormonu süt bezlerinin gelişmesinde rol oynar. Hipofiz arka lobundan salgılanan oksitosin hormonu sütün dışarıya çıkartılmasında rol oynar.

Sayfalar: 1 2