Üreme Sistemi - Özet

NotOku tarafından

25 Haziran 2008 tarihinde yazıldı. Toplam 127 kere okundu.

Erkek Üreme Sistemi

Üreme, canlının kendine benzer yeni bireyler oluşturarak türünün varlığını sürdürebilmesidir. Üreme organları, dişi ve erkekte farklıdır. Cinsler arasındaki farklılığın oluşmasında ve cinsel olgunluğa geçişte (ergenlik; puberte; adolesans) hormonların etkisi bulunur. Erkek üreme organları iç ve dış olarak iki bölümde incelenir. Erkek iç üreme organları, iki adet testis ve boşaltma yollarından oluşur. Boşaltma yolları, ductus epididymis, ductus deferens (vas deferens), ductus ejaculatorius ve urethra’dan oluşur. Erkek dış üreme organları scrotum ve penis’ten oluşur. Testislerde, erkek üreme hücreleri olan spermlerin yapımı ile erkeklik hormonu olan testosteron salgısı gerçekleşir.

Testis, dıştan “tunica albuginea” adı verilen bir kapsül ile çevrilidir. Bu kapsülün testis dokusu içine verdiği uzantılarının arasında, sperm yapım yerleri olan borucuklar bulunur. Borucukların kıvrımlı (tubuli seminiferi contorti) ve düz (tubuli seminiferi recti) bölümleri vardır. Testiste bulunan üreme ile ilgili hücreler şunlardır: Çoğalarak sperm oluşturan hücreler olan germ hücreleri, spermleri besleyen Sertoli hücreleri ve testosteron hormonu salgılayan Leydig hücreleri. Testislerde yapılan spermler, spermatogonia, spermatosit I, spermatosit II, spermatid ve spermium (sperm) aşamalarından geçerler. Spermlerin her birinde yarı sayıda (n=23) kromozom bulunur.

Ductus epididymis, testisten çıkan 10-15 adet kıvrımlı kanallardır. Spermler epididymisi 1-5 haftada geçer ve dölleme yeteneği kazanırlar. Ductus deferens (Vas deferens) 40-50 cm uzunluğundaki bir boru şeklinde sperm ileten bir çift kanaldır. Karın boşluğu içine canalis inguinalis aracılığıyla girer. Pelvis boşluğunda idrar kesesi arkasına kıvrılarak ilerler ve seminal vezikül (vesicula seminalis) salgı kanalıyla birleşerek ductus ejaculatorius’u oluşturur. Sağ ve sol olarak iki testisten gelen boşaltma kanalları, bir adet olan ve idrar kesesinden gelen idrarı da taşıyarak dışarıya atma görevini yapan urethra içine açılırlar. Üreme ve boşaltım sistemi tarafından ortak kullanılan bir kanal olan urethra, idrar kesesi ile penis ucundan dışarı açıldığı yer arasındaki 15-20 cm uzunluğunda bir organdır. Ductus ejaculatorius, prostat ve bulbouretral bezler salgılarını urethra’ya boşaltırlar.

Erkek üreme organlarına ait dış salgı yapan aksesuvar bezlerden, vesicula seminalis (seminal vezikül (vesicula seminalis; gl. vesiculosa): idrar kesesinin arkasında bulunan bir çift bezdir ve testosteron hormonunun etkisiyle salgı yapar. Salgısında sperm için besleyici maddeler içerir. İdrar kesesi altında bulunan prostat bezinin ortasından urethra geçer. Prostat salgısı bazik özelliktedir ve vagina içindeki asit ortamın nötralize edilmesinde rol oynar. Bulbouretral bezler (Gl. bulbourethralis; Cowper bezi) prostatın aşağısında bezelye büyüklüğünde bir çift bezdir. Cinsel uyarıyla yapılan salgısı penis başının kayganlaşmasını sağlar. Ersuyu (semen; ejakulat; meni; döl) testislerden spermler ile birlikte, aksesuvar bez salgılarının karışmasıyla oluşan 3-5 ml hacminde bir sıvıdır.

Scrotum (testis torbası) içi bölmeli torba şeklinde, tabakalar halinde düzenlenmiş kas ve zarlardan yapılı bir yapıdır. içinde testisler bulunur. Üzerinde ter ve yağ bezleri bulunur ve damardan zengindir. Scrotum, testislerin sabit sıcaklıkta kalmasını sağlar. Erkekte cinsel birleşmenin yapıldığı, idrar ve ersuyunun dışarı atıldığı organ penistir. Penisin yapısında bir adet corpus spongiosum ve iki adet corpus cavernosum bulunur. Corpus cavernosum yapısında bulunan düz kasların gevşemesiyle içindeki boşluklara kan dolarak ereksiyon gerçekleşir. Corpus spongiosum’da idrarın ve ersuyunun boşaltıldığı urethra vardır.

Dişi Üreme Sistemi

Dişi üreme organları, iç ve dış olarak iki kısımda incelenir. Dişi iç üreme organlarını ovaryum, tuba uterina, uterus ve vagina oluşturur. Vulva, dişi dış üreme organlarının tümüne verilen isimdir ve şunlardan oluşur: Labia majora, labia minora, clitoris, bulbus vestibuli ve salgı bezleri. Glandula vestibularis major ve glandula vestibulares minores, vulvada bulunan salgı bezleridir.

Dişi iç üreme organlarından ovaryum, pelvis duvarına yaslanmış bir çift organdır ve yumurtacık (ovum) yapım ve gelişimini sağlar. Yumurtacığın olgunlaşma aşamaları; çoğalarak olgunlaşmamış yumurtacık hücreleri oluşturan oogonium, primer follikül, sekonder follikül ve Graaf follikülü’dür. Ovaryumda bulunan Graaf follikülünden yumurtacığın dışarı atılmasının yanı sıra estrojen hormonu salgılanır. Yumurtacığın dışarı atılmasından sonra oluşan corpus luteum (sarı cisimcik); progesteron hormonu salgılar ve işlevini yitirdikten sonra geriye kalan ovaryum içindeki kalıntısına corpus albicans denir. Yumurtacığın gelişmesi sırasında dört adet hücre oluşur. Bunlardan sadece yumurtacık (ovum) döllenebilme yeteneğine sahiptir. geri kalan hücreler döllenebilme yeteneğinde değildir ve her birine kutup hücresi denir.

Sayfalar: 1 2