Uluslararası İşletmeciliğin Tarihsel Gelişimi

Günümüzde tüm dünyada büyük önem taşıyan uluslararası işletmecilik ile ilgili konuların gelişimi, uzun yıllar süren birtakım gelişmeler sonucunda gerçekleşmiş; çeşitli dönemlerden geçilerek bugünkü duruma gelinmiştir. Uluslararası işletmeciliğin tarihsel süreç içindeki gelişimini dört ayrı dönem halinde inceleyebiliriz. Birinci dönem; 1500-1850 yılları arasındaki süreyi kapsayan ticaret dönemi, ikinci dönem; 1850-1914 yılları arasındaki sömürgecilik dönemi, üçüncü dönem; 1914-1945 yılları arasındaki ayrıcalıklar dönemi, 1945′den günümüze kadar geçen süreyi kapsayan dördüncü dönem ise uluslararası dönemdir.

Ticaret Dönemi

Ticaret dönemi, 1500′lü yılların başlangıcından 1850′lerde Avrupa’da Sanayi devriminin ortaya çıkışına kadar devam etmiştir. Birçok risklerle karşılaşılan bu dönemde sınırlı ticaret faaliyetleri yer almıştır. Ticaret dönemini, çeşitli bireylerin ülke dışında şanslarını denemek ve dış ülkelerden satın aldıkları malları Avrupa’ya göndermek yoluyla büyük kârlar sağladığı dönem olarak tanımlayabiliriz. Bu dönemde sayısı çok az olan kıymetli metallerin, baharatların, ipeklerin vb. malların ticareti daha çok göze çarpmaktaydı.

Özellikle ipek ve baharat yollarının etkisiyle zenginleşen XVII. ve XVIII. yüzyılın büyük İngiliz, Hollanda ve Fransız ticaret işletmeleri bugünün uluslararası işletmelerine öncülük etmişlerdir. Bunlar genellikle üretim işletmelerinden ziyade ticaret işletmeleriydi. Zaten bu dönemde özellikle sermaye olanaklarının sınırlı olması üretim faaliyetlerinin geniş çapta yapılmasına izin vermiyordu.

Bu dönemde, ülkelerarası ilişkilerin yapısı ve politik baskılar daha geniş çapta faaliyetlere olanak sağlamıyordu. Bununla birlikte, çeşitli ülkelerde bazı İngiliz, Hollanda ve Fransız işletmelerine ticari ve politik alanda birçok ayrıcalıklar tanındı. Bu bir anlamda batı ülkelerinin üstünlük sağlamasına yaradı. Osmanlı İmparatorluğu zamanında Fransızlara birçok kolaylıklar tanınması yani kapitülasyonlar da bu dönemde başlamıştı. Bu dönemde ayrıca bankacılık önem kazanmaya başladı.

Ülke dışı yatırıma ağırlık verilmesi bankacılık faaliyetini zorunlu kıldı. Çeşitli kimseler bankacılık faaliyetini kârlı bir iş olarak gördüler. Örneğin, Floransa’daki Medici Ailesi, XV. yüzyılda bankacılıkta önemli girişimlerde bulunmuş ve o dönemde dünyanın bilinen bölgelerinde bankalar kurmuştur. Ticaret dönemi Asya, Afrika ve Lâtin Amerika’da kolonilerin oluşturulmasıyla ve Batı işletmelerine Japonya ve Çin’de bazı ayrıcalıklar tanınmasıyla sona ermiştir.

Sömürgecilik Dönemi

Sömürgecilik dönemi, Sanayi devriminden (1850) I. Dünya Savaşının hemen başlangıcına (1914) kadar devam etmiştir. Coğrafik keşiflerin tamamlandığı ve ülkelerin birbirleriyle olan ticari bağlarının iyice genişlediği bu dönemin en belirgin özelliği, Sanayi devriminin sonucunda büyük işletmelerin kurulmuş olmasıdır. Avrupa’daki büyük Sanayi devrimi sonunda, Avrupa işletmelerinin faaliyet konuları da değişmiştir. Daha önce ticaret döneminin bir özelliği olan dışarıdan satın alınan egzotik malların ülke içinde satılarak kâr elde edilmesi yerine, daha kolay ve ucuz olarak elde edilebilen sanayi mallarına dönük faaliyetler başlamıştır. Özellikle tarım ve madencilik faaliyetlerine önem verilmiştir. Afrika’ya yalnızca madencilik alanında yatırım yapılırken, Güneydoğu Asya ve Latin Amerika’ya hem tarım hem de madencilik alanında yapılan yatırımlar önemli hale gelmiştir.

Sayfalar: 1 2 3