Tutum Kavramı ve Önemi

Günlük hayatta çok sık kullandığımız kaynaklardan biri de tutumlarımızdır. Tutumlarımızı birkaç örnekle açıklamak mümkündür. Örneğin Ayşe, matematik dersini severken, ablası resim dersini niye sever? Ali, hiç kaza geçirmemişken, niçin araba kullanmaktan korkar? Hep aynı şampuanı kullanırken, gördüğümüz reklamların etkisiyle neden yıllardır var olan alışkanlığımızı bırakıp, yeni bir malı satın almaya yöneliriz?

Bu örneklerin hepsinde tutumlardan söz edilmekte; çoğunda tutum, davranışa dönüşmekte, bazılarında da tutum değişimi görülmektedir. Birey, içinde bulunduğu ortamda sürekli olarak bazı kişi, olay, kurum veya objelerle karşı karşıya kalmaktadır. Karşılaştığı bu uyarıcılarla karşılıklı etkileşim içine girmekte, böylece bir inanç veya düşünce sistemi oluşturmaktadır.

Tutumlarımız da bizi diğer insanlardan ayıran özelliklerimiz arasında yer alırlar. Bireysel tutumlarımız, yaşam boyu geçirdiğimiz tecrübeler ve yetişme tarzımız sonucu oluşurlar. Tıpkı kişilik konusunda olduğu gibi anne ve babalar, arkadaşlar, içinde bulunduğumuz çeşitli gruplar, fikirlerine önem verdiğimiz, saygı duyduğumuz kimseler tutumlarımızın oluşumunda etkindirler.

Bireyin çevresi ve çevresinde yer alan kişiler değiştikçe, birey onlara karşı da belirli bir tutum gösterir. Bireyin tutumlarını veya değerlerini gözle görmemizin imkanı yoktur. Onları ancak başkalarına karşı gösterdikleri düzenli davranışlarıyla gözlemleyebilir veya yorumlayabiliriz.

Tutum Kavramı ve Önemi

Tutum, en geniş anlamda bir bireyin belirli bir objeye veya bir kimseye karşı zihinsel açıdan hazır oluş durumu veya belirli bir biçimdeki vaziyet alışıdır. (Allport, 1935, s.798-844.) Diğer bir deyimle, bireylerin belirli objelere karşı, geçirdiği çeşitli deneyimler sonucu düzenli bir tavır alışları, davranış biçimleridir. Birçok nedenden dolayı bir kimse bir sanatçıyı, bir politikacıyı, bir şarkıcıyı, bir oteli veya bir restoranın yemeklerini beğenmeyebilir. Bu kimsenin böyle bir tutumunun devamlılık göstermesi beklenir. Örneğin, o sanatçıyı izlememek, şarkıyı dinlememek ya da beğenmediği politikacının partisine oy vermemek gibi. Farklı düşünürler de tutumları farklı şekillerde tanımlamışlardır. Bunları tek tek tanımlamak yerine bir çok sosyal psikologun kullandığı ortak bir tanım verilebilir:

“Tutum, bir bireye atfedilen ve onun bir psikolojik obje ile ilgili düşünce, duygu ve davranışlarını düzenli bir biçimde oluşturan bir eğilimdir.” (Kağıtçıbaşı, 1998, s.84.) Tutum konusuna niçin önem verilmektedir? Tutumların bireylerin çevrelerine uyumlarını kolaylaştıran bir sistem oluşturmalarının yanında, bireylerin davranışlarını da yönlendirici “gizli bir güce” sahip oldukları düşünülmektedir. Konuya bu açıdan bakıldığında tutumların incelenmesine neden önem verilmesi gerektiği açıklık kazanmaktadır.

Tutumlar, davranışların arkasındaki gizli yönlendirici güçler olduğu için tutum dinamiğinin incelenmesi gerekecektir. Böylece, (Baysal, 1996, s.254.)
- Bir yandan tutumların işleyiş şekli ortaya çıkarılabilecek ve davranışların önceden tahmin olanağı doğacaktır;
- Diğer yandan tutum değişimi süreçleri öğrenilerek, bireylerin davranışları, tutumlarının etkilenmesi yolu ile denetim altına alınabilecektir. Günümüzde özellikle toplumları ve toplumların belirli kesimlerini yönetme durumunda olanlar için konunun önemi açıktır.