Türkiye’de Bankacılığın Gelişimi

Bankacılık sektöründeki gelişmeler, ülkenin ve dünyanın içinde bulunduğu ekonomik durumdan, ticaretteki gelişmelerden, teknolojiden, finansal ihtiyaçlardan ve ekonomik birimlerin beklentilerinden büyük ölçüde etkilenmektedir. Bunların yanı sıra sermaye birikimi, uluslararası sermaye akımlarının derecesi, diğer finansal kurumların gelişmişlik düzeyi de bankacılık sektörünün gelişimine etki eden diğer faktörlerdir.

Türkiye’de de bankacılığın gelişimi yukarıda sıralanan faktörlerden büyük ölçüde etkilenmiştir. Özellikle, ekonomi yönetiminin benimsediği ekonomik anlayış ve uygulamalar bankacılık sektörünün yapılanmasına etki etmiştir. Türkiye’de bankacılığın tarihsel gelişimi Cumhuriyet öncesi bankacılık ve Cumhuriyet döneminde bankacılık olmak üzere iki ana başlık altında incelenebilir.

Cumhuriyet Öncesi Dönemde Bankacılığın Gelişimi

Osmanlı İmparatorluğu döneminde, devletin bütçe açıklarını kapatmak amacıyla, 1840 yılında Kaime adı verilen ilk kağıt para tedavüle çıkarılmıştır. Bütçe açıklarını kapatmada kullanılan bu paranın emisyonu kısa sürede büyük artış göstermiş, dış ticarette de sürekli açık verilmesinin de etkisiyle, Kaimenin yabancı paralar karşısında değerindeki önemli düşüşler nedeniyle ithalatın finansmanı için dış piyasalardan kaynak bulmak zorlaşmıştır.

Hükümet, Kaimenin dış dengesini korumak için arayışlara girişmiş, Galata Bankerlerinin de teşvikiyle bir bankanın kurulmasına karar verilmiştir. Böylece, 1847 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk bankası olan İstanbul Bankası (Bank-ı Dersaadet) kurulmuştur. Ancak, 1848′de Fransa’daki devrim hareketinden sonra, Osmanlı Devleti’nin dış ticaret hacmindeki daralmaya bağlı olarak ekonomik olumsuzlukların artması, İstanbul Bankası’nın Hükümet’e verdiği kredileri tahsil edememesine yol açmıştır. Sonunda 1852 yılında faaliyetlerini durdurmuştur.

Cumhuriyet Öncesi Dönemde Bankacılığın Gelişimi

1840 - Kaime adı verilen ilk kağıt para tedavüle çıkarılmıştır.
1847 - Osmanlı İmparatorluğunun ilk bankası olan İstanbul Bankası kurulmuştur.
1852 - İstanbul Bankası faaliyetlerini durdurmuştur.
1856 - İngiliz sermayesi ile Otoman Bank kurulmuştur.
1863 - Fransız sermayesinin de katılımıyla Ottoman Bank, Bank-ı Osmani-i Şahane adını almış, bankaya Merkez Bankası yetkisi verilmiştir.
1863 - Çiftçilerin oluşturduğu kaynakla, Mithat Paşa öncülüğünde, devlet eliyle ve devlet
himayesinde kurulan “Memleket Sandıkları” milli bankacılığın ilk örneği olmuştur.
1868 - İstanbul Emniyet Sandığı kurulmuştur. 1984 yılında tümüyle Ziraat Bankası’na
katılmıştır.
1875 - Bank-i Osmani-i Şahane İmparatorluğun hazinedarı konumuna getirilmiştir.
1883 - Memleket Sandıkları yeniden düzenlenerek “Menafi Sandıkları” adını almıştır.
1888 - Ziraat Bankası kurularak, Menafi Sandıkları bu bankaya devredilmiştir.