Türkiye Verilerine Bakış

Türkiye’de devletin ekonomideki yerini belirlemek.

Yukarıda açıklanan ölçülerin bir bölümünü kullanarak Türkiye ekonomisinin son dönemine bakmak yararlı olacaktır. Tablo 1. 2′de konsolide bütçede yer alan devlet harcamaları ile devlet gelirlerinin gelişimi gösterilmektedir. 1994-2001 döneminde gerek devlet harcamalarının, gerek devlet gelirinin GSMH’ya oranında önemli bir artış olmuştur. Ancak, harcamalardaki artış gelirdeki artıştan daha büyük olduğu için konsolide bütçe açığında çok ciddi bir genişleme doğmuştur. Bu açık yalnızca konsolide bütçeye ait olup yerel yönetimleri ve kamu iktisadi teşebbüslerini yansıtmamaktadır.

Tablo 1. 2′deki veriler 8 yıllık bir dönemde görülen artışların gerçekten hızlı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu artışın bir bölümü gelirin ve giderin sınıflanmasıyla ilgilidir. 1980′lerde kamuda bütçe dışı fon kullanma aşırı biçimde yaygınlaşmıştı. Gerek yurtiçinde yapılan eleştiriler, gerek IMF’nin baskıları sonucunda fonların büyük bölümü bütçeye aktarılarak tasfiye edildi. Bu değişiklik sonucunda bütçenin gelir ve giderlerinde belirli bir artış oldu. Ancak, daha önemli bir artış nedeni 1980′lerin ortalarında hızlanmış olan borçlanma süreci nedeniyle faiz harcamasında görülen sıçramadır. Tablo 1. 3 bu gelişmeyi göstermektedir.

* Gerçek harcama, personel harcaması, diğer cari harcama ve yatırım harcaması gruplarını kapsamaktadır.

** Faiz harcaması, transfer harcaması içinde kapsanmıştır. “Transfer harcaması eksi faiz” faiz dışındaki transfer harcamalarını gösterir.

Tablo 1. 3′ten açıkça görüldüğü gibi son yıllarda transfer harcaması gerçek harcamanın hayli üstüne çıkmış, hatta 2001′de iki katını aşmıştır. Burada önemli nokta, transfer harcamalarının büyük bölümünü gelişmiş ülkelerdeki gibi sosyal amaçlı transferlerin değil, faizlerin oluşturmasıdır. Kaldı ki, faizler kadar olmamakla birlikte, yerel yönetimlerin, kamu iktisadi teşebbüslerinin ve sosyal güvenlik kuruluşlarının açıklarını kapatmak amacıyla yapılan transferler de önemli bir pay oluşturmaktadır. 2001 yılında tek başına faiz giderinin gerçek harcamadan %67 daha büyük oluşu dikkat çekicidir. Tablo 1. 2′nin gösterdiği konsolide bütçe açığı ile Tablo 1. 3′ün gösterdiği faiz yükü Türkiye’de kamu maliyesinin en önemli iki sorunudur. Gerçek harcamaların GSMH’ye oranı başka ülkelerle karşılaştırılırsa, yüksek olduğu söylenemez. Ancak faizlerin GSMH’ye oranı gelişmiş ülkelerde rastlanamayacak düzeydedir. Söz konusu iki sorunun çözümü kapsamlı ve kararlı politikalara ihtiyaç göstermektedir.

Son yıllarda Türkiye’de kamu maliyesinin karşı karşıya kaldığı en önemli sorunlar nelerdir? Bu sorunlar nereden kaynaklanmıştır?