Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
21.11.2014
Ders: Davranış Bilimlerine Giriş      Ünite 8      19 Temmuz 2011 Ara     

Toplumsal Değişme ve Modernleşme

Sosyoloji açısından toplumun yapısını oluşturan toplumsal ilişkiler ağının ve bunları belirleyen kuramların değişmesi toplumsal değişmenin en önemli etkenidir. Bu değişmeler zamanla birey ve grupların davranışlarına yansırlar. Böylece zaman içerisinde bireysel ve toplumsal davranışlarda farklılaşmalar meydana gelir. Gün lük dilde kullanılan modernleşme, yenileşme, çağdaşlaşma, ilerleme, kalkınma, gelişme gibi deyimlerle sosyolojik değişme arasında belirgin farklılıklar vardır. Toplumsal değişme bir değer yargısı taşımaz. Buna karşılık kalkınma ve ilerleme gibi kavramlar belirli bir amaca yönelik olarak bir değer yargısı taşırlar. Bu yüzden sosyolojik değişmeden farklıdırlar. Gelişme, kalkınma, ilerleme gibi terimler ise ekonomi ile ilgili terimlerdir ve ekonomik bazı ölçülere göre değişmenin yön ve niteliğini kısmi bir şekilde belirleyebilmektedir.

Modernleşme kavramı, genellikle azgelişmiş ülkelerin modern, toplumsal, siyasal ve kültürel bakımdan sanayileşmiş ülkeler modelini benimsemeleri ve onlara benzeme sürecidir. Diğer bir deyimle modernleşme, geri kalmış toplumların zamanımızda gelişmesinin son noktasına gelmiş olan toplumlara yetişmesi demektir. Bu niteliğinden dolayı modernleşme büyük ölçüde ve programlı bir değişme gerektirir. Çünkü erişilecek hedef bellidir. Bu hedefe nasıl varılacağı, toplumun modernleştirilmesi yöntemleri de oldukça açıktır. Modernleşme süreci ile ilgili olarak son otuz yıl içerisinde toplumbilimciler tarafından birçok çalışma yapıldığını görüyoruz. Özellikle “Üçüncü Dünya Ülkeleri” olarak adlandırılan gelişmekte olan ülkelerin dünya üzerindeki önemi arttıkça dikkatler bu ülkeler üzerin de toplanmaya başlamıştır.

Modernleşme toplumların endüstri öncesi bir aşamadan tarım toplumu, daha sonra da endüstri toplumu olma sürecini içerir. Eisenstadt’a göre sosyo kültürel değişme ile ilgili olan modernleşmenin iki önemli yönü vardır.
Bunlar:
- Mobilite (hareketlilik) süreci: Toplumdaki ekonomik, sosyal ve psikolojik kalıpların önemini yitirmesi, zayıflaması ve toplumsallaşma kalıplarının ortaya çıkıp bunların kabul görmesi,
- Sosyal farklılaşma: İnsanların toplumda belirli uzmanlık rollerini öğrenmeleri ve benimsemeleridir.

Modernleşme süreci üç temel kavram ile yakından ilişkilidir. Bunlar laiklik, endüstrileşme ve kentleşmedir. Laik devlette kişiler, din ve vicdan hürriyetine sahiptirler. Laik devlet, fertlerin bu hürriyetlerini korur. Dini inançlara devletin karışması düşünülemez. Laik devlette devletin politik yapısını, hükümet ve iradenin işleyişini, toplumun yaşayışını düzenleyen kuralları, dini prensipler değil; akıl, mantık, ihtiyaç ve yaşamın gerçekleri tayin eder. Laiklik bu yönü ile din ile devlet işlerinin ayrılması, dinin devlet idaresine karıştırılmamasıdır (Türkiye Cumhuriyeti 1982 Anayasası, Madde 24).

Kentleşme ve endüstrileşme ise birbiri ile yakından ilişkili olan kavramlardır. Daha öncede değinildiği gibi toplumun modernleşme süreci bu iki faktörün ortaya çıkış hızına bağlı olarak olumlu veya olumsuz olarak etkilenebilir. Tablo 8.2. Geleneksel ve modern toplumların karşılaştırmalı bir tipolojisini göstermektedir.

Geleneksel ve modern toplumların karşılaştırmalı bir tipolojisi

Bir Cevap Yazın

*