Tohum İle Bitki Üretimi ve Çimlendirme Ortamları

Bu üretim tekniğinin üretim aracı “tohum”dur. Tohum oluşturan bitkilerin hayat devreleri vegetatif ve generatif olmak üzere iki geniş safhaya ayrılmaktadır. Tohum bitkide meydana gelen vegetatif ve generatif safhaların en son ürünüdür. Bu safhalar sırasında meydana gelen olaylar;

a) Tohumun çimlenmesi,
b) Vegetatif büyüme,
c) Çiçek tomurcuğu ayrım periyodu,
d) Çiçek tomurcuğunun oluşumu ve gelişimi,
e) Tozlanma ve döllenme,
f) Meyve tohumunun gelişmesi,
g) Meyvenin olgunlaşması

şeklinde sıralanır.

Döllenme sonucu oluşan tohumdaki kromozomların yarısı anadan, yarısı da babadan geldiğinden, bu yeni canlı ana ve babaya veya her ikisine de benzeyebileceği gibi, bunların ikisine de benzemeyebilir. Meydana gelen bireylerde farklılıklar ortaya çıkabilir. Bu yüzden bu üretim yönteminin uygulanmasında çok dikkatli olunmalıdır.

Çiçek açan süs bitkilerinin hemen hemen hepsi tohum ile çoğaltılmaktadır. Tohum süresinin uzun olmadığı, çimlenme yeteneğine sahip nitelikli tohum sağlamanın kolay olduğu, vegetatif üretim için yeterince anaç bitki bulunmadığı, fazla miktarda bitki üretilmek istendiği ve sonuç olarak yeni çeşitler elde etmenin söz konusu olduğu durumlarda tohumla üretim yöntemine başvurulur. Ancak başarılı bir üretim için tohumların üstün nitelikte olmalarına dikkat edilmelidir.

İyi kalitede bir tohumda aranılan başlıca nitelikler şunlardır: Çimlendiği zaman ebeveyn bitkinin özelliklerini göstermeli, yüksek çimlenme gücüne sahip olmalı, başka türlere ait tohumlarla, yabancı ot tohumlarıyla veya yabancı maddelerle karışık olmamalı yani safiyeti yüksek olmalıdır.

Tohum Çimlendirme Ortamları

Çimlendirme ortamı başlangıçta tohumun çimlenmesini sağlayacak ve tohuma sürekli su temin edecek fiziksel özelliklere sahip olmalıdır; ayrıca iyi bir havalandırmaya imkan vermelidir. Tohumla üretimde, çimlendirme ortamı olarak kullanılan materyalin kabalığı ekilecek tohumun iriliğine göre değişmektedir. Tohum iriliği azaldıkça kullanılan ortamın ince yapılı olması istenir. Çimlenmenin istenilen düzeyde olması için toprak ile tohum iyi bir şekilde temas etmelidir. Böylece suyun tohum tarafından alınması sağlanmış olur.

Çimlendirme ortamı olarak toprak, kum, yaprak çürüntüsü, turba yosunu, sphagnum yosunu, perlit, vermikulit veya bunların değişik kombinasyonlarından oluşan karışımlar kullanılmaktadır. Kullanılacak ortamın fiziksel özelliklerinin iyi olmasının yanı sıra ucuz olarak temin edilmesi de çok önemlidir. Çimlendirme ortamı olarak nemini sürekli koruyan orta tınlı topraklar daha çok kullanılmaktadır. Hafif kumlu topraklar nemini kolayca kaybederek kururken, ağır killi topraklarda ise drenaj kötü ve havalandırma yetersiz olduğundan, kurudukça çatlayan sert bir yüzey oluştururlar. Bu da çimlenmeyi engelleyici etkide bulunur.

İngiltere’de John Innes Bahçe Bitkileri Enstitüsü tarafından geliştirilmiş olan tohum kompostu toprak içeren çimlendirme ortamlarından en fazla kullanılanıdır. Bu karışım; 2 kısım tınlı toprak, 2 kısım turba yosunu, 1 kısım kumdan oluşmaktadır. Karışımın her metreküpüne 1 kg süper fosfat ve 600 g öğütülmüş kireç taşı katılır. Kireçten hoşlanmayan bitkiler için hazırlanan karışımlarda ise kireç taşı kullanılmamalıdır.

Çimlendirme ortamları olarak toprağa dayalı bir biçimde hazırlanan diğer bir karışım ise hacim olarak; 1 kısım toprak, 1 kısım yaprak çürüntüsü veya turba yosunu, 1 kısım kumdan oluşmaktadır. İyi kalitede tınlı toprak bulmak her zaman kolay değildir. Bu nedenle çimlendirme ortamı olarak toprak içermeyen karışımlarda başarılı bir şekilde kullanılmaktadır. Bu karışımların daha steril, standart ve hafif olma, kolay taşınabilme ve yabani ot tohumları içermeme gibi üstünlükleri bulunmaktadır. Ancak bu kompostların besin maddesi kapsamları düşüktür. Dolayısıyla fideler bu ortamda bir süre daha tutulacaklar ise besin maddesi katılması zorunludur. Buna örnek olarak şu karışım gösterilebilir: 5 kısım ince elenmiş yaprak çürüntüsü, 2 kısım turba, 1 kısım ince dişli kum, 1 kısım perlit, 1/2 kısım yanmış ahır gübresi. Bunlar hacim olarak karıştırılmalı ve karışımın her metreküpüne; 5260 g kireçtaşı, 540 g magnezyum sülfat, 185 g potasyum nitrat, 340 g süper fosfat, 425 g ozmokot, 25 g iz elementler katılmalıdır.