Ticari İşletme

Ticarî İşletmenin Devri ve Rehni

Ticarî işletmenin hukuki niteliği, üzerinde yapılacak tasarruflar, özellikle devir ve rehin sözleşmelerinde önem kazanır. TTK.m.11/2′nin açık ifadesinden anlaşıldığı üzere, ticarî işletme nitelik ve nicelik açısından farklı unsurlardan oluşmakla beraber, bir bütün olarak devir ve rehin sözleşmelerine konu olabilir. Ticarî işletmenin devrinde önemli olan husus maddi olmayan unsurun devridir. Maddi olmayan unsur devredilmeksizin ticarî işletmenin devri olanaklı değildir. Bunun yanında, sadece maddi olmayan unsurun devri ile de devir olanaksızdır.

Devir için, maddi olmayan unsurla birlikte, maddi unsurun asgari ölçüde işletmenin çalışmasını olanaklı kılacak miktarının da devri şarttır. İşletme üzerinde bir bütün olarak yapılan sözleşme geçerli olmakla beraber, bu sözleşmeden doğan edimlerin yerine getirilmesinde, işletmenin maddi unsurunu oluşturan varlıklardan herhangi biri için ağır şekil şartı varsa, bu da ayrıca yerine getirilmelidir. Örneğin, maddi unsur içinde gayrimenkul varsa, bunun mülkiyeti tapuda resmi şekilde devredilmelidir. Ticarî işletmenin devrinde önemli olan bir husus, işletme malvarlığının içinde olan borç ve yükümlülüklerin (işletmenin pasifinin) durumudur. Genel olarak bir borcun nakli sözleşmesinde borcu devredenin alacaklısına karşı borçtan kurtulması ancak alacaklının buna rızası ile olanaklıdır (BK.m.174). Oysa, ticarî işletmenin devrinde, pasiflerin durumu ayrı ve özel olarak düzenlenmiştir.

Ticarî işletmenin devri, alacaklılara ve iyi niyet sahibi üçüncü kişilere karşı devrin tescil ve ilanı ile hüküm ifade eder (TTK.m.42/1, 33/1). Devralan, işletmenin devirden önceki borç ve yükümlerinden de sorumludur. (BK.m.179). Devreden ise, tescil ve ilandan sonraki borçlardan sorumlu olmamakla beraber, önceki borç ve yükümlerden devralanla birlikte iki yıl süre ile müteselsilen sorumludur. Bu sürenin başlangıcı, işletmenin muaccel borçları için devrin tescil ve ilanı veya alacaklıya ihbarıdır. Müeccel borçlarda, devir tescil ve ilan veya alacaklıya ihbar edilmiş olmak kaydı ile, borcun muaccel hale geldiği andır.

Ticarî işletmenin rehnine gelince, Medeni Kanunumuz, taşınır eşyada rehnin ancak zilyetliğin rehin alana verilmesi ile mümkün olduğunu, taşınır rehninin başka şekilde yapılmasına olanak bulunmadığını belirtmiştir. Ticarî işletmenin maddi unsurları içinde taşınır malvarlığı bulunmasına göre, bunların rehninin rehin alana teslimi sureti ile yapılması gerekecektir. Ancak, böyle bir davranış, ticarî işletmenin çalışmasını engelleyecek, hattâ olanaksız kılabilecektir.

Bu itibarla, 21.7.1971 tarih ve 1447 sayılı Ticarî İşletme Rehni Kanunu çıkartılmış ve sakınca giderilmiştir. Bu kanuna göre rehin sözleşmesi, ticarî işletmenin kayıtlı bulunduğu sicil çevresindeki bir noter tarafından düzenlenir. Sözleşmenin, yapılmasından itibaren 10 gün içinde ticaret siciline tescili gerekir. Rehin kapsamına giren unsurların tam listesi, ayırt edici özellikleri ile birlikte sözleşmede yer almalıdır. (TİRK.m.4). Ticaret unvanı, işletme adı ve taşınır işletme tesisatının mutlaka rehin sözleşmesinde ve rehnin içeriğinde yer alması zorunludur. Ticarî işletmede taşınmaz, taşınmaz işletme tesisatı ve kiracılık hakkı varsa bunlar rehnin kapsamına girmemektedir (TİRK.m.3).

Sayfalar: 1 2 3 4