Temel Muhasebe Eşitliği ve Hesapların İşleyişi

Hatırlarsanız daha önce işletmenin varlıkları ile bu varlıkların kaynakları, arasında VARLIKLAR= SERMAYE + BORÇLAR şeklinde bir eşitlik olduğu açıklanmış ve bilançonun bu eşitliğe dayandığı belirtilmişti.

Evet diyebiliriz. Muhasebenin temel eşitliğine paralel olarak, varlıkların, borçların ve sermayenin unsurlarındaki değişmeleri göstermeleri nedeni ile hesapların da eşitlik halinde iki grup oluşturacakları açıktır. Birinci grup hesaplar, varlıklar içinde birbirlerine karşı özellikleri olan ve analiz nedeni ile büyüklükleri, dönem içindeki artış ve azalış bilgileri önem taşıyan örneğin; KASA Hesabı, ALACAKLAR Hesabı, MAL Hesabı, farklı varlık (kasa, alacaklar ve mal) unsurlarına ait değişmeleri toplayan hesaplardır: Bu hesap grubuna varlık hesapları veya aktif hesaplar denir.

İkinci grup hesaplar ileride farklı türlerini göreceğiniz, farklı borçlar ve farklı sermaye unsurlarını temsil eden hesaplar olup, bunlara borç hesapları ve sermaye hesapları veya her iki türü de kapsamak üzere kaynak hesapları ya da pasif hesaplar adı verilir.

Dikkat

Daha önce de belirttiğimiz gibi ilerideki açıklamalarımızda Borçlar yerine daha geniş kapsamlı olan Yabancı Sermaye (ya da Yabancı Kaynaklar), Sermaye yerine Öz Sermaye (ya da Öz Kaynaklar) terimleri kullanılacaktır.

Evet kullanılabilir. Ancak önce işlemlerin hesaplara kaydında hesabın hangi tarafının artışlar, hangi tarafının azalışlar için kullanılacağı hakkında karar vermek gerekir. Bu karar, bilançonun ve muhasebe eşitliğinin “Varlıklar = Sermaye + Borçlar” olarak ifade edilen geleneksel şekline dayandırılır. Artış ve azalışların bir hesabın hangi tarafına yazılacağını (kaydedileceğini), o hesabın niteliği belli eder. Hesabın niteliğini de, Varlıklar (V) = Sermaye (S) + Borçlar (B) şeklindeki temel muhasebe (bilanço) eşitliği belirleyecektir. Buna göre temel muhasebe eşitliğinde, varlıklar eşitliğin bir tarafında, sermaye ve borçlar eşitliğin diğer tarafında yer aldığına göre “varlık hesapları”, “sermaye hesapları” ve “borç hesapları” şematik olarak şöyle gösterilebilir:

T Hesabı

Mali işlemlerin çift taraflı etkiye sahip olduğunu biliyoruz. Dolayısıyla her bir mali işlemin hesaplara yapılacak kaydında hesapların sol taraflarına kaydedilecek tutarlar ile sağ taraflarına kaydedilecek tutarlar eşit olacaktır. Örneğin varlık (aktif) unsurlardan birindeki bir artış ilgili varlık hesabının bir tarafına, söz gelimi hesabın sol tarafına kaydedildiği taktirde, işlemin dengeye getirici karşı etkisinin bir diğer hesabın sağ tarafına kaydedilmesi gerekecektir.

Sayfalar: 1 2