Temel İktisadi Kavramlar

Ekonomik Birimler

İktisatçılar, ekonomik birimleri üç gruba ayırırlar. Bunlar hane halkı, firmalar ve devlettir. Her ekonomik birim, insanın yaşamdaki rolünden çok, insanın ekonomik fonksiyonlarını tanımlar. Bu nedenle, bir insan gün boyunca, bu ekonomik fonksiyonların birden fazlasını gerçekleştirebilir.

Hane halkı, aynı çatı altında yaşayan ve ortak finansal kararlar alan tüm insanlar olarak tanımlanabilir. Hane halkları tek kişiden oluşabileceği gibi birden fazla kişiden de oluşur. Ayrıca hane halkını oluşturan kişilerin akraba olmaları gerekmez. Örneğin, aynı evde kalan öğrenciler gibi. Hane halkları, üretilen mal ve hizmetlerin tüketicisi ve üretici kaynakların sahibi veya arz edicisidir.

Tüketiciler olarak hane halkı, firmalar tarafından üretilen mal ve hizmetleri satın alır. Tüketicilerin satın aldıkları mal ve hizmetlerin miktarı tüketicilerin sınırlı gelirleri, mal ve hizmet fiyatlarınca kısıtlanır. Tüketici, belli bir satın alma gücü ile, harcadığı her liradan mümkün olduğu kadar fazla doyum elde etmeye çalışır. Faktör sahibi olarak hane halkları, sahip oldukları faktörleri veya kaynakları firmalara satarlar ve bu şekilde gelirlerini maksimize etmeye çalışırlar.

Firmalar, üretici kaynakları kullanan ve ne üretileceğini kararlaştıran şahıs şirketinden devlete kadar bütün üretici birimlerdir. Firmalar, diğer firmalara, hane halklarına veya merkezi otoritelere (devlete) sattığı malları üretmek için üretim faktörleri kullanan birimlerdir. Firmaların ekonomide oynadıklar başlıca iki rol vardır. Bunlar, üretim faktörlerini satın alma ve ürettikleri malları satmaktır. Devlet, firmalar tarafından üretilen malların bir kısmını satın alır. Hane halklarının gelirlerinin bir kısmını vergi olarak toplar. Devlet, ayrıca çeşitli mal ve hizmetleri bizzat üretebilir. Bunların yanında devlet, mülkiyet haklarını düzenler ve özellikle firmaların faaliyette bulundukları piyasalar ile ilgili düzenlemeleri yaparak; firmalar, tüketiciler ve kaynak sahipleri ile ilgili tüm düzenlemeleri hayata geçirir.

İhtiyaçlar ve Özellikleri

İktisat öğrenimi insan ihtiyaçlarının anlaşılması ile başlar. Çünkü insanların tüm ekonomik faaliyetleri, susama, acıkma gibi çeşitli ihtiyaçlarını tatmine yöneliktir. İnsanlar, yaşamlarını sürdürebilmek ve mutlu bir yaşam sürebilmek için çeşitli ihtiyaçlarını gidermek zorundadırlar. Bu nedenle ihtiyaç, tatmin edildiğinde haz ve doyum, tatmin edilmediği zaman ise acı ve üzüntü veren bir duygudur.

İhtiyaçlar şiddetlerine göre, zorunlu ihtiyaçlar ve zorunlu olmayan ihtiyaçlar olarak iki gruba ayrılabilir. Zorunlu ihtiyaçlar, insanın yaşamını devam ettirebilmesi için gerekli olan hava, gıda ve su gibi karşılanması zorunlu olan gereksinimlerdir. Öte yandan karşılanmaları yaşamsal olmayan, ancak tatmin edildikçe insanlara haz veren eğlenme, seyahat etme ve müzik dinleme gibi ihtiyaçlar ise zorunlu olmayan ihtiyaçlardır.

Zorunlu ve zorunlu olmayan ihtiyaçları birbirinden kesin olarak ayırmak mümkün değildir. Çünkü ihtiyaçların derecesi ve şekli, insanların yaşadığı toplumun yapısına, yaşa, cinsiyete ve sosyal sınıflar ve mesleklere göre değişiklikler gösterebilmektedir. Örneğin, soğuk iklimlerde yaşayan insanlar sıcak iklimlerde yaşayan insanlara göre daha fazla ısınmaya ihtiyaç gösterirler. Aynı şekilde gelişmemiş bir toplumda otomobil zorunlu bir ihtiyaç durumunda değilken; gelişmiş ekonomilerde, yaşam otomobile bağımlı olarak organize edildiğinden, zorunlu bir ihtiyaçtır. Bu ekonomilerde otomobille alışverişe gitmek, iş takip etmek, işe gidip gelmek daha ekonomik olabilmektedir.

İhtiyaçların çeşitli özelliklerinden söz edilebilir. Her şeyden önce insan ihtiyaçları sonsuzdur. Yani insanların tatmin etmek istedikleri çok sayıda ihtiyaçları vardır. Ayrıca, bu ihtiyaçların bir bölümü periyodiktir. Yani, tekrar tekrar giderilmeleri gerekir. Acıkma gibi. Toplumların gelişmesi, teknolojik ilerlemeler ve insanların zevk ve tercihlerinin zamanla gelişmesi sonucu, insan ihtiyaçları da bir artış göstermiştir. Yıllar önce lüks sayılan bir ihtiyaç, bugün zorunlu bir ihtiyaç haline gelmiştir. Örneğin, 1950′li yılların başında lüks sayılan bir buzdolabı, bugün artık zorunlu ihtiyaç olmuştur.

Sayfalar: 1 2 3