Talep ve Talep Miktarı

Tüketiciler mal ve hizmet piyasasında satın alıcılar tarafında yer alırlar ve sınırlı gelirleriyle her bir maldan ne kadar alacaklarına karar verirler. Karar almada her bir malın fiyatının yanında, tüketicinin geliri, ilişkili malların fiyatları, bekleyişler, zevk ve tercihler gibi faktörler de önemli yer tutar.

Ancak herhangi bir mal veya hizmet için talep denildiğinde, genellikle bu malın fiyatı ile talep edilen miktarı arasındaki ilişki anlaşılır. Bu çerçevede talep, diğer değişkenler sabit varsayılarak (ceteris paribus varsayımı) belirli bir zaman diliminde piyasada tüketicilerin farklı fiyat düzeylerinde satın almaya hazır oldukları mal veya hizmet miktarı olarak tanımlanabilir. Bu tanımlamadaki ceteris paribus varsayımı, tüketicilerin bir malı satın alma arzularının fiyattan başka değişkenlere de bağlı olduğunu ifade eder. İşte bu değişkenlerin sabit kaldığı varsayılarak, sadece iki değişken arasındaki ilişki incelenir.

Yine tanımda yer alan belirli bir zaman dilimi (gün, hafta, ay, yıl gibi) mutlaka belirtilmedir. Aksi, halde talep edilen miktarın az ya da çok oluşu konusunda karşılaştırma yapma olanağı bulunamaz. Talep edilen herhangi bir (X) malı miktarı ve bu miktarı belirleyen tüm faktörler arasındaki ilişki talep fonksiyonu ile gösterilir. Dolayısıyla, X malı için talep fonksiyonunu:

şeklinde özetlenebilir. Bu fonksiyonel eşitlikte, talep edilen X malı miktarı bağımlı değişken olmakta ve sol tarafta gösterilmektedir. Talebi etkileyen değişkenler ise sağ tarafta yer almaktadır. X malının kendi fiyatı (P _X) dışındaki değişkenler [tamamlayıcı malların fiyatları (P _C), ikame malların fiyatları (P _S), tüketicinin geliri (I), tüketici beklentileri (E), tüketicilerin sayısı (N), zevk ve tercihler (Z)] sabit varsayıldığından üzerine tire konulmuştur. Burada kullanılan ceteris paribus varsayımı altında, yani öteki değişkenlerin sabit olması durumunda talep fonksiyonu şu şekilde yazılacaktır:

Daha basit yazılımda X malı fiyatı (Px) bağımsız değişken ve talep edilen X malı miktarı ise bağımlı değişkendir. Bu iki değişken arasında genelde var olan negatif ilişki Talep Kanunu olarak isimlendirilir. Talep Kanunu, diğer değişkenler sabitken daha yüksek fiyat düzeylerinde talep edilen mal ve hizmet miktarının daha düşük olacağını; daha düşük fiyat düzeylerinde ise tüketicilerin satın almaya hazır oldukları mal ve hizmet miktarının daha fazla olacağını ifade eder. Bu kanun çerçevesinde, örneğin, yüksek fiyat düzeyinde talep edilen miktarın azalması iki etkiye bağlıdır. Bunlar ikame ve gelir etkileridir. İkame etkisi, diğer değişkenler sabitken bir malın fiyatı yükseldiğinde öteki malların fiyatlarına kıyasla bu malın nispi fiyatı artar. Tüketiciler bu malın yerine fiyatı düşük olan malları ikame ederler. Bu davranış fiyatı yükselen malın alımını azaltırken, ikame etkisi olarak tanımlanır.

Gelir etkisi, yine diğer değişkenler sabitken, bir malın fiyatı arttığı zaman, gelir sabit bırakıldığı için, gelirin satın alma gücü azalır. Çünkü aynı gelirle bu maldan daha az satın alma gerçekleştirilir. Bu iki etki birlikte talep eğrisinin neden negatif eğime sahip olduğunu açıklamada kullanır.

Bir malın talep edilen miktarı ile fiyatı arasındaki ilişki bir tablo ya da grafikle de açıklanabilir. Şimdi sırasıyla bunları inceleyeceğiz.

Sayfalar: 1 2 3 4 5