Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
23.07.2014
Ders: Anne-Çocuk Sağlığı ve Beslenmesi      Ünite 9      10 Mart 2012 Ara     

Süt Çocuğunun Beslenmesi

Süt çocuğunun (0-1 yaş) beslenmesi başlığında; süt çocuğunda yeterli ve dengeli beslenmenin önemi, süt çocuğunda beslenmenin temel ilkeleri, süt çocuğunun enerji ve besin öğeleri gereksinimi, süt çocuğunun sindirim özelliklerine yer verilmiştir.

Süt Çocuğunda Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Önemi

Yaşamın ilk birkaç yılı, sağlığın temellerinin atıldığı son derece önemli bir dönemdir. Bu kritik dönemde çocukların yaşaması, sağlıklı büyümesi ve gelişmelerinde yeterli ve dengeli beslenmesi önemlidir. Ülkemizde bebek (0-1 yaş) ve 5-6 yaş çocuk ölümlerinin başında solunum yolları enfeksiyon hastalıkları ile ishalli hastalıklar gelmektedir. Beslenme yetersizliği ve dengesizliği ise üçüncü sırada yer almaktadır.

Malnütrisyon, başlangıçta fiziksel büyümeyi, daha ileri durumlarda ise zihinsel gelişimi etkiler. Malnütrisyon nedeniyle organizmada oluşan değişikliklerin sonucu; besinlerin sindirim ve emilimi bozulur, vücudun mikroorganizmalara direnci azalır, çocuk çabuk hastalanır ve hastalıklar sıklıkla tekrarlanır, iştahsızlık gelişir, bu durum besin tüketimini azaltır.

Soru

Süt çocuğu kime denir?

Süt çocuğunun beslenmesine ilişkin özelliklerini, bu yaş grubunun tanımını yaparak incelemek gerekir. Süt çocuğu tanımı; çocuğun doğumdan itibaren yaşına değin olan süreci kapsar. Bu süreç içinde yeni doğanın ilk besini süttür. Bu sütün 4-6 ay yalnızca anne sütü olması tercih edilmelidir. Anne sütü, çocuğun ilk 46 ay içinde bütün besin öğeleri ihtiyaçlarını karşılayarak istenilen büyüme ve gelişmeyi sağlar.

Soru

Süt çocuğuna ek besinler ne zaman verilmeye başlanmalıdır?

4-6 aydan sonra, ek besinler verilmeye başlanır. Ancak, diyetin esas kaynağı yine süttür. Bu sütün bir buçuk yaşına kadar olan sürede ek besinlerle birlikte anne sütü olması ise ideal beslenme şeklidir.

Süt Çocuğunda Beslenmenin Temel İlkeleri

Süt çocuğunun beslenmesinde dikkat edilmesi gereken belli ilkeler vardır. Bu ilkeler genel olarak şöyle sıralanabilir:
- Doğumdan itibaren başlamak üzere çocuklar ilk 4-6 ay tek başına anne sütü ile beslenmelidir. Ülkemizde anne sütü ile beslenme yaygın bir uygulama ise de tek başına anne sütü ile beslenmenin süresi kısadır.
- Çocuğa verilecek besinler onun sindirim sistemi fonksiyonlarına (emme, yutma vb.) uygun olmalıdır.
- Yeni doğanın sindirim sistemi enzimleri belirli aylara kadar yeterli değildir. Bu nedenle verilecek besinler çocuğun sindirim sistemine uygun olmalıdır.
- Besinlerin mideyi terk etme hızı çocuktan çocuğa farklılık gösterir.
-Günlük toplam verilen besin miktarı çocuğun enerji ve besin öğeleri gereksinimini sağlamalıdır.
-Çocuğa verilecek besinlerin, temizlik ve sağlık koşullarına uygun olarak hazırlanması gereklidir.
- Süt çocukluğu döneminde çocuklara verilecek besinlerin hazırlanmasına özen gösterilmelidir.

Soru

Dengeli ve yeterli beslenmede besinlerin hazırlanmasının rolü nedir?

Beslenme ilkelerine göre besin hazırlama, yeterli ve dengeli beslenmenin başlıca kurallarındandır. Böylece besin öğeleri kayıpları azalır, sağlığa yararlı ve ekonomik beslenme sağlanmış olur. Uzun süre pişirme, pişirilmiş besinin suyunu dökme, yiyeceğin besin değerini azaltırken; kavurma, kızartma, acılı, baharatlı ve tuzlu yiyecekler de çocuğun sağlığı açısından sakıncalıdır.

Süt Çocuğunun Enerji ve Besin Öğeleri Gereksinimi

Süt çocuğunun enerji ve besin öğeleri gereksinimi başlığında; enerji, protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineraller, sıvı kavramlarının açıklamasına yer verilmiştir.

Enerji

Hangi yaşta olursa olsun çocuklar devamlı bir büyüme ve gelişme süreci içerisindedirler. Süt çocuğu yaş grubu, büyüme ve gelişmenin en hızlı olduğu dönemdir. Bu nedenle büyüme için harcanan enerji de fazladır.

Soru

Süt Çocuğunun günlük enerji gereksinimi ne kadardır?

Yetişkin bir bireyin günlük enerji gereksinimi; harcadığı kadar olup harcanan enerji, bazal metabolizma hızı (BMH) ve fiziksel aktiviteleri içindir. Oysa süt çocuğunda günlük enerji gereksinimi; bazal metabolizma için (%55-60), fiziksel aktivite için (%15-25), büyüme ve gelişme için (%30-35) kullanılır. 0-1 yaş çocukların enerji gereksiniminin ne olduğuna ilişkin bilgiler Tablo 9.1’de verilmiştir.

0-1 Yaş çocukların enerji gereksinimi

Protein

Büyüme ve gelişme, yeni dokuların yapımı ile gerçekleşir. Bu nedenle süt çocuğunun protein ihtiyacı da diğer yaş grubu çocuklardan daha fazladır. Günlük protein miktarı, çocuğun ne ile beslendiğine de bağlıdır.

Örnek

Protein olması nedeniyle anne sütü ile beslenen çocukların protein gereksinimi (gr/kg/gün), karışık beslenen çocuklarınkinden daha azdır.

Anne sütü proteini, sindirim kolaylığı ve amino asit örüntüsü açısından vücut dokularına en hızlı çevrilebilen protein kaynağı olması nedeniyle önemlidir. Bu nedenlerle anne sütü proteini yeni doğanın organizmasında tam (%100) olarak kullanılır. Anne sütünün dışında diğer süt ve ek besinlerle karışık beslenme ile proteinin organizmada net kullanımı %70’e kadar düşmektedir. 0-1 yaş çocukların protein gereksiniminin ne olduğuna ilişkin bilgiler Tablo 9.2’de verilmiştir.

0-1 Yaş çocukların protein gereksinimi

Soru

Gereksinim fazlası protein vermenin ne gibi sakıncaları vardır?

Yaşamın ilk ay ve yaşlarında fazla protein gereksiz ve çocuk sağlığı açısından sorunlar oluşturur.
Fazla protein;
- sodyum ve su birikimine,
- terleme ve kusmaya,
- bazal metabolizmayı arttırdığı için vücut ısısının artması ile enerji kaybına,
- ağırlık kazanımında duraksamaya neden olur.

Soru

Gereksinimden az protein vermenin ne gibi sakıncaları vardır?

Gereksinimin altında protein verildiğinde, kan proteinlerinde azalma (hipoproteinemia) ve ödem meydana gelir. Bu nedenle ilk yaş grubu çocukların protein gereksinimi 1.6 gr/kg’dan az, 4gr/kg’dan çok olmamalıdır. Böylece proteinle enerji arasındaki denge de korunmuş olur.

Karbonhidrat

Karbonhidratlar enerji verirler. Bu nedenle besinlerin emilme hızı, kasların çalışması ve su düzenini sağlarlar. İlk 6 ayda günlük enerjinin %40-50’si, 6-12 ayda %50-55’i ve yaşından sonra ise %50-60’ı karbonhidratlardan sağlanmalıdır. Anne sütünde bulunan karbonhidrat laktozdur. Laktoz süt şekeridir. Bu nedenle hazır mama ve hayvan sütlerinde de bulunur. Hayvan sütlerinin laktoz miktarı anne sütünden daha az olduğundan süte şeker eklenir. Böylece süt çocuğunun ilk tükettiği karbonhidrat türleri laktoz ve sükrozdur.

Yağ

Büyüme ve gelişmeyi sağlamada başlıca enerji kaynağıdır. Yağda eriyen vitaminlerin (ADEK) kullanımı için gereklidir. Ayrıca beyin ve merkezi sinir sisteminin gelişimi için de önemlidir. Kolesterol, fosfolipid ve elzem yağ asitleri içeriği nedeniyle anne sütü çocuğun zihinsel gelişmesini sağlar. Günlük enerjinin %30-40’ı yağlardan gelmelidir.

Vitamin ve Mineraller

Süt çocuğunun sağlıklı büyüme ve gelişiminde doğrudan etkileri olduğu gibi metabolik işlevlerin sağlanmasında da dolaylı olarak görev alırlar.

Vitamin ve minerallerin çocuk beslenmesindeki önemi ve günlük gereksinimleri

 

Sıvı

Yeni doğanın vücut su yüzdesi (%) fazla olduğu için ağırlık birimi başına olan sıvı gereksinimi de yetişkinden fazladır.
Vücut suyu:
- Hücre yapısının önemli bir bileşenidir (komponent).
- Vücutta kimyasal olayları hızlandırır.
- Metabolik atıkların taşınması ve atılmasında rol oynar.
- İyonik dengeyi sağlar.
- Seçici emilimi kolaylaştırır.
- Vücut ısısını düzenler.

Bu nedenlerle 0-1 yaş grubu çocukların günlük sıvı gereksinimi ağırlık birimi başına (150-175 mL/kg/gün) veya her bir kkalori başına (1.5 mL/kkal/gün) olarak hesaplanır.

Süt Çocuğunun Sindirim Sistemi Özellikleri

Ağız; çiğneme ve tükrük içindeki enzimlerle karışarak besin sindiriminin başlangıç yeridir. Oysa yeni doğanda ilk 4 ay ağızda sadece emme ve yutma işlevi gelişmiştir. Ayrıca; tükrük içindeki amilaz enzimi de yetişkinin 1/4’ü kadardır. Bu nedenlerle yeni doğanda ilk 4 ayda ağız sindiriminden söz edilemez. Erken aylarda verilen unlu besinlerin içindeki nişasta sindirimi de ağızda gerçekleşmez. Çocuk büyüdükçe (4-6 ayda) ağzında hafif pütürlü besinleri çevirebilir, 6-12 ayda ise çiğneme işlevi gelişir.

Mide duvarının besinleri kavrama hareketi zayıftır. Bu nedenle hızlı emme kusmaya neden olur. Midenin peristaltik ve boşalma işlevleri de zayıftır. Yeni doğanda protein sindirimi mide asidi (HCl) yerine Labferment enzimi ile gerçekleşir. Yeni doğanlarda tripsin aktivitesi normaldir, ancak pankreastan salgılanan a-amilaz yetersiz olup 4. aydan sonra artmaya başlar.

Yağ sindirimi için gerekli olan pankreatik lipaz ve safra asitleri de yeni doğanda önceleri az olup sonra yeterli aktivite gösterir. Laktaz, amilaz ve lipaz enzimlerini içermesi nedeniyle anne sütü yeni doğanın sindirim sistemine uygun besindir.

Soru

Her bebeğin aynı aralıklarla mı beslenmesi gerekir?

Besinlerin mideyi terk etme hızı çocuktan çocuğa ayrıcalık gösterir. Açlık duygusu midenin boşalması ile ilgili olduğundan, her bebeğin aynı aralıklarla beslenmesi gerekmez. Öğün araları 2-4 saat arasında değişebilir. Doğumdan yaşına kadar olan dönemde çocukların günlük öğün sayısı, bir öğünde ve bir günde tüketebileceği besin miktarı aşağıda verilmiştir.

Bebeklerde yaşa göre günlük öğün sayısı ve tüketim miktarları

“Süt Çocuğunun Beslenmesi” için 1 cevap

  1. [...] yaş grubu özelliklerine göre günlük menü hazırlayabileceksiniz.İçindekiler- Giriş Süt Çocuğunun Beslenmesi Süt Çocuğunun Beslenme Şekilleri Oyun Çocuğunun Beslenmesi Okul Çocuğunun Beslenmesi [...]

Bir Cevap Yazın

*