Spor İle Bitki Üretimi

Adiantum, Asplenium, Nephrolepis, Platycerium gibi eğreltiler spor ile üretilmekte ve saksı bitkileri olarak pazarlanmaktadır. Sporlar; genellikle tohumdan farklı bir yapıya sahip olan , tek hücreden oluşan, nemli ortamlarda yaşayan, çoğunlukla çizgi veya noktalar halinde yaprakların alt yüzeylerinde ve kenarlarında meydana gelen oluşumlardır. Sporangium adı verilen keseler içerisinde bulunan sporlar olgunlaşınca keseler çatlar ve dağılırlar; uygun ortam bulunca çimlenerek gelişirler ve yeni bir eğrelti oluştururlar. Spor ile üretimde çoğaltma süreci;

- Sporların elde edilmesi,
- Sporların çimlendirilmesinde kullanılacak ortamların hazırlanması,
- Sporların ekilmesi,
- Çimlenme,
- Sporofitik faz,
- Şaşırtma ve dikim safhalarında incelenmektedir.

Sporların olgun olup olmadıkları parmak ucunun spor keselerine sürülmesiyle kontrol edilebilmektedir. Eğer parmak ucu tozlu görülüyorsa spor keseleri patlamaya hazır hale gelmiştir. Sporların elde edilmesinde farklı yöntemler uygulanmaktadır. Bu yöntemlerden ilkinde, kırmızıdan tedricen kestane rengine dönmüş olan sporangları içeren olgun sporofitler, ekim zamanı ana bitkiden ayrılır ve çimlendirme ortamı üzerine yatırılır. İkinci yöntemde ise, ekimden birkaç gün önce iyi gelişme gösteren anaç bitkilerden olgun sporları taşıyan yapraklar toplanır. Bu yapraklar temiz kağıt torbalar içerisinde 20¡C sıcaklık ve %55 nispi nemde muhafaza edilirler. Bu esnada sporlar dökülür ve dökülen sporların mümkün olursa hemen ekimi yapılmalıdır. Hemen ekimi yapılmayan sporlar 4 ^OC sıcaklıkta muhafaza edilmelidir.

Sporların çimlendirilmesinde farklı materyallerden oluşan harçlardan yararlanılmaktadır. Bu harçlarda kullanılan başlıca materyaller; Turba yosunu, Sphagnum yosunu, Yaprak çürüntüsü, Ahır gübresi ve Kum’dur. Sporların çimlendirilmesinde en fazla kullanılan karışımlar ise;

- Turba yosunu (1/2) + İnce kum (1/2)
- Tınlı toprak (1/3) + Yaprak çürüntüsü veya Turba yosunu (1/3) + Kaba kum (1/3)
- Tınlı toprak (1/3) + Yaprak çürüntüsü veya Turba yosunu (1/3) + Kaba kum (1/6) + Yanmış ahır gübresi (1/6)
- Turba yosunu - Sphagnum yosunu örnek olarak verilebilir.

Sporların ekilmesi için hazırlanan karışım 0.6 cm’lik elekten geçirilmelidir. Yabancı spor dahil, zararlı mikroorganizmaların sterilizasyonu amacıyla kaynar su veya buharla sterilize edilmelidir. Ekimden önce ekimin yapılacağı sera kısmı iyice yıkanmalı ve temizlenmelidir. Spor ekimi kasalara ve konteynerlere yapılabildiği gibi geniş ağızlı saksılara da yapılabilir.

Spor ekiminde ilk yöntem olarak sporlar, harcın yüzeyine homojen bir şekilde, ince bir tabaka halinde serpilir. Her 30×40 cm’lik kasa için 1/8-1/4 gr spor ekimi yeterlidir. Ekimde ikinci yöntemde ise, olgun sporları taşıyan sporotifler 1 cm’lik parçalara ayrılarak direkt harç üzerine yatırılır. Burada sporların nemli harç ile temas etmesi sağlanmalıdır. Genel olarak sporlar 21-24 ^OC sıcaklıkta tutulursa iyi bir çimlenme elde edilmektedir. Ekim yapılan kapların üzeri cam ile kapatılmalı, aydınlık fakat direkt güneş ışığı almayan bir yerde muhafaza edilmelidir.

Spor ile üretimde en önemli konulardan birisi de, çimlendirme ortamının sürekli olarak nemli tutulmasıdır. Ekimden sonra yapılan sulamalarda kireçsiz su kullanılmalı ve su, oda sıcaklığında olmalıdır. Eğer sporlar çok sık ekilmişse bir kaç hafta içinde ilk mikroskobik faaliyet başlar ve üç hafta içerisinde yeşil bir örtü oluşur. İki ay içerisinde seksüel organları bulunduran prothalluslar 6 mm uzunluğunda görülür. Çimlenme ve prothallus oluşumu türlere göre farklılıklar göstermektedir. Meydana gelen prothalluslar birbirinden ayrı olarak saksılanmalı ve zayıf olanlar sökülerek atılmalıdır.

Bitkiler satılabilecek duruma gelinceye kadar 3-4 defa şaşırtılırlar. İlk şaşırtma prothallus birleşmeye ve kaynaşmaya başladığı zaman yapılır. Şaşırtmada turba temelli, düşük besin ve nötr pH’lı bir kompost kullanılır. İyi bir kök oluşumunun sağlanması için şaşırtmanın önemi büyüktür. Metrekarede bulunacak bitki sayısı, türlere göre farklılık göstermektedir. Örneğin, Adiantum’larda birinci şaşırtma yaklaşık 2000 Sürgün / Metrekare, ikinci şaşırtma 400-450 Sürgün / Metrekare olacak şekilde yapılır. Spor çimlenmesinden bitki satışına kadar geçen süre, türlere bağlı olarak değişiklik gösterir. Genel olarak bu süre 9-18 ay arasındadır.