Sosyolojide Kullanılan Araştırma Yöntemleri

Sosyoloji de doğa bilimleri gibi kanunlara ulaşma çabasındadır. Bu nedenle araştırma yapar ve bilgi toplar. Acaba bu araştırmalar nasıl yapılır, burada bunu açıklamaya çalışacağız. İnsan davranışlarını ilgilendiren hemen her alanda araştırma yapılabilir.

Örneğin, makro sosyolojide oy verme davranışlarından, ırksal ilişkilere, mikro sosyolojide ise insanların sokaktaki etkileşimlerinden, insanların evlerini nasıl dekore ettiklerine kadar araştırma yapılması olasıdır. Ancak bunun bir yöntem içinde yapılması söz konusudur. Şimdi önce yöntem nedir, sorusundan başlayarak konuya girelim.

Günlük hayatımızda çok karşılaştığımız bir sözcük olan yöntem, “belirli bir amaca ulaşmada kullanılan yolların tümü” şeklinde tanımlanmaktadır. Bilimsel bilgiye ulaşmak için girişilen her türlü yöntemli çaba, bir bilimsel araştırmadır. Bilimsel yöntem gerçeği öğrenmek ve toplumsal gelişme yasalarına ulaşmak amacıyla, sistematik bilgi edinme yolu olarak tanımlanır.

Sosyolojide araştırmanın çok önemli bir yeri vardır. Bu bilim alanında araştırmalar sayesinde bilgiye ulaşılır. Araştırma esas hareket kaynağımızı oluşturur. Sosyolojik araştırmalar genelde belirli bir sahada yapılır, belirli bir sınıf içerisinde yapılmaz. Yani geniş bir alanı kapsar. Ancak saha araştırmalarıyla, sosyologlar ilgilendikleri konular arasındaki neden sonuç ilişkilerini görebilir ve kavrayabilirler. Bilim birbiriyle ilgili iki çalışmayı kapsar.

- Teori (Bilgiyi biriktirmek)
- Yöntem (Veri toplamak).

İkisi de bilim açısından bir zorunluluktur ve birbirine bağlıdır. Bizler kuramları açığa kavuşturmak için bilgi toplarız. Elde edeceğimiz bilgiler ise yeni kuramların ortaya çıkmasına yardımcı olur. Gerçekler kuramsal bir açıklama olmadan bilim adamı için bir anlam taşımazlar. Ancak bir açıklama ile bilimsel bir çerçeve içerisinde olaylar bir anlam taşır.

Aynı şekilde ispatlanmamış gerçekler de, sınırlı kullanım alanı olan spekülasyonlardan başka bir şey değildir. Çünkü, onların doğru olup olmadığı henüz kanıtlanmamıştır. Bu nedenle kuram ve araştırma bir dairenin iki tamamlayıcı yarıları gibidirler. Tabii ki teorilere ulaşmak için bilimsel yöntemle yapılmış araştırmalara ihtiyaç vardır. Yöntemli bir çaba sonucu toplanan bilgilerle kuramları ispatlamak ya da yanlışlığını göstermek mümkün olur. Bu çabalar sonucunda sosyolojik bilgiye, bilimsel yöntemle de bilgi biriktirme çabaları sonucunda kuramlara ulaşılır. Bu bilgiler de yeni kuramların ortaya çıkmasına yardımcı olur.

Kuram, bilgi edinme sürecinin herhangi bir aşamasında ortaya atılan, bilimsel yöntemle saptanmış bilgilerden oluşan, iç tutarlılığı olan bir açıklama biçimidir. Kuramlar çeşitli olaylar arasındaki ilişkileri göstermeye ve bağlar kurmaya çalışır. Kuramlar olaylar arasındaki “niçin” sorusunun açıklığa kavuşmasına yardımcı olurlar. Şimdi de kuramı oluşturan öğelerin neler olduğunu görelim: Kuram üç temel öğeden oluşur:

- Önerme,
- Kavram,
- Tanımlar.

Kuramlar, tanımlara dayalı kavram, kavramlara dayalı önermelerden meydana gelir. Bilimsel bilgi üretmede kullanılan kavramların, açık ve seçik bir tanımının yapılması gerekir. Kavramlar, toplumsal olay ve olgularda karşılaşılan ortak bir niteliği ifade eder. Her bilim, vardığı sonuçları anlatmak için kendine özgü kavramlar geliştirir. Bu kavramlar o bilim dalında çalışanlar için özel bir anlam ifade eder.

Örneğin, Toplumsal Dayanışma, Toplumsal Gerçek, Ayna Benlik gibi… Kuramın formüle edilmesinde kavramlar ve olaylar arasındaki ilişkileri ortaya koyan cümlelere önerme denilir. Önermeler doğru ya da yanlış bir yargı ifade eder. Böylece tanımlardan kavramlara, kavramlardan önermelere, önermelerden de kuramlara ulaşılır. Bu ilişkiyi kısaca Tanım, Kavram-Önerme-Kuram şeklinde gösterebiliriz.