Sosyal Politikanın Akademik Temelleri

Önceden de vurgulandığı gibi sosyal olarak nitelendirilen politikalar ilk kez, Sanayi Devrimi’ni yaşayan ülkelerde izlenmeye başlanmıştır. Bu nedenle de önceleri, Sanayi Devrimi’nin yaşanıldığı ülkelerde ve dönemlerde geçerli olan ekonomik sistem ile bu politikalar arasında bir ilişki kurulmuştur. Sosyal nitelikli politikalarla emek-sermaye çatışmalarının ortadan kaldırılması hedeflenmiş, bu yolla da kurulu ekonomik düzen ayakta tutulmaya çalışılmıştır.

Böyle bir yaklaşımla da sosyal nitelikli kamusal politikalara, o dönemde geçerli Klasik Liberal olarak da adlandırılan serbest piyasa ekonomisine dayalı kapitalist sistemin yapı ya da işleyişindeki eksiklikleri, aksaklıkları gidermeye yönelik sınırlı bir işlev yüklenilmiştir. Bu yüzden de sosyal politikalar, önceleri daha çok Sanayi Devrimi’ni yaşayan ülkelerde, işçi sorunlarının çözümüne ilişkin alınacak kamusal karar ve uygulamaları konu alan bir disiplin olarak algılanmıştır. Bu ideolojik etkilerin, Sosyal Politika bilim dalına ilişkin olarak o dönemlerde yapılan ve günümüzde dar olarak nitelendirilen tanımlar üzerindeki izlerini bulmak hiç de güç değildir.

Ancak ne var ki daha sonraları, sosyal nitelikli politikaların başka ekonomik sistemlerin geçerli olduğu ülkelerde de izlenildiği görülmüştür. Yaygınlaşan uygulamalarla, sosyal nitelikli politikalarla belli bir ekonomik düzen ya da bir ülkenin gelişmişlik düzeyi ve hatta yönetim biçimi arasında doğrudan, mutlak bir bağ kurulamayacağı anlaşılmıştır. daha sonra, biraz daha ayrıntılı olarak vurgulanacağı üzere, farklı düzen ve sistemlere özgü sosyal politikalar bu bilim dalına bir zenginlik kazandırmakla kalmayıp, ayrıca evrensel bir konum da vermiştir. Konularının giderek özgünleşip, çoğalması, bu politikaların özel bir disiplin çerçevesinde irdelenmesini gerektirmiş ve böylece sosyal nitelikli politikaları konu alan yeni bir sosyal bilim dalı doğmuştur.

Prof. Wilhelm Heinrich RİEHL (1823-1897) tarafından Sozialpolitik olarak adlandırılan bu sosyal bilim dalı, Alman bilimsel literatüründe ilk kez 19. yüzyıl sonlarında yer almaya başlar (Tuna ve Yalçıntaş, 1981, s: 21). Bu bilim dalının kuramı ise 20. yüzyıl’ın başlarında yine Alman bilim adamları Adolf WAGNER (1835-1917) ve Sozialpolitik adlı kitabı 1911 yılında yayımlayan Otto V. ZWIDINECK SUDENHORST tarafından oluşturulmuştur (Erkul, 1988, s: 1). Sosyal Politika, kuramsal nitelikte bir bilim değildir, yaratılan ilkeler doğrultusundaki uygulamalar bu bilim dalına deneysel (ampirik) bir boyut da kazandırır.

Konuları insana ilişkin ve toplumla ilgili olduğu için Sosyal Politika sosyal nitelikli bir disiplin, yani bilim dalı olarak kabul edilir. Göreli olarak genç bir bilim dalıdır. Bu yüzden de bilimsel rüştünü kanıtlayıncaya dek konuları, kendisinden daha önce doğup, gelişmiş başka sosyal bilim dalları kapsamında aranıp, irdelenmiştir. Bu yüzden de Sosyal Politika, uzunca bir süre uluslararası literatürde kendisine yakın sosyal bilimleri çağrıştıran farklı adlarla yer almıştır. Örneğin Sosyal Politika bilim dalı Fransa’da, Ekonomi bilimi ile bağlantılı görülerek Sosyal Ekonomi, ya da Toplumsal Ekonomi (Economie Sociale) olarak adlandırılmıştır. Sosyal Politika’nın bazı konuları Anglo-Sakson literatüründe de, üretim faktörlerinden birisi olan işgücü üzerinde odaklanılarak Çalışma Ekonomisi (Economie du Travail, Labor Economics) başlığı altında işlenilmiştir.

ABD’de ise bu bilim dalının bazı konularına, Endüstri İlişkileri, Çalışma İlişkileri (Industrial Relations, Labor Relations) olarak ifade edilen ve konuları daha çok örgütlü işçi, işveren ve devlet ilişkileri yörüngesinde yapılanan bir disiplin çerçevesinde yer verilmiştir. Yine literatürde Sosyal Politika’nın bazı konularının Kamu Politikası (Government Policy) ya da Sosyal Refah (Social Welfare) olarak adlandırılan disiplinlere de konu olabildiği görülür. Ancak, bu bilim dalına ilişkin terminolojik farklılıklar, günümüzde giderek azalmaktadır.

Özellikle, Avrupa Birliği’nin, resmi belgelerinde Sosyal Politika (Social Policy, La Politique Social) teriminin kullanımı yönündeki kararı, üye ülkeler arasındaki terminolojik farklılıkların ortadan kalkmasına yol açmakla kalmamış, aynı zamanda bu terime evrensel bir nitelik de kazandırmıştır (Erkul, 1994 s: v-vııı). Uluslararası literatürde yaşanan ve giderek azaldığını belirttiğimiz bu terminolojik farklılaşmanın, yabancı dillerden yapılan çeviriler yoluyla ulusal literatürümüze de taşındığını görürüz.
Nitekim Sosyal Politika’nın bazı konuları; Sosyal İktisat, Toplumsal İktisat, Sosyal Ekonomi, Toplumsal Ekonomi, Çalışma Politikaları, Çalışma Ekonomisi, Endüstriyel İlişkiler gibi disiplinler içinde yer alabilmektedir. Bu bilim dalını adlandıran sözcüklerin dilimizdeki eski ve yeni ifade biçimleri bu farklılaşmayı daha da çoğaltmaktadır.