Sosyal Biliş - Özet

Sosyal sınıflamanın niçin önemli olduğunu açıklayalım.

İnsanları kimi temel özelliklerine göre belli grupların içine sokma, sosyal sınıflama olarak isimlendirilmektedir. Sınıflama yapma özelliğimiz bizim düşünme ve karar vermemizi hızlandırmaktadır. Bir sosyal sınıfı temsil eden, onun bütün özelliklerini taşıyan elemana ise prototip denilmektedir.

Şemanın tanımını yapalım.

Herhangi bir kişi, durum, olay, nesne. . . ile ilgili geçmiş yaşantılarımıza bağlı olarak sahip olduğumuz inançlarımız bizim şemalarımızdır. Karşılaştığımız her durumu, her insanı; bu şemaları kullanarak değerlendiririz. Şemalar kullanılarak yapılan değerlendirmeler; çok hızlı, etkili ve üzerinde düşünmeden- kendiliğinden olmaktadır.

Yargıda bulunurken şemaların sağladığı avantajlara örnekler verelim.

Şemalar, bulunduğumuz bir ortamda bize ulaşan pek çok bilgiyi ekonomik olarak kullanmamızı sağladığı gibi, bir olayla ilgili şemalara sahip olduğumuzda, o olayı ya da kişiyi daha rahat ve farklı özellikleriyle anımsayabiliyoruz. Şemaların ayrıca, bir konudaki bilgi boşluğumuzu doldurması, yorum yapmamıza olanak sağlaması, geleceğe ilişkin beklentiler yaratması gibi etkileri vardır. Zihnimizdeki kimi şemalar bazı duygularla birlikte bulunur ve o şema kullanılmak durumunda kalındığında, yapılan değerlendirmelerde duygular da doğal olarak işe karışmaktadır. Şemaların yukarıda sayılan üstünlükleri, bazen onların dezavantajları olmaktadır. İnsanı doğru olmayan değerlendirmeye götürmesi, hatalı beklentiler içine sokması ve tepkilerimizde esneklik tanımaması gibi dezavantajları vardır.

Kalıp yargının ne olduğunu ve işlevlerini açıklayalım.

Sosyal sınıfları oluşturan insanların kişilikleri, yetenekleri ve ilgileri konusunda paylaşılan inançlara kalıp yargı (stereotype) denilmektedir. kalıp yargılar da özel bir şema türüdür. Bir kimse bir sosyal sınıfın prototipine tıpa tıp uyduğunda, zihnimizdeki o sınıfa ait kalıp yargı harekete geçer. Örneğin, cinsiyete ilişkin bilgilerimizin önemli bir kısmı, kalıp yargılara dayanmaktadır. kalıp yargılarla düşünmenin iki işlevi, hızlı ve etkili olmasıdır. kalıp yargılarla düşünme eğilimi, daha çok makam sahibi insanlara özgü bir düşünme bitimidir.

Zihinsel kısa yolların ne olduğu ve işlevlerini açıklayalım.

Karşılaştığımız bir olayla ilgili değerlendirmemizi yapıp yargıda bulunurken, karmaşık durumları basite indirgeyen zihinsel kısa yollar kullanırız. Bu kısa yollar bizdeki ilgili şemayı harekete geçirerek, olay hakkında yargıda bulunmamızı sağlar. Karşılaştığımız bir olayın değerlendirilmesinde kullanılacak şemanın belirlenmesinde; bilgini ait olduğu doğal ortam, farklı oluş, hangi bilginin önce edinildiği, hangi bilginin önemli olduğu, bireysel farklar, kişilerin amaçları gibi faktörler etkili olmaktadır.

Sosyal bilişte kullanılacak şemanın seçiminde etkili olan faktörleri tanımlayalım

Atfetme kavramı, normal insanların toplumsal olayları nasıl açıkladıkları üzerinde durur. Atfetme sürecinin temelinde, insanların davranışlarının altındaki nedenleri anlama isteği vardır. Bir insanın davranışı ya o kişiye ait özelliklerden ya da kişinin içinde bulunduğu koşullardan kaynaklanır. Bir kişinin davranışıyla ilgili karar verirken, davranışın olağan mı yoksa ender rastlanır mı olduğuna kişinin davranışı göstermede ne kadar tutarlı olduğuna ve yapılan davranışın ayırt edici olup olmadığına bakarız. Bunlar arasında “tutarlılık” davranışın değerlendirilmesinde ötekilerden daha etkilidir. Biz kendi davranışımızla ilgi değerlendirmelerde, davranışımızın nedeni olarak genellikle durumsal özellikleri başkalarının davranışı içinse kişisel özelikleri esas alırız.