Siyaset Biliminin Konusu

Siyaset Arapça kökenli bir sözcük. At eğitimi anlamına geliyor. Oysa aynı kavrama karşılık Batıdan alınan Politika sözcüğünün Yunan kökenli olduğunu biliyoruz. Yunancada “Polis” kent devletlerine verilen isim. Politika da, devlete ait işler anlamını taşıyor. Siyaset sözcüğünün günümüzdeki anlamı konusunda Prof. Bülent Daver’e katılmak ve siyaseti “ülke, devlet, insan yönetimi” biçiminde tanımlamak olanaklıdır. Üstelik böyle bir tanım, siyaseti aynı zamanda bir bilim ve sanat olarak değerlendirenlere de ters gelmeyecektir.

Siyaset biliminin konusu üzerinde, bilim adamları arasında tam bir görüş birliğinin varlığından söz etmek zor. Bazılarına göre konu yalnızca “devlet” le sınırlıdır. Ama çoğunluk, daha geniş bir kavram olan “iktidar” dan hareket etmektedir. Biz bu tartışmanın üzerinde uzun uzun durmayı gereksiz buluyoruz. Devlet, toplumların evriminde yönetiminin kurumlaşması aşamasında ortaya çıkmıştır. Oysa siyaset olgusunun devletten önce de ve devletin dışında da var olduğunu biliyoruz. iktidar kavramı ise, otoriteyi de içerir. Otoritenin görüldüğü her yerde “yöneten” ve “yönetilen” ayrımı bulunur.

Toplumun en küçük birimlerinde, hatta bireysel ilişkilerde bile otoriteye rastlayabiliriz. Siyaset biliminin konusu olarak “devlet” i kabul etmek nasıl ki fazla dar bir çerçeveye sıkışmak demekse, bu ikinci anlayışa sığınmak da, siyaset bilimini ilgisi ve yetkisi olmayan alanlara kadar itmek anlamını taşır. Siyaset olgusu, devletten farklı olarak devletten önce de devletin dışında da var olmuştur.

Devlet içindeki iktidar olgusu, örneğin, bir hırsız çetesindeki iktidar olgusundan temelde çok ayrı olmayabilir. Ama birincisinde otoriteye ilişkin bir kurumlaşma söz konusudur. ikincisinde ise, belirli kalıplara göre oluşmayan bu nedenle de istikrarlığı, sürekliliği, hatta tutarlılığı aranmayan ilişkiler vardır. iktidar kavramı, karar alma ve onu uygulama, uygulatma gücünü içerir. Bu nedenle de düşünülebilecek tek iktidar biçimi “siyasal iktidar” değildir.

Örneğin, günümüzde bir “ekonomik iktidar” dan söz etme alışkanlığı da oldukça yaygındır ve temelde yanlış da sayılamaz. Siyaset bilimini ilgilendiren, siyasal iktidarın oluşumu, paylaşılması, işleyişi ve kullanılmasıdır; siyasal iktidarla ilgili süreçlerdir. “Ekonomik iktidar” başta olmak üzere, diğer iktidar türleri ise, siyaset bilimini ancak bu çerçeveye etki yaptığı ölçüde ilgilendirir. Örneğin aile içi iktidar, aileyi oluşturan bireylerin siyasal davranışlarına yansıdığı ölçüde, oy verme eğilimlerine etki yaptığı zaman siyaset biliminin konusu olur.

Siyaset bilimini, “siyaset, otorite ile ilgili kurumların ve bu kurumların oluşmasında ve işlemesinde rol oynayan davranışların bilimi” olarak tanımlayabiliriz. Böyle bir tanım, bir yandan siyaset biliminin günümüzde ilgilendiği konuların tümünü kapsarken, öte yandan da oldukça belirgin bir sınır getirmektedir.