Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
24.07.2014
Ders: Genel İşletme      Ünite 18      7 Kasım 2010 Ara     

Sermaye Piyasası Araçları

Sermaye piyasalarının temel finansal araçları hisse senetleriyle tahvillerdir. Bu iki finansman aracın bazı özelliklerini içeren başka finansal araçlar da türetilmiştir.

Hisse Senetleri

Hisse senetleri anonim şirketlerin sermaye paylarını temsil eden kıymetli bir evraktır. Hisse senedini elinde bulunduran kişi ya da kurumlar, bu şirketin sermayesinde hisse senedinin üzerinde yazılı olan tutar kadar (nominal değer) sahiplik hakkına sahip olurlar. Bir hisse senedinin üzerinde yazılı değere nominal değer denir. Şirketin nominal değerini verir. Komandit ortaklarda da komanditer ortağın sahiplik hakkı hisse senedi yoluyla temsil ediliyorsa da sermaye piyasasında dolaşımda olan hisse senetleri çoğunlukla anonim şirketlerce çıkarılanlardır.

Anonim şirketler, öz sermaye yoluyla fon sağlamanın uygun olduğu durumlarda hisse senedi ihracına yönelirler. Hisse senedi yoluyla fon sağlama, işletmeler açısından borçlanmaya göre riski düşük bir finansman yöntemidir. Hisse senedi ortaklık hakkı ve kârdan kâr payı alma hakkı verir. İşletmeler, yeteri düzeyde kârlı değilseler ya da zarar söz konusu ise kâr dağıtmayabilirler. Halbuki tahvil ihracı yoluyla fon sağlamaya gidilmiş ise işletme zarar etmiş bile olsa tahvil için faiz ve vadesi geldiğinde anapara ödenmesi gerekir. Hisse senetleri sahiplerine sağladığı haklar açısından adi (normal) ve imtiyazlı hisse senetleri olarak iki grupta toplanır. Yaygın olarak kullanılan ve ikincil piyasalarda işlem gören hisse senedi türü adi hisse senetleridir. Adi hisse senetleri eşitlik ilkesine dayalı olarak; eşit oy hakkı, eşit kâr payı hakkı, eşit sermaye artırım hakkı, tasfiye durumunda eşit tasfiye geliri hakkı verir. İmtiyazlı hisse senetleri ise sahiplerine, oy hakkı, kâr payı ve tasfiye konularında belirli ayrıcalıklar veren hisse senetleridir.

Tahviller

İşletmelerin uzun vadeli yabancı kaynak sağlamada kullandıkları başlıca finansal varlıklardan biri de tahvillerdir. Tahvil, bir borç senedidir. Tahvil çıkararak borçlanma olanağına yalnızca anonim şirketler sahiptir. Ancak, bazı kamu kurumları anonim şirket olmasa bile, özel kanunların verdiği yetkiye dayanarak tahvil çıkarabilmektedirler. Anonim şirketlerin tahvil çıkarma koşulları bazı sınırlamalara tabidir. Ticaret Kanunu’na tabi anonim ortaklıkların çıkarabileceği tahvil miktarı ortaklığın ödenmiş sermayesini aşamamaktadır.

Ancak, menkul değerleri halka arz edilmiş anonim şirketler Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi oldukları için bu sınır yukarıya doğru çekilmiştir. Bu tür anonim ortaklıkların çıkarabileceği tahvil tutarı, genel kurulca onaylanan son bilançodaki çıkarılmış sermaye ve ödenmiş sermaye ile yedek akçelerin toplamından varsa zararların indirilmesiyle bulunan tutar kadardır. Tahviller de hisse senetleri gibi nama ve hamiline yazılı olabilir. Nama yazılı tahviller üzerinde tahvil sahibinin adı, soyadı veya ticaret ünvanı yazılıdır; şirketin de tahvil defterine kaydedilir. Böyle bir tahvilin el değiştirmesi senet üzerine veya ayrı bir kağıda tahvil sahibince devir beyanının yazılıp imzalanması ve devir alana teslim edilmesi gerekir. Hamiline yazılı tahvillerin el değiştirmesi, senedin bu amaçla teslimiyle gerçekleşir.

Bir Cevap Yazın

*