Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
22.10.2014
Ders: İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku      Ünite 10      28 Nisan 2010 Ara     

Sendikaların Faaliyetleri

Sendikalar, yürürlükteki mevzuata uygun olmak koşuluyla amaçları doğrultusunda faaliyette bulunurlar. SK’nın “Faaliyetler” başlığını taşıyan “Üçüncü Kısım”ın Birinci Bölümü’nde (m. 32 ve 33) sendikaların serbestçe yapabilecekleri faaliyetler sayılmış, İkinci Bölümü’nde (m. 37, 38 ve 39) ise sendikalar için yasak olan faaliyetler gösterilmiştir.

SK’ya göre sendikaların yapabilecekleri ve yapamayacakları faaliyetler; “Serbest Olan Faaliyetler” ve “Yasak Olan Faaliyetler” başlığı altında incelenebilir (Bkz. Şekil 10. 1).

Serbest Olan Faaliyetler

SK’nın 32. ve 33. maddelerinde yer alan hükümler çerçevesinde işçi ve işveren sendikalarının serbest olan faaliyetleri “Çalışma Yaşamına İlişkin Faaliyetler” ve “Sosyal Faaliyetler” olmak üzere ikili bir ayırıma tabi tutularak ele alınabilir.

Çalışma Yaşamına İlişkin Faaliyetler

SK’da yalnızca sendikalar için öngörülen çalışma yaşamına ilişkin faaliyetlerin neler olduğu 32. maddede gösterilmiştir.
Sendikaların Çalışma Yaşamına İlişkin Faaliyetleri;
i. Toplu iş sözleşmesi akdetmek,
ii. Toplu iş uyuşmazlıklarında, ilgili makama, arabulucuya, hakem kurullarına, iş mahkemelerine ve diğer yargı organlarına başvurmak,
iii. Çalışma hayatından, mevzuattan, toplu iş sözleşmesinden, örf ve adetten doğan hususlarda işçileri ve işverenleri temsilen veya yazılı başvuruları üzerine, nakliye, neşir veya adi şirket mukaveleleri ile iş sözleşmesinden doğan hakları ve sigorta haklarında üyelerini ve mirasçılarını temsilen davaya ve bu münasebetle açtığı davadan ötürü husumete ehil olmak,
iv. Grev veya lokavta karar vermek ve idare etmektir.

Sosyal Faaliyetler

SK’ya göre sendika ve konfederasyonlar, tüzel kişi olarak genel hükümlere göre sahip oldukları yetkilerden başka, bazı sosyal faaliyetlerde de bulunabilirler (m. 33/1). Sendika ve konfederasyonlar için öngörülmüş sosyal faaliyetler Kanun’un 33. maddesinin 1. fıkrasında sıralandırılmıştır.

Sendika ve Konfederasyonların Sosyal Faaliyetleri

1. Çalıştırmayı doğuran hukuki ilişkilerde sosyal sigortalar, emeklilik ve benzeri hakların kullanılması ile ilgili olarak üyelerine ve mirasçılarına adlî yardımda bulunmak,
2. Kanun ve uluslararası antlaşma hükümlerine göre toplanan kurullara temsilci göndermek,
3. İşçilerin veya işverenlerin mesleki bilgilerini artıracak, milli tasarruf ve yatırımın gelişmesine, reel verimliliğin artmasına hizmet edecek kurs ve konferanslar tertiplemek, sağlık ve spor tesisleri, kütüphane, basım işleri için gerekli tesisleri kurmak, işçilerin boş zamanlarını iyi ve nezih şekilde geçimleri için imkanlar sağlamak,
4. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile evlenme, doğum, hastalık, ihtiyarlık, ölüm, işsizlik gibi hallerde yardım ve eğitim amacıyla sandıklar kurulmasına yardımcı olmak ve nakit mevcudunun yüzde beşinden fazla olmamak kaydıyla bu sandıklara kredi vermek,
5. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile üyeleri için kooperatifler kurulmasına yardım etmek ve nakit mevcudunun yüzde onundan fazla olmamak kaydıyla bu kooperatiflere kredi vermek
6. Üyelerinin mesleki eğitim, bilgi ve tecrübelerini yükseltmek için çalışmak; teknik ve mesleki eğitim tesisleri kurmak,
7. Nakit mevcudunun yüzde kırkından fazla olmamak kaydı ile sınai ve iktisadi teşebbüslere yatırımlar yapmak.
8. Üyelik şartı aranmaksızın, nakit mevcutlarının %25′ini aşmamak kaydıyla ve yönetim kurulu kararıyla, ilgili bakanlıklara devretmek üzere eğitim, sağlık, rehabilitasyon veya spor tesisleri kurmak veya bu amaçla kamu kurum ve kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda bulunmak, yurt içinde veya yurt dışında yangın, su baskını, deprem gibi tabii afetlerin vukuunda doğrudan veya yetkili makamlar aracılığıyla afet bölgesinde konut, eğitim, sağlık veya rehabilitasyon tesisleri yapmak veya bu amaçla kamu kurum ve kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda bulunmak.

SK’nın 33. maddesinde gösterilmemekle birlikte, sendikaların önemli faaliyetlerinden biri de, grev ve lokavt sırasında üyelerine yardım etmektir (SK. m. 39/2). Ayrıca sendika ve konfederasyonlar kanunda öngörülen sosyal faaliyetlerin dışında tüketici hakları, çevre ve çevre sorunları gibi bazı sosyal sorunlara yönelik sosyal faaliyetlerde de bulunmaktadırlar.

Dikkat

Grev ve lokavta ilişkin hukuki düzenlemeler bu kitabın 13. ünitesinde incelenecektir.

İşçi ve işveren sendikasının SK’da öngörülen bu faaliyetlerin hepsini birden yapma zorunluluğu yoktur. Bu bakımdan sendikaların bu faaliyetlerden ancak kendisine uygun olanları yapması beklenmelidir. Nitekim SK’da “bulunabilirler” ifadesine yer verilerek, sendikaların tüm faaliyetleri sürdürmekle zorunlu bulunmadıkları belirtilmektedir.

Sendikaların en önemli faaliyetleri toplu iş sözleşmesi yapmaktır. Özellikle bir işçi sendikasının varlığının korunması ve gelişmesi için toplu iş sözleşmesi yapabilmeleri yaşamsal önem taşır.

Sendika ve konfederasyonlar, söz konusu faaliyetlerden üyelerine adlî yardımda bulunmak, sağlık ve dinlenme tesisleri kurmak, kurs, konferans, seminer gibi toplantılar düzenlemek, araştırma ve yayın yapmak konusunda başarılıdırlar. Ancak kooperatifçilik ile sanayi ve iktisadi teşebbüslere yatırım yapma konusunda çok yoğun faaliyet gösterdikleri söylenemez. Sendikalarca kurulmasına yardımcı olunan kooperatifler daha çok tüketim ve konut kooperatifleridir.

Sıra Sizde 1

Sendika ve konfederasyonların öngörülenler dışında başka sosyal faaliyetleri var mı? Araştırınız.

Yasak Olan Faaliyetler

Sendika ve konfederasyonların SK’nın 37, 38 ve 39. maddelerinde gösterilen faaliyetlerde bulunmaları yasaklanmıştır. Kanunda öngörülen bu hükümler çerçevesinde, sendika ve konfederasyonlara faaliyetler konusunda getirilen yasakları, “Temel Yasaklar”, “İşçi ve İşveren İlişkilerinde Yasaklar” ve “Diğer Yasak Faaliyetler” olmak üzere üç başlık altında inceleyebiliriz.

Temel Yasaklar

Sendika ve konfederasyonlar Türkiye Cumhuriyeti Any’nın 14. maddesinde öngörülen yasaklara aykırı hareket edemeyecekleri gibi, yönetim ve işleyişleri de Any’da belirlenen Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı olamaz (SK. m. 37/1). Madde hükmünden de anlaşılabileceği üzere, bu temel yasak, Any’nın “Temel Hak ve Hürriyetlerin Kötüye Kullanılmaması”na ilişkin 14. maddesine, “Cumhuriyetin Nitelikleri”ne ilişkin 2. maddesine ve yine Any’da benimsenen “Demokratik Esaslara” aykırı davranışlara ilişkindir.

Any’nın 2. maddesinde Cumhuriyetin nitelikleri; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir” şeklinde tanımlanmıştır. Any’nın 14. maddesinde ise,

Any’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiç birinin;
- Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı,
- İnsan haklarına dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kaldırmayı ve
- Temel hak ve hürriyetleri yok etme ve Any’da belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırmayı amaçlayan faaliyet biçiminde kullanılamayacağı belirtilmiştir. Bu hükme göre sendika ve konfederasyonlar da kuruluş ve işleyişlerinde belirtilen bu yasaklara uymakla yükümlüdürler.

Any’da öngörülen bu yasaklar dışında, sendika ve konfederasyonlara SK’da da bazı yasaklar getirilmiştir.

SK’ya göre sendika ve konfederasyonlar amaçları dışında faaliyette bulunamazlar. Siyasi partilerin adı, amblem, rumuz ve işaretlerini kullanamazlar (SK. m. 37/2). Sendika ve konfederasyonlara siyaset yapma yasağı getiren Any’nın 52. maddesinin 4121 sayılı Kanun ile 1995 yılında yürürlükten kaldırılması sonucu, SK’nın 37. maddesinde yeni bir düzenlemeye gidilmiştir. Yapılan bu yeni düzenleme ile doğrudan sendikalar ve konfederasyonlara siyasi faaliyette bulunma yasağı getirerek, bu kuruluşların siyasi faaliyet yapmalarını, siyasi partilerle ilişkiye girmelerini ve işbirliği yapmalarını engelleyen hükmün yerini, sendika veya konfederasyonların faaliyetlerini amaçları ile sınırlı tutan bir hüküm almıştır. Dolaylı bir şekilde sendika ve konfederasyon tüzel kişileri için siyasi faaliyet yasağı getiren bu hüküm, işçi ve işveren sendikası üyeleri ile sendika ve konfederasyon organlarında görev alan gerçek kişiler için söz konusu olmamaktadır. Çünkü bu kişilerin Any’da ve Kanunlarda siyasi partilere üye olma, seçme ve seçilme gibi temel haklardan yararlanmalarını engelleyen bir düzenleme yoktur. Kural olarak bu kişilerin seçme ve seçilme haklarını kullanmaları ve SK’ya göre, mahalli idareler ve milletvekili seçimlerinde bir siyasi partiden ya da bağımsız olarak aday olmaları da mümkündür. Aday olan sendika ve konfederasyon yöneticilerinin sendika veya konfederasyon organlarındaki görevleri adaylık süresince askıda kalır. Seçilmeleri halinde ise görevleri son bulur (SK. m. 37/3).

İşçi ve İşveren İlişkilerindeki Yasaklar

SK’ya göre, “işçiler ve işçi sendika ve konfederasyonları bu Kanun ve diğer kanunlara göre kurulu işveren kuruluşlarına; işverenler ve işveren kuruluşları da işçi sendika ve konfederasyonlarına üye olamazlar; gerek doğrudan doğruya, gerek temsilcileri veya mensupları veya araya koyacakları diğer kimseler vasıtasıyla biri diğerinin kurulmasına, idare ve faaliyetine müdahalede bulunamazlar. Bir işçi sendika ve konfederasyonunu bir işverenin veya bu Kanun veya diğer kanunlar gereğince kurulu bir işveren kuruluşunun kontrolüne tabi tutmak veya bunların nüfuzu altında işçi sendika veya konfederasyonu kurulmasını teşvik ve tahrik etmek yasaktır” (SK. m. 38/1, 2).

Madde hükmünden de anlaşılabileceği üzere, iki konuda işçi ve işveren ilişkilerine yasak getirilmiştir. Bu yasaklardan biri, işçi ve işverenlerin birbirlerinin sendikalarına üye olmalarının engellenmesine yöneliktir. Diğeri ise, genel olarak sarı sendikacılık adı verilen işverenler veya işveren sendikaları etkisi altında kurulan ya da bu etkiye açık şekilde faaliyet gösteren işçi sendikacılığının engellenmesine yöneliktir.

Diğer Yasak Faaliyetler

SK’ya göre, sendika ve konfederasyonlar ticari faaliyette bulunamazlar (SK. m. 39/2). Böyle bir yasağa SK’da yer verilmesinin nedeni, asıl amacı üyelerinin çalışma ilişkilerinde ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek olan sendikaların bu amaçlarından uzaklaşarak, ticari kuruluşlar gibi kar amacıyla hareket etmelerini önlemektir.

SK’da kural olarak, sendika ve konfederasyonların ticari faaliyette bulunamayacakları hüküm altına alınmakla birlikte, asli amaçlarının gerçekleşmesine yardım etmek üzere ticari faaliyetlerde bulunabileceklerine ilişkin istisna hükümlerine de yer verilmiştir. Bu hükümler gereği, sendika ve konfederasyonlar, nakit mevcudunun yüzde kırkından fazla olmamak koşulu ile sanayi ve iktisadi teşebbüslere yatırım yapabilirler (SK. m. 33, b. 7) ve üyelerinin yararını gözeterek kurdukları spor, sağlık tesisleri, basımevi, kitaplık vb. (SK. m. 33, b. 3) işletilmesinde kar amacı güdebilirler.

Sendika ve Konfederasyonlar hakkında SK’da öngörülen bu yasaklar dışında ayrıca DK’nın 35. maddesinde de, özel yasalarda hüküm bulunmamak koşuluyla bazı yasaklar öngörülmüştür. DK’daki bu yasaklar; derneklerin askerliğe, millî savunma ve genel kolluk hizmetlerine hazırlayıcı öğretim ve eğitim faaliyetlerinde bulunamayacakları ve bu amaçları gerçekleştirmek üzere kamp ve eğitim yerleri açamayacakları ve üyeleri için özel kıyafet ve üniforma kullanamayacaklarına ilişkin yasaklar (m. 30) olarak sayılabilir. Ayrıca DK’daki bazı adları almaya (m. 28) ve lokal açma ve işletmeye (m. 26) yönelik dernek faaliyetlerini yetkili makamların iznine bağlı tutan hükümler sendika ve konfederasyonlar için de geçerlidir.

Kitap

Sendikaların faaliyetleri konusunda daha ayrıntılı bilgi için bkz.: KORKUSUZ, M. R. (2003). Dünyada İşçi Sendikalarının Faaliyetleri. İzmir.

Sıra Sizde 2

İşçi ve işveren ilişkilerindeki yasakları, sendikal özgürlük açısından değerlendiriniz.

“Sendikaların Faaliyetleri” için 2 cevap

  1. [...] This post was mentioned on Twitter by NotOku. NotOku said: Sendikaların Faaliyetleri http://goo.gl/fb/Tgyxd [...]

  2. [...] – Sendikaların Faaliyetlerinin Durdurulması – Sendikaların Sona Ermesiİçindekiler- Giriş Sendikaların Faaliyetleri Sendikaların Mali Yapısı Sendikaların Denetimleri Sendikaların Faaliyetlerinin [...]

Bir Cevap Yazın

*