Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
25.10.2014
Ders: Rehberlik      Ünite 1      14 Şubat 2011 Ara     

Rehberlikte Hizmet Alanları

Yukarıda da belirtildiği gibi rehberlikte hizmet alanları dokuz grupta ele alınmıştır. Rehberlik hizmetleri kapsamında sunulacak bu hizmet alanları, hizmetin verildiği kurumun özelliklerine ya da kurumdaki bireylerin nitelikleriyle gereksinimlerine bağlı olarak değişebilir. Ancak burada, rehberlikteki hizmet alanları, okullarda öğrencilere sunulması beklenen rehberlik hizmetleri kapsamında ele alınmıştır. Okullar için rehberlikte hizmet alanları Şekil 1. 2′de gösterilmiştir.

Rehberlikte hizmet alanları

Şeki 1. 2 ‘den de izleneceği gibi, rehberlikte hizmet alanlarının merkezinde psikolojik danışma hizmet alanı bulunmaktadır. Rehberlik hizmet alanları bir bütündür, birbirini tamamlar. Her hizmet alanı kısmen birbirini kapsamakla birlikte kendine özgü etkinlikleri de içerir. Şimdi rehberlikteki hizmet alanlarını sırasıyla ele alarak kısaca açıklayabiliriz.

Psikolojik Danışma

Psikolojik danışma, bireyin, karar verme, problem çözme gereksinimini karşılayarak gelişim ve uyumunu sürdürmesiyle, kendini gerçekleştirmesine yardımcı olmak için, bireyle yüz yüze kurulan psikolojik yardım ilişkisidir. Psikolojik danışma sürecinde yardım alan kişiye “danışan”, yardım veren kişiyse “psikolojik danışman” denir. Psikolojik danışma hizmetleri, tüm rehberlik hizmetlerinin özünü oluşturur. Psikolojik danışma hizmetinden yoksun rehberlik hizmeti tam sayılamaz. Psikolojik danışma hizmetleri diğer rehberlik hizmetleri arasında daha teknik ve mutlaka uzman personel tarafından sunulabilecek hizmetlerden oluşur. Psikolojik danışma hizmetleri “bireysel” ve “grupla” psikolojik danışma şeklinde sunulabilir. Okullarda, gelişmek, kendini çeşitli yönleriyle tanımak isteyen, çeşitli uyum sorunları olan, karar verme güçlüğü çeken, geleceğe dönük öğrenim, meslek seçme planları bulunan, kişisel ve sosyal problemler yaşayan, okulla, ailesiyle, başkalarıyla ilişki kurma konusunda problemleri olan, başarısızlık, gerginlik ya da zorlanmalar v. b. yaşayan öğrenciler, psikolojik danışma hizmetinden yararlanabilirler. Öğrencilerin yanı sıra öğretmenler ve veliler öğrencilere destek olabilmek için, hem kendi kişisel sorunlarına çözüm bulabilmek ve gelişmek, hem de kendini çeşitli yönleriyle tanımak amacıyla psikolojik danışma hizmetlerinden yararlanabilirler

Sıra Sizde

Öğrenciler, psikolojik danışmanlara ne tür sorunları için başvurabilirler?

Psikolojik danışma alanı çok geniştir. Burada bu alanı ayrıntılarıyla anlatma olanağı bulunmamaktadır. Ancak, şu kadarı belirtilmelidir ki, psikolojik danışma alanı kendine özgü kuramsal temelleri olan, çeşitli yaklaşımlara göre farklı yöntem ve teknikleriyle kendine özgü amaç ve ilkeleri, anlayışı, etik kuralları bulunan profesyonel bir alandır. Dolayısıyla, psikolojik danışma hizmeti sunabilmek için, uzun bir eğitim sürecinden geçmek, alanla ilgili temel bilgi ve becerileri kazanmak gerekir. Bu nedenle psikolojik danışma hizmeti, alanda yetişmiş uzman kişiler, yani, psikolojik danışmanlar tarafından sunulabilir.

Okullarda, psikolojik danışma ve rehberlik alanının, ilgililerce yeterince anlaşıldığı ve kabul gördüğü söylenemez. Okullarda, tüm öğrencilere yönelik psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin gereği gibi sunulmasında, olanaklar ve ortam açısından, ciddi engellerle karşılaşılmaktadır. Ancak 1999 Marmara depreminden sonra, deprem bölgesindeki okullarda, psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri kapsamında öğrenci, veli ve öğretmenlere yönelik UNICEF ile birlikte önemli hizmetlerin sunulması, ilgililerde uyarıcı etki yaratmış, bu nedenle de ülkemizde psikolojik danışma ve rehberlik alanının önemi daha iyi anlaşılmaya başlanmıştır. Bununla birlikte okullarda psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin gereği gibi sunulabilmesi için şu noktaların altı çizilmelidir.

1. Her düzey ve türdeki tüm okullarda rehberlik servisleri kurulmalıdır.
2. Öğrencilere, velilere ve öğretmenlere psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri hakkında yeterli bilgi sunulmalıdır.
3. Okullardaki rehberlik servisleri odalar, araç gereç, uzman personel v. b. bakımından donanımlı ve yeterli hale getirilmelidir.
4. Okullardaki rehberlik servislerine, psikolojik danışma hizmetlerini sunabilecek, alanda yetişmiş uzmanlar atanmalıdır. Alan dışından kimseler kesinlikle atanmamalıdır.
5. Okullardaki rehberlik servisleri personelinin denetimi de yine psikolojik danışma ve rehberlik alanında yetişmiş denetçiler tarafından yapılmalıdır. Bunun için; MEB, psikolojik danışma ve rehberlik alanında master düzeyinde eğitim görmüş kimseleri bir kurstan geçirerek, “rehber denetçi” olarak atamalıdır.
6. Öğretmen yetiştiren yüksek öğretim programlarının içeriğine, psikolojik danışma ve rehberlik alanıyla ilgili dersler konularak; öğretmen adaylarının, psikolojik danışma ve rehberlik alanında, kendilerine düşen görevler konusunda iyi yetiştirilmeleri, psikolojik danışma ve rehberlik konusunda doğru bir anlayış kazanmaları, sağlanmalıdır.

Sıra Sizde

Rehberlikte öğrenciyi tanımanın asıl amacı nedir? Okullarda psikolojik danışma hizmetlerinin gerektiği gibi sunulabilmesi için neler yapılmalıdır?

Bireyi Tanıma

Birey tanıma kavramı, bireyin kendisini yine kendisinin tanıması; ayrıca bireyi bir başkasının tanıması olmak üzere iki boyutu vurgulamaktadır. Dünyanın en zor işi birey tanımaktır. Zor olduğu kadar da önemlidir. Bireyi tanımanın asıl amacı; onun kendisini tanımasına, kendisinin başkalarından olan farklılıklarını görmesine yardım etmektir. Kendisini çeşitli yönleriyle tanıyan birey doğru, gerçekçi kararlar verebilir. “Ben nasıl biriyim, ne olmak istiyorum, ne olabilirim ya da olamam?” Sorularına doğru yanıtlar bulan birey, daha gerçekçi kararlar alabilir, kendisini üstün ve zayıf yönleriyle tanır, zayıf yönlerini geliştirebilir, üstün yanlarını kullanır. Böylece, çağdaş dünyanın zorlanmalı yaşam koşullarıyla başa çıkabilir ve çevreye etkili biçimde uyum sağlayabilir.

Rehberlik hizmetleri kapsamında öğrenciyi tanımanın amacı bireyler arasındaki farkları ortadan kaldırmak değil; öğrencinin kendisini tanımasına yardım etmek, öğrenciler arasındaki farkları ortaya çıkarmak ve böylece her öğrencinin sahip olduğu nitelikleriyle bütün halinde gelişmesine, karşılaştığı problemlerin çözümünde ona sistematik olarak yardım edebilmek, geleceğe yönelik gerçekçi kararlar vermesine ve kendini gerçekleştirmesine katkıda bulunabilmektir. Öğrencilerin, kendi niteliklerine uygun bir meslek edinmelerinin yanı sıra, kişisel gelişimleri, mutlu olmaları, bir bütün olarak kapasiteleri ölçüsünde gelişmeleri ve kendini gerçekleştirmeleri temel hedeftir. Bu nedenle öğrenciyi merkeze alan eğitim sistemleri okullarda psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleriyle diğer öğrenci kişilik hizmetlerine önem verir. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleriyle diğer öğrenci kişilik hizmetleri kapsamında öğrencilerin, gelişmelerine ve kendini gerçekleştirmelerine yardımcı olabilmek için, öğrencileri çeşitli yönleriyle tanımaya gereksinim vardır.

Sıra Sizde

Öğrenciyi merkeze alan bir eğitim sisteminde, öğretim hizmetlerine ek olarak ne tür hizmetlerin sunulması gerekir?

Öğrencilere, kendi niteliklerine uygun eğitsel programlar ve meslekler seçmelerinde; başarısızlık ve uyum sorunlarını çözebilmelerinde yardımcı olabilmek için her şeyden önce öğrencinin sınırlı ve güçlü yanları, sağlık durumu, algıları, genel ve özel yetenekleri, ilgileri, kişilik özellikleri, bilgi ve becerileri, başarısı, benlik algısı, tutum, değer, inanç ve fikirleri, ailesel nitelikleri, çevresi, sosyal destek sistemi v. b. niteliklerinin bilinmesine gereksinim vardır. Öğrencileri çeşitli yönleriyle tanımak amacıyla ilgi envanterleri, yetenek ve başarı testleri, kişilik test ve envanterleri gibi test tekniklerinin yanı sıra, gözlem, görüşme, otobiyografi, sosyometri, bil-kim, sosyodrama, psikodrama, derecelendirme ölçekleri, anket arzu listeleri, problem tarama listeleri gibi test dışı çeşitli tekniklerden yararlanılmaktadır. Bu tekniklerinin sınıflandırılmasında farklı ölçütler kullanılmaktadır.

Bir ölçüte göre bireyi tanıma teknikleri;

a. test teknikleri,
b. test dışı teknikler

olarak iki grupta toplanmaktadır. Bir diğer ölçüte göreyse bireyi tanıma teknikleri standart testler, durumsal testler (situational tests), kendini anlatma teknikleri (self-report technics) gözlemsel teknikler (observational technics) olmak üzere sınıflandırılmaktadır. Öğretmenler, psikolojik danışmanlar ve diğer eğitim uzmanları çeşitli teknikler aracılığıyla öğrenci hakkında elde edilen bilgilerden yararlanarak onun eğitimine, bütün olarak gelişmesine ve kendini gerçekleştirmesine yardım edebilmektedirler. Bu nedenle, çağdaş eğitim sistemleri; merkezinde, psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin yer aldığı, öğrenci kişilik hizmetlerini öngörmektedir. Bireyi tanıma hizmetleriyse PDR hizmetlerinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Sonuç olarak, bütün bunlar, çağdaş eğitim anlayışının bir gereği olarak bireyin (öğrencinin), çeşitli yönleriyle tanınması gereğini ortaya koymaktadır. Bireyi tanıma çalışmaları sürecinde, tüm ilgililerin dikkatten uzak tutmamaları gereken bazı ilkeler vardır.

Bunlar kısaca maddeler halinde aşağıda sunulmuştur:

1. Bireyi tanıma, bireyin kendisini kendisine tanıtmayı amaçlamalıdır.
2. Bireyi tanımada, psikometrik özellikleri yeterli olmak kaydıyla, birden fazla araçtan yararlanılmalıdır.
3. Bireyin bütün yönlerini tanımanın olanaksız olduğunu hatırda tutularak, ola bildiğince farklı olan yönleriyle bireyi tanımaya çalışılmalıdır.
4. Sonuçlarından yararlanılmıyacak hiç bir bilgi toplama aracı, bireyi tanıma aracı olarak kullanılmamalıdır.
5. Bireyi tanımak amacıyla, birden fazla bireyi tanıma aracını, belli bir zamanda kullanmalı, bunların sonuçlarını birlikte yorumlamalıdır.
6. Bireyi tanıma amacıyla kullanılan tekniklerin her birinin belli koşullarda ve belli amaçlar için kullanılabileceği unutulmamalıdır.
7. Bireyi tanıma tekniklerinin uygulanmasında ve sonuçların yorumlanmasında, öğrenciyle ilgili olan tüm bireylerin işbirliği yapmasına dikkat edilmelidir.
8. Bireyi tanıma etkinliklerinden bütün öğrencilerin yararlanması gerekir. Ancak; bireyi tanımanın sadece sorunlu öğrencilere yönelik bir hizmet olmadığı unutulmamalı, bireyi tanıma tekniklerinin bütün öğrencilere uygulanmasının gerekmediği de bilinmelidir.
9. Bireyi tanıma hizmetinin, anlık bir hizmet olmadığını, gözardı etmeden, öğrencileri değişik zamanlarda sürekli olarak tanımaya çalışmalıdır.
10. Bireyi tanıma teknikleriyle elde edilen bilgiler, vakit geçmeden ilgililerin yararına sunulmalı, uzun süre saklandıktan sonra kullanılacak olan bilgilerin şimdiki durumu yansıtmayabileceği unutulmamalıdır.
11. Bireyi tanıma amacıyla toplanan bilgiler içinde, özel ve gizli olanların gizliliği korunmalı, bu özellikleri taşımayan bilgilerse öğretmenlerin, velilerin ve yöneticilerin kullanımına açık tutulmalıdır.

Bilgi Toplama ve Yayma

Okullarda rehberlik hizmetleri kapsamında, öğrencilerin gelişmeleri ve kendilerini gerçekleştirmeleri için çevre koşulları olanaklar ve hakkında doğru, eksiksiz, güncel bilgilere sahip olmalıdırlar. Bu bilgiler ışığında da kendilerini en iyi nasıl geliştirebilecekleri konusunda doğru karar vermeleri gerekmektedir. İşte, bilgi toplama ve yayma hizmetleri, öğrencinin gereksinim duyduğu her türlü bilgiyi, onun yararlanmasına sunmak için yapılan çalışmalardır. Günümüz koşullarında, bilgi iletişim teknolojileri sayesinde dünya küçülmüştür. Bununla birlikte bilgiler hızla artmaktadır, değişmektedir. Dolayısıyla öğrenciler, gereksinim duydukları bilgilerin bir kısmına, bilgi iletişim teknolojileri aracılığıyla, doğrudan kendileri ulaşabilirler. Bunun için tüm okullar bilgisayar ve internet olanağına kavuşturulmalıdır. Ulaşamadıkları bilgileriyse okul rehberlik servisinden alabilirler.

Bilgi toplama ve yayma hizmetleri kapsamında, genel olarak öğrencilere;

a. Okul içi programlar, seçmeli dersler, ders ya da sınıf geçme koşulları,
b. Üst öğretim kurumları ve programlar hakkında ayrıntılı bilgiler,
c. Sosyal, kültürel ve eğitsel kollar,
d. Meslekler ve iş, mesleklerin gerektirdiği ilgi, yetenek ve kişilik özellikleri, kaybolan ve gelişen meslekler, mesleğe giriş koşulları, çalışma, meslekte yükselme, iş güvencesi, ücret, sosyal statü, emeklilik v.b.,
e. Yurt içi ve yurt dışı öğrenim ve istihdam olanakları, hakkında doğru, eksiksiz ve güncel bilgiler toplanmakta, bilgiler tasnif edilmekte ve öğrencilerin yararlanması için sunulmaktadır.

Böylece bu bilgiler ışığında öğrencilerin doğru seçimler yapmalarına yardım edilmektedir. Bilgi toplama ve yayma hizmetleri kapsamında öğretmenlere, çok önemli görevler düşmektedir. Öğretmenler bu kadar çok ve çeşitli bilgilerin bir kısmını öğrencileriyle paylaşabilirler. Bu, öğretmenlerin, rehberlikle ilgili görevlerinden sayılmaktadır.

Sıra Sizde

Bilgi toplama ve yayma hizmetleriyle, öğrencilerin yararına sunulacak olan bilgiler nelerden oluşmaktadır?

Yönlendirme ve Yerleştirme

Sağlık, siyaset, ekonomi, turizm, ticaret, bilim, sanat, din, insan ilişkileri, psikoloji, eğitim vb. alanlarda “yöneltme” ya da “yönlendirme” kavramlarının farklı anlamlarda da olsa, kullanıldığı görülmektedir. Diğer alanlardan farklı olarak, eğitimde yönlendirme ayrı bir öneme sahiptir ve kendine özgü anlayış kavram ve ilkeleri bulunmaktadır. Yönlendirme nedir? Yönlendirme kavramının ‘yöneltme’ olarak da kullanıldığı görülmektedir. MEB tarafından yönlendirme, “temelde öğrencinin eğitim süreci içinde bireysel ve toplumsal ihtiyaçlar çerçevesinde yönelmesine yardımcı olmak, kendisini bütünlüğü içinde tanımasına, meslek gelişimine ilişkin davranışları kazanmasına, kararlar vermesine ve geleceğini plânlamasına yönelik bilimsel hizmetleri, süreklilik içinde öğrenciye vermek için, düzenlenen etkinliklerin tümü” olarak tanımlanmıştır.

Bugün Türkiye’de, çağdaş ulusal ve evrensel değerler doğrultusunda, öğrenciyi merkeze alan eğitim uygulamaları kapsamında öğrencilerin çağdaş, demokratik ve bilimsel yaklaşımlarla yönlendirilmeleri gerekir. 1939 yılında gerçekleştirilen I. Milli Eğitim Şurası’ndan günümüze kadar geçen süre içerisinde eğitimde yönlendirme ve rehberlik hizmetlerinin önemi sıklıkla vurgulanmıştır. VIII, X. ve XV. Şura kararlarında eğitim sistemimizde yönlendirmenin gerekliliği ve yapılması gerekenler ele alınmıştır. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu’nda “bireylerin eğitim sürecinde ilgi, istidat ve kabiliyetleri doğrultusunda çeşitli programlara ve okullara yönlendirilecekleri ve Milli Eğitim sisteminin her bakımdan bu yönlendirmeyi gerçekleştirecek biçimde düzenleneceği, bu amaçla hazırlık sınıflarının konulabileceği, yönlendirme ve başarının ölçülmesinde rehberlik hizmetlerinden ve nesnel ölçme değerlendirme yöntemlerinden yararlanılacağı” belirtilmektedir. Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Yönetmeliği’nde yönlendirme, rehberlik hizmetleri kapsamında en önemli etkinlik olarak ortaya konmuştur.

Yasa, yönetmelik ve şura kararlarına karşın, uygulamalarda yönlendirme kapsamında sınırlı etkinliklerin gösterildiği, özellikle meslek seçmeye yönelik hizmetin sunulduğu, buna karşın eleyici bir eğitim sistemi içinde bir üst eğitim kurumuna gidemeyen ya da “başarısız” öğrencilerin, nasıl yönlendirileceği üzerinde yeterince durulmadığı izlenmektedir. Eğitimde yönlendirme bazı temel ilkeler esas alınarak yapılmalıdır.

Bu temel ilkeler şöyle sıralanabilir:

1. Yönlendirme, öğrenciyi merkeze alan demokratik ve insancı bir eğitim siste mini öngörmektedir.

2. Yönlendirme, öğrenciyle ilgili olan herkesin, ortak anlayış ve iş birliği içinde olmasını gerektirir.

3. Yönlendirme, öğrenciyi zihinsel, sosyal, psikolojik, akademik vb. türlü yönle riyle tanımayı ve geliştirmeyi amaçlar.

4. Yönlendirme hizmetleri, profesyonel düzeyde sunulabilir.

5. Yönlendirme, okul öncesi eğitim, ilköğretim, orta öğretim, yüksek öğretim ve istihdam aşamalarını içeren bir süreç olarak düşünülmektedir.

6. Tüm kuram ve uygulamalarıyla yönlendirmede bilimsellik esastır.

7. Yönlendirme öğrencinin kendi kararını yine kendisinin vermesi ve verdiği ka rarın sorumluluğunu üstlenmesi esasına dayanır.

8. Yönlendirme, değişen, gelişen, karmaşıklaşan toplum yapısı içinde bireyin, çevresi ve olanakları hakkında bilgi edinmesi, kendini tanıması, geleceğini plânlaması, doğru karalar verebilmesi, çevresine dengeli ve sağlıklı uyum sağlayabilmesi ihtiyacından kaynaklanmıştır.

9. Eğitimde yönlendirme; öğrencinin kendisini tanıması amacıyla uygulanacak her türlü test ve ölçme teknikleri aracılığıyla bilgi toplamayı içermektedir. Ancak, öğrenci hakkında toplanan bilgilerin en kısa zamanda kullanılması gerekmektedir, Çünkü; bunlar, öğrencinin bir bütün olarak gelişmesine, bir sorununun çözümüne, doğru kararlar vermesine katkıda bulunacak bilgilerdir. Ayrıca öğrencinin, çeşitli düzey ve nitelikteki okulların (eğitim programları, istihdam koşulları ve olanakları) hakkında da bilgilenmesi gerekmektedir. İşte, bu anlamıyla yönlendirme, eğitsel ve mesleki danışmanlık hizmetlerini içeren et kinlikler süreci olarak kavramlaştırılabilir.

10. Yönlendirme eğitim sisteminin ve rehberliğin ayrılmaz bir parçası ve tamamlayıcısıdır.

11. Yönlendirmeyi ve rehberlik hizmetlerini etkin kılabilmek için, öğrencinin ihtiyaç duyduğu en sağlıklı, en son bilgiye, en az emekle, en kısa sürede ulaşa bilmesini sağlayacak, teknolojik araç ve gereçlere gereksinim duyulmaktadır. Böylece, öğrenciye bilgi vermek yerine, bilgiye ulaşmasının koşul ve olanaklarını yaratmak esas alınmalıdır.

12. Yönlendirme tüm öğrencileri kapsar.

13. Her öğrenci diğerlerinden farklıdır.

14. Her öğrencinin üstün, işe yarar ve eğitimle geliştirilebilecek bir yönü bulunmaktadır.

Sıra Sizde

Yönlendirme yaparken hangi ilkelere uyulması gerekir?

Yerleştirme hizmetleri ilgileri, yetenekleri, kişilik özellikleri, başarı düzeyleri ve gereksinimleri doğrultusunda, okul içi programlara, üst okullara ve mesleklere yönlendirilen öğrencilerin buralara yerleştirilmeleri için gerekli olan yardım çalışmalarını kapsar. Anlaşılacağı gibi sağlıklı bir yerleştirme hizmeti sunabilmek, öncelikle bilgi toplama, yayma ve yönlendirme çalışmalarının yapılmasıyla mümkündür. Kendi ilgi, yetenek, kişilik özellikleri, başarısı, gereksinimleri doğrultusunda yönlendirme ve yerleştirme hizmetlerinden yararlanan bireylerin ruh sağlı ğı yerinde, daha mutlu ve başarılı olacakları söylenebilir.

Öğrencilerin okul içinde bir program, ders, kurs ya da bölüme; bir eğitsel kol, sosyal ve kültürel etkinliğe; yarı zamanlı ya da yaşam boyu sürecek bir işe yerleştirilmeleriyle ilgili çalışmalar, yerleştirme hizmetleri kapsamında yer almaktadır. Özellikle eleyici bir eğitim sistemi içinde bir üst eğitim kurumuna gidemeyen ya da “başarısız” öğrencilerin yönlendirilerek bir kursa yerleştirilmeleri ve kurs aracılığıyla bir meslek kazandıktan sonra da işe yerleştirilmeleri oldukça önemli görünmektedir.

Sıra Sizde

Öğrencilerin okul içinde ve dışında yerleştirilecekleri alanlar neler olabilir?

Yönlendirme ve yerleştirme hizmetleri süreklidir, her kademe ve türdeki okullarda okuyan tüm öğrencilere yöneliktir. Yönlendirme ve yerleştirme hizmetleri, okuldaki yönetici, öğretmenler, uzmanlar ve veliler arasında yakın bir iş birliğiyle gerçekleşebilir. Öğrencileri daha yakından tanıma olanağına sahip olmaları nedeniyle yönlendirme ve yerleştirme hizmetleri kapsamında yapılacak çalışmalarda öğretmenlere büyük görevler düşmektedir. Öncelikle öğretmenlerin, yönlendirme ve yerleştirme hizmetlerinin gereğine inanmaları gerekir. Yönlendirme ve yerleştirme hizmetleri sunarken de öğrencilerin ilgi, yetenek, başarı, kişilik özellikleri ve gereksinimlerini göz önünde bulundurmaları beklenir. Uzman personelin; öğrencilerin eğitsel, sosyal, kültürel kollarla etkinliklere yönlendirilmesinde ve yerleştirilmesinde sorumlu öğretmenlere yardımcı olmaları beklenir. Bazı özel problemleriyle uyum sorunları olan öğrencilerin, bazı sosyal, eğitsel, mesleki etkinliklere yerleştirilmelerinde, onların gelişmeleri ve uyum sorunları aşmalarında kolaylıklar sağlayabilir.

Yüksek öğretimde okuyan öğrencilerin bir kısmı, yaşam koşulları ve ikili öğretim nedeniyle bir işte çalışmak durumunda kalmakta, bu durumda öğrencilerin sayısı da giderek artmaktadır. Rehberlik hizmetleri kapsamında bu öğrencilerin yönlendirilerek bir işe yerleştirilmeleri gerekmektedir. Ancak, ülkemizin içinde bulunduğu koşulları nedeniyle iş olanaklarının çok sınırlı olduğu da bir gerçektir.

Oryantasyon

Oryantaston hizmetleri; eğitim kurumlarında, okula yeni gelen öğrencileri, katıldıkları yeni ortama alıştırmak, okulun kuralları, işleyişi, olanakları hakkında bilgi vermek ve böylece okula uyumlarını kolaylaştırmak amacıyla yapılan çalışmaları kapsar. Ayrıca, oryantasyon hizmetleri çalışan yetişkinlere yönelik olarak da sunulabilir. Örneğin; işe yeni giren bir kişinin iş ortamına, arkadaşlarına alışabilmesi için iş yerinin koşullarıyla sunduğu olanaklar hakkında bilgi verilebilir. Okullarda oryantasyon çalışmasının amacı, öğrencilerin okula uyumlarını kolaylaştırmaktır. Bunun için, okula yeni gelecek öğrencilere yönelik olarak sunacak oryantasyon hizmetleri okul yönetimi, öğretmenler ve okul rehberlik servislerince, daha önceden hazırlık yaparak ve örgütlü bir biçimde sunulmalıdırlar. Bu anlamda, öğrencilere verilecek tanıtıcı bilgiler oryantasyon hizmetleri kapsamında yazılı dökümanlar haline getirilebilir. Bütün bu çalışmaların hazırlık aşamasında öğretmenler hizmetlerin sunulmasında önemli görevler üstlenmektedirler.

Sıra Sizde

Oryantasyon hizmetlerinin başlıca amaçlarını neler oluşturmaktadır?

Genel olarak okulun açıldığı birinci hafta oryantasyon hizmetlerine ayrılmaktadır. Bu ilk haftada öğrencilerle, “hoş geldin ve tanışma” toplantısı yapılabilir. Bu toplantıda, öğrencilere okulun kısa bir tarihçesi anlatılabilir. Öğrencilere; okul ve okulun sınıfları, atelyeleri, oyun ve spor salonu, kütüphanesi, yemekhanesi, yönetim odaları, okul rehberlik servisi gibi çeşitli birimleri öğrencilere gezdirilerek buralardan nasıl yararlanacakları anlatılabilir. Okula gidiş dönüş koşulları, okulun bulunduğu yakın çevre olanakları konusunda bilgi verilebilir. Öğretmenler öğrencilere her sınıfta, sınıf geçme, devam ve devamsızlıkla ilgili yönetmelikler, ders programları, seçmeli dersler, özel kurslar, yatay ve dikey geçiş koşulları, okulda uygulanan belli başlı kurallar ilkeler hakkında bilgiler verebilirler. Bütün bu etkinliklere, eğer mümkünse velilerin de katılmaları teşvik edilmelidir. Oryantasyon hizmetleri; her düzeydeki eğitim kurumlarında okula yeni başlayan öğrenciler için gereklidir. Ancak,, oryantasyon hizmetlerine üst sınıflarda okuyan öğrenciler için de bazı durumlarda gereksinim duyulabilir. Örneğin; okula yeni bir kütüphane ya da bilgisayar laboratuarı açılmış olabilir. Bu birimlerden öğrencilerin tam olarak ve kolay yararlanabilmeleri amacıyla bir oryantasyon çalışması yapılabilir. Yine, oryantasyon hizmetleri kapsamında öğrencilere yönelik olarak derslerin amaçları, başarıyı etkiyen etmenler, verimli ders çalışma gibi konularda etkinlikler düzenlenebilir.

Sıra Sizde

Oryantasyon hizmetleri hangi öğrencilere yönelik hizmetlerdir?

Oryantasyon hizmetleri öğrencilerin en kısa sürede okulu tanımalarını okul ortamına uyum sağlamalarını, okulun olanaklarından yararlanmalarını amaçlamaktadır. Oryantasyon hizmetlerinin gereği gibi ve zamanında sunulması taktirde, öğrencilerin okul ortamında ciddi bir engelle karşılaşmamaları ya da karşılaştıkları problemleri kolayca çözebilmelerini sağlar. Ayrıca; motivasyonlarının yükselmesiyle de daha başarılı olmalarının yolu açılır. Nitekim yapılan araştırmalar, oryantasyon hizmetleri sonunda okulda ve yakın çevrede, kendilerine açık bulunan çeşitli olanaklardan yararlanabilen öğrencilerin, daha başarılı olduklarını göstermektedir. Böylece oryantasyon hizmetlerinin, öğrencilerin akademik başarısını yükselten, ruh sağlığını “koruyucu” (önleyici) ve “uyum sağlayıcı” işlevlerinin olduğu anlaşılmaktadır.

Yukarıda belirtilen oryantasyon hizmetlerinin zamanında, gereği gibi sunulabilmesi için, okul yönetimiyle öğretmenlere ve okul rehberlik servisine büyük görev ve sorumluluklar yüklenmektedir. Öncelikle öğrenciyle ilgili olan herkesten, oryantasyon hizmetlerinin gereğine inanması, ortak anlayış ve işbirliği içinde hareket etmesi beklenir. Bu işbirliğine veliler de alınmalıdır. Velilerin okulun olanak ve koşulları hakkında bilgilendirilmeleri onların kendi çocukları ve okullarıyla ilişkilerini düzenlemelerinde kolaylıklar sağlayabilir. Öte yandan okula yeni atanan yönetici ve öğretmenlerin de okulu ve yakın çevre olanaklarını iyi tanımaları gerekir. Yönetici, öğretmenler ve veliler okul çevre olanaklarını iyi tanıdıklarında daha sağlıklı bir işbirliği kurabilirler. Oryantasyon hizmetleri de diğer rehberlik hizmetleri gibi sürekli verilmelidir. Ancak, oryantasyon hizmetlerinin her yıl yapılması ve öğretim yılı başında yoğunlaştırılması uygun olur.

Müşavirlik

Müşavirlik hizmetlerinin amacı, okuldaki yönetici ve öğretmenlerin, daha yeterli ve ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmalarını, okulun tüm olanaklarını bu anlayışa uygun olarak kullanmalarını sağlamaktır. Müşavirlik hizmetleri, doğrudan öğrencilere dönük olmayan, ancak, okul yönetici öğretmenlerini, rehberlik hizmetleri konusunda bilgilendirip ve yönlendirerek rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmaya yardım eden bir hizmettir.

Sıra Sizde

Müşavirlik hizmetleri kimlere yöneliktir? Amaçları nelerdir?

Okul rehberlik servisindeki uzman personelden, bir yandan öğrencilere rehberlik hizmeti sunarken, diğer yandan da rehberlik hizmetleri kapsamında birlikte çalıştıkları yönetici ve öğretmenlerin daha yeterli, ortak bir rehberlik anlayışı kazanmalarına yardım etmeleri beklenir. Bilindiği gibi, rehberlikte okuldaki yönetici, öğretmen ve uzmanların ortak anlayış ve işbirliği içinde bir ekip olarak çalışmaları benimsenmiş ve önemsenmiştir. Bu nedenle, okulda sağlıklı bir ekibin oluşturulması, ortak ve yeterli bir rehberlik anlayışının sağlanabilmesi için müşavirlik (konsültasyon) hizmetlerine gereksinim duyulmaktadır.

Diğer rehberlik hizmetlerinde olduğu gibi, müşavirlik hizmetlerinin de sürekli olması gerekir. Türkiye’de rehberlik hizmetlerinin çok uzun bir geçmişi ve geleneği bulunmamaktadır. Okullarda rehberlik hizmetlerinin gereğine yeterince inanılmadığı gibi, yönetici, öğretmenler ve uzmanların sahip oldukları rehberlik anlayışları arasında da önemli farklar ve yetersizlikler bulunmaktadır. Öğretmen yetiştiren yüksek öğretim programları da öğretmenlere doğru ve yeterli bir rehberlik anlayışı kazandırma amacından uzak görünmektedir. Bu nedenle müşavirlik hizmetlerine okullarda önem verilmesi gerekmektedir.

Yönetici ve öğretmenlere dönük olarak sunulacak müşavirlik hizmetleri konusunda, öncelikle okul rehberlik servisinde görevli olan uzman personelin (rehber öğretmen), alanında iyi yetişmiş olması gerekir. Rehber öğretmenler, müşavirlik hizmetlerini bir öğretme etkinliği, bilgi aktarma ya da akıl verme biçiminde almamalıdırlar. Yönetici ve öğretmenler de müşavirlik hizmetlerini böyle anlamamalıdırlar. Tersine, müşavirlik hizmetleri kapsamında yapılan çalışmalar, ortak ve yeterli bir rehberlik anlayışı kazanma amacına yönelik olarak, ekip halinde çalışma, uygulamaları birlikte programlama, karşılıklı yardımlaşma ve hizmetleri birlikte sunabilme çalışmaları olarak düşünülmelidir.

Bu anlayış çerçevesinde okullarda müşavirlik hizmetleri kapsamında şu çalışmalar yapılabilir:

1. Sınıfların, öğrenme ve ruh sağlığı açısından uygun ortamlar haline getirilmeleri ve öğretmenlerin, sınıftaki rehberlik uygulamalarına katılmaları için, öğretmenlerle yardımlaşmak. Sınıf öğretmenleri ve eğitsel kol öğretmenleriyle işbirliği yapmak.

2. Öğrencilerini çeşitli yönlerden tanımak amacıyla çeşitli teknikleri kullanmak ve sonuçlarından yararlanmak isteyen öğretmenlere yardım etmek.

3. Okul rehberlik programını hazırlama ve uygulamada, okul yöneticisi ve öğretmenleriyle yardımlaşmak. Okulda düzenlenen çeşitli toplantılarda psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri hakkında yönetici ve öğretmenlere bilgiler vermek, rehberlik hizmetlerinden yararlanma yollarını açıklamak.

4. Okul eğitim programının, öğrencilerin ilgi, gereksinim ve gelişim özelliklerine uygun hale getirilmesi; okulun olanaklarının rehberlik hizmetleri kapsamında daha rasyonel olarak kullanılmasında yönetici ve öğretmenlerle işbirliği yapmak.

5. Rehberlikle ilgili olarak hazırlanmış her türlü yazılı, basılı dökümanları, yönetici ve öğretmenlerle paylaşmak. Yönetici ve öğretmenlerin okumaları gereken yazılı dökümanları rehberlikle ilgili tüm personele sunmak.

Sıra Sizde

Bir okulda müşavirlik hizmetleri kapsamında neler yapılabilir? Sıralayınız.

Müşavirlik hizmetlerinin amacına ulaşabilmesi için okul rehberlik personelinin gerekli çabayı göstermesi gerekir. Bununla birlikte ortak ve yeterli bir rehberlik anlayışı kazanması gereken okul personelinin de gönüllü olarak ve rehberliğin gereğine inanarak bu çalışmalara katılması beklenir.

Araştırma ve Değerlendirme

Okullarda uygulanan psikolojik danışma ve rehberlik programlarının her yıl geliştirilip yenilenmesi gerekir. Bu programları geliştirme ve yenileme ancak araştırma ve değerlendirme çalışmalarıyla sağlanabilir. Bu anlamda öğrencilerin ilgi, gereksinim ve gelişim durumlarıyla çevresel olanak ve koşullar konusunda araştırma inceleme ve değerlendirme çalışmalarının yapılması gerekir. Yine psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin gerçekçi ve etkili olup olmadığı; rehberlik hizmetlerini sunmaya nereden ve nasıl başlanacağı, araştırma ve incelemelere dayalı sayısal veriler ve kanıtlar kullanılarak değerlendirilebilir. Bu nedenle okullarda görev yapan psikolojik danışmanların araştırma ve değerlendirme konusunda gerekli yeterlikleri kazanmış olmaları; yapılacak araştırma, inceleme ve değerlendirme çalışmalarını bilimsel araştırma yöntem ve tekniklerine göre planlayabilmeleri beklenir. Bu çalışmaları yapabilmek için uzmanların parasal destek, yer, araç ve gereçlere gereksinim duyacakları açıktır. Yönetici ve öğretmenlerinse rehberlik hizmetleri kapsamında yapılan araştırma, inceleme ve değerlendirme çalışmalarının gereğine inanmaları ve uzmanlara yardımcı olmaları gerekir.

Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri kapsamında okullarda yapılabilecek araştırma, inceleme ve değerlendirme konuları şöyle sıralanabilir:

1. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri kapsamında öğrencilerin mesleki ilgi, yetenek ve kişilik özellikleri, benlik algısı, temel gereksinimleri, uyum sorunları, problemleriyle sosyal ilişkileri ve sosyal destek sistemlerinin incelenmesi.

2. Öğrencilerin öğrenim başarılarıyla yeteneklerinin karşılaştırılması, başarıyı etkileyen etmenlerin belirlenmesi ve öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin saptanması.

3. Okulun özelliklerinin, sahip olduğu koşul ve olanakların incelenmesi

4. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri kapsamında kullanılacak çeşitli test ve test dışı ölçme araçlarının geliştirilmesi ve bu araçların geçerlik ve güvenir lik çalışmalarının yapılması.

5. Okul psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri kapsamında okul ve sınıf düzeyin yapılan çalışmaların ve sunulan hizmetlerin değerlendirilmesi; sunulan hizmetlerdeki yetersizliklerin kaynaklarının belirlenmesi.

6. Okul psikolojik danışma ve rehberlik servisiyle öğrenciler, öğretmenler ve okul yöneticileri arasındaki ilişkinin niteliğinin incelenmesi; öğrenciler, öğretmenler ve okul yöneticileriyle velilerin sahip oldukları rehberlik anlayışının, ayrıca, psikolojik danışma ve rehberlik servisinden beklentilerinin belirlenmesi.

7. Öğrencilerin seçebilecekleri program, okul ve mesleklerin incelenmesi; kaybolan, gelişen ve yeni ortaya çıkan mesleklerle mesleklere göre yurt içi ve yurt dışı istihdam olanak ve koşullarının araştırılması.

8. Psikolojik danışma ve rehberlik alanındaki bilimsel gelişmelerin yapılan araştırmaların izlenmesi ve incelenmesi.

Sıra Sizde

Araştırma hizmetleri kapsamında bir okulda neler yapılabileceğini sıralayınız.

Kuşkusuz araştırma ve inceleme konuları yukarıdaki maddelerle sınırlı değildir. Ancak tekrar vurgulanmalıdır ki, sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerini değerlendirilmeden, araştırma ve inceleme yapılmadan bir okulda sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerini geliştirmek mümkün değildir. Araştırma ve inceleme sonuçları bir rapor halinde yazılı hale getirilmelidir. Rapor, belli kurallara uygun olarak yapılmalıdır. Araştırma, inceleme ve değerlendirme çalışmalarıyla ilgili olarak hazırlanan bu raporun okul yöneticileri, öğretmenler, öğrenciler ve velilerle paylaşılması gerekir. Raporun paylaşılması amacıyla öğretmenler, öğrenciler ve velilerin katılacağı ayrı toplantılar düzenlenebilir. Rapor sonuçlarını paylaşmak ve anlaşılmasını kolaylaştırmak amacıyla şekiller, grafikler hazırlanabilir. Bütün bunlar için, uzmanların hazırlıklı olmaları ve kendilerinden beklenen çabayı göstermeleri gerekir. Diğer rehberlik etkinliklerinde olduğu gibi, araştırma ve değerlendirme hizmetleri kapsamında, uzmanların yapacakları her türlü çalışmalarında okul yöneticisi ve öğretmenlerin, uzmanlara destek olmaları, okul rehberlik etkinliklerinin bir ekip çalışması olduğunu unutmamaları gerekir.

İzleme

Rehberlikte izleme hizmetleri; okul içi programlara, eğitsel kol ve sosyal etkinliklere, başka bir okula, geçici işlere; okulu bitirdikten sonra sürekli bir işe ya da mesleğe yerleştirilen öğrencilerle okulda psikolojik danışma ve rehberlik hizmeti alan öğrencilerin, uyum ve gelişim durumları hakkında sürekli bilgi edinmek amacıyla yapılan çalışmaları kapsar. İzleme hizmetlerinin amacı; psikolojik danışma ve rehberlik hizmeti alan öğrencilerin yeni ortamlarına nasıl bir uyum gösterdiklerini, gelişim durumlarını, yaptıkları tercihlerle yerleştirme hizmetlerinin yerindeliği hakkında bilgi edinmek için sunulan, psikolojik danışma ve rehberlik hiz metinin değerlendirilmesine yönelik, veri toplamaktır.

İzleme hizmetlerinin önemli yararlarından birisi de okul psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleriyle okul programlarının, ne ölçüde etkili olduğu konusunda, değerlendirme yapmaya yarayan bilgiler sağlamasıdır. Gerçekten de izleme hizmetleriyle okulda öğrencilere sunulan psikolojik danışma, bireyi tanıma, bilgi toplama, bu bilgileri öğrencilerle paylaşma, oryantasyon, yönlendirme ve yerleştirme hizmetlerinin ne kadar etkili ve isabetli olduğu; rehberlik hizmetleriyle okul programlarının, öğrencilerin ilgi ve gereksinimlerini ne ölçüde karşıladığı, okul programlarının öğrencileri ne ölçüde işe ya da mesleğe hazırladığı, yerleştirildikleri okula ya da işe nasıl uyum sağladıkları anlaşılabilir. Anlaşılacağı gibi izleme hizmetleri olmadan rehberlik ve okul programlarını değerlendirmek ve geliştirmek olanaksızdır.

Psikolojik danışma ve rehberlik kapsamında izleme hizmetleri hem okula devam eden hem de başak bir okula girmiş ya da okulu bitirmiş, bir işte çalışan öğrencileri kapsamaktadır. İzleme çalışmasında, okula devam edenle okulu bitiren öğrencileri izleme, aynı derecede önemlidir. Dolayısıyla izleme hizmetlerinin sağlıklı biçimde yapılabilmesi için, öğrencilere sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerine ilişkin öğrenci kayıtlarının titiz bir biçimde tutulması; mezunlarla ilgili kayıtların korunması ve mezunlarla ilişkilerin sürdürülmesi gerekir. Bu amaçla okul rehberlik servisleri o okuldan mezun olan herkese sürekli açık tutulmalıdır.

Psikolojik danışma ve rehberlik kapsamında izleme hizmetleri, her tür ve düzeydeki tüm okullar için gerekli olup eğitimin ayrılmaz bir parçası olarak düşünülmeli; yönetici, öğretmenler, öğrenciler ve veliler tarafından benimsenmelidir.

Sıra Sizde

İzleme hizmetlerinin amacı nedir?

İzleme hizmetleri, diğer rehberlik hizmetlerinde olduğu gibi, süreklidir. Ancak, izleme hizmetleri mezun grupları da kapsadığı için zordur. Mezunların izlenmesi, işyerlerinin değişmesi, ulaşım ve iletişim olanaklarıyla parasal olanakların sınırlılığı ve zaman alıcı olması nedeniyle zor olan bir hizmettir. Bu nedenle, izleme hizmetlerinin daha iyi yürütülebilmesi için mezun grupların okulla iletişimlerini sürdürmede gönüllü olmaları, kendileriyle ilgili yeni bilgileri okula iletmeleri yararlı olur. Bu amaçla okul “mezunlar derneği” nin, araştırma formlarında, anketlerinde ve mektuplarından yararlanılabilir. Bunların yanısıra mezunları bir araya getirmeye yönelik çeşitli toplantılar yapılabilir, iş yerlerine geziler düzenlenebilir, okulla ilgili yayın organları çıkartılabilir, okul yıllarında öğrencilere bu yönde bir anlayış kazandırılabilir.

Çevre ve Veliyle İlişkiler

Okul psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmak için, çevre ve veliyle sağlıklı ilişkilerin kurulması ve sürdürülmesi yerinde olur. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri kapsamında, sistemli olarak velilere; öğrenci kişilik hizmetleri, eğitim programları, okul yönetmelikleri, okuldaki disiplin sorunları anlatılmalı, öğrenci veli ilişkisinin öğrencinin gelişmesi açısından önemi vurgulanmalı, öğretmen öğrenci ilişkisinin, öğrencilerin ilgi, yetenek, başarı, gereksinim ve gelişim durumları yönünden ne kadar önemli olduğu v. b. hakkında bilgi sunulması gerekir. Bu bilgiler çeşitli toplantılar, yazılı ve basılı materyaller aracılığıyla sunulabilir. Velilerle ilişkilerin amacı, okul aile işbirliğini güçlendirmek ve velilerin kendi çocuklarını sağlıklı biçimde desteklemelerine yardımcı olmaktır. Okul psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri kapsamında, okulun çevresindeki önemli kişi, kurum ve kuruluşlarla da yakın ilişki içinde olunması gereklidir.

Bu anlamda, okul rehberlik servislerinin, başta Rehberlik ve Araştırma Merkezleri olmak üzere, diğer okulların rehberlik servisleriyle ilişki ve işbirliği içinde olması beklenir. Bu işbirliği sonucunda hem rehberlik hizmetleriyle ilgili araştırma ve değerlendirme çalışmaları daha kolay ve sağlıklı yapılabilir, hem de bir okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin etkili olmadığı durumlarda öğrenciler, başka bir okulun rehberlik servisinden yararlanabilir. Okul rehberlik servisleri, bir yandan çevre ve velilerle yakın ilişkileri sürdürürken, diğer yandan çevredeki yardım ya da destek kaynakları hakkında öğrenci ve velilere bilgiler sunmalıdırlar. Veli ve çevre ilişkilerin sürdürülmesiyle işbirliğinin güçlendirilmesi için, bilgisayar olanaklarından yararlanılabilir; okul aile birlikleriyle okul koruma derneklerinden yardım alınabilir. Bu amaçla, okul rehberlik servisi uzmanlarının, bu derneklerin çalışmalarını yakından izlemeleri, toplantılarına katılmaları yeri geldiğinde de psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri hakkın da bilgi sunmaları yararlı olabilir.

Bir Cevap Yazın

*