Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
29.08.2014
Ders: İktisada Giriş      Ünite 3      27 Şubat 2010 Ara     

Piyasa Dengesi

Amaç 3

Piyasa dengesi kavramını ve oluşumunu açıklayabilmek

Şimdiye kadar ekonomide fiyat mekanizmasının iki tarafında yer alan arz ve talep konularını ayrı ayrı inceledik. Şimdi ise iki tarafı birlikte ele alarak açıklamalarımıza devam edeceğiz. Bilindiği üzere talep eğrisi tüketicilerin farklı fiyat düzeylerinde satın almaya hazır oldukları mal ve hizmet miktarlarını göstermektedir. Arz eğrisi ise, farklı fiyat düzeylerinde üreticilerin satmaya hazır oldukları mal ve hizmet miktarlarını göstermektedir. Bu açıdan bakıldığında, ekonomide karar verici gruplar birbirinden farklıdır. İşte üretici ve tüketici kararlarının nasıl koordine edileceği sorunu piyasada çözümlenir. Arz ve talebin karşılıklı etkileşimi sonucu piyasa dengesi (denge fiyatı ve miktarı) belirlenir.

Arz ve Talep Tablolarının Bir Araya Getirilmesi

Tablo 3. 2′de talep tablosuna ve Şekil 3. 3′de talep eğrisine; Tablo 3. 4′de arz tablosuna ve Şekil 3. 6′da arz eğrisine yer verilmişti. Bir mala ilişkin bu iki tablo bir araya getirildiğinde her fiyat düzeyine karşılık gelen arz ve talep edilen mal ve hizmet miktarları özetlenmiş olmaktadır. Bu işlemi yaptığımızda Tablo3. 5′deki tablo elde edilecektir.

Piyasa arz ve talep tablolarının biraraya gelmesi; kıtlık, denge ve artık

Piyasa Talep ve Arz Tablolarının Biraraya Gelmesi: Kıtlık, Denge ve Artık: Bir mala ilişkin bu iki tablo bir araya getirildiğinde, her fiyat düzeyine karşılık gelen arz ve talep edilen mal ve hizmet miktarları özetlenmiş olur. Daha önce incelediğimiz arz ve talep tablolarına göre oluşturulan bu tabloda Farklar sütunu arz ve talep arasındaki farkı, son sütun ise piyasanın içinde bulunduğu duruma ilişkin değerlendirmeyi vermektedir. Sadece arz ve talep birbirine eşit olduğunda piyasada kıtlık (talep fazlası) veya artık (arz fazlası) sorunu bulunmamaktadır.

Tablo 3. 5′deki tablo 5 sütundan oluşmaktadır. Birinci sütunda değişik fiyat düzeylerine yer verilirken, ikinci sütunda her bir fiyat düzeyine karşılık gelen, arz edilen CD miktarları yer almaktadır. Üçüncü sütunda ise talep edilen CD miktarlarına yer verilmiştir. Dördüncü sütunda ise her bir fiyat düzeyine karşılık gelen arz edilen ve talep edilen CD miktarlarının karşılaştırılması yapılmakta ve aradaki fark belirlenmektedir. Arz edilen ve talep edilen CD miktarları arasındaki farkın belirlendiği dördüncü sütundan hareketle, beşinci sütunda kıtlık, artık ve denge durumları tanımlanmıştır. Bu sütunların her biri Şekil 3. 9′da tek tek gösterilmektedir. Şekil 3. 9′da yatay eksende CD miktarına, dikey eksende ise CD başına TL cinsinden fiyata yer verilmiştir. CD başına fiyat 1 TL olduğunda arz edilen CD miktarı aylık 40 adetken, talep edilen CD miktarı 245′tir. Arz edilen CD miktarı ile talep edilen CD miktarı arasındaki fark 205′tir. CD piyasasında arz edilen CD miktarı talep edilen CD miktarını karşılayamamaktadır. CD piyasasında kıtlık sorunu vardır. Kıtlık, piyasa denge fiyatının altında bir fiyatta talep edilen miktarın arz edilen miktardan daha büyük olduğu bir durumdur. CD başına fiyat 2 TL’ye yükseldiğinde, arz edilen miktar A noktasına karşı gelen 80 adetken, talep edilen CD miktarı ise B noktasına karşı gelen 190 adettir. A-B arasında kalan 110 adetlik aralık kıtlık durumunu göstermektedir. Kıtlık sonucu CD almak isteyen bazı kişiler bu malı satacak kişileri bulamayacaklardır.

Piyasa arz ve talep tablolarının biraraya gelmesi

Piyasa Talep ve Arz Tablolarının Biraraya Gelmesi: Kıtlık, Denge ve Artık: Arz ve talep eğrilerinin kesiştiği 3 TL fiyatına karşı gelen 135 adet CD miktarında arz edilen miktar ve talep edilen miktar birbirine eşittir. Bu noktaya karşı gelen fiyat düzeyi denge fiyatı olarak tanımlanırken, bu noktaya karşı gelen miktara ise denge miktarı denilmektedir. Arz ve talep eğrilerinin kesiştiği bu nokta piyasa dengesi olarak adlandırılmaktadır. 3 liralık fiyat düzeyinin dışında herhangi bir fiyat düzeyinde, piyasada arz fazlası veya talep fazlası sorunu mevcuttur ve dengeden söz edilemez.

Talep eğrisi tüketicilerin bir kısmının birim başına daha yüksek fiyat ödemeye istekli olduğunu göstermektedir. Bu durum fiyat artışını gündeme getirecektir. Böylece fiyat artarken iki etki meydana gelecektir:
- Yüksek fiyatlar tüketimi azaltacaktır. (talep eğrisi üzerinde sola hareket)
- Yüksek fiyatlar üretimi arttıracaktır. (arz eğrisi üzerinde sağa hareket) Böylece CD fiyatındaki artış, alıcı ve satıcıların bağımsız faaliyetlerine karşın kıtlığı ortadan kaldırıp dengeye yönelecektir.

Arz ve talep eğrilerinin kesiştiği 3 TL fiyatına karşı gelen 135 adet CD miktarında arz edilen miktar ve talep edilen miktar birbirine eşittir. Bu noktaya karşı gelen fiyat düzeyi denge fiyatı olarak tanımlanırken, bu noktaya karşı gelen miktara ise denge miktarı denilmektedir. Arz ve talep eğrilerinin kesiştiği bu nokta piyasa dengesi olarak adlandırılmaktadır.

Yine fiyat 4 TL olduğunda arz fazlası veya artık ortaya çıkmaktadır. Artık, cari fiyat düzeyinde arz edilen miktarın talep edilen miktarı aşması durumudur. Artık olduğunda, CD üreticilerinin stokları artacaktır. Bu stokları eritmek için üreticiler fiyatı düşüreceklerdir. Fiyat düşüşü dengeye ulaşıncaya kadar devam edecektir.

Sıra Sizde 5

Arz ve talep tablosu

Daha önce çözdüğünüz alıştırmalarda Ahmet Bey’e ait talep eğrisini, Ayla Hanım’a ait arz eğrisini elde etmiş ve talep eğrilerinin nasıl yer değiştirdiğini görmüştünüz. Şimdi Sıra Sizde 1 ve Sıra Sizde 3′de verdiğimiz arz ve talep tablolarına göre, yani hem Ahmet Bey, hem de Ayla Hanım gelecek hakkında iyimserken piyasada karşılaştıklarını kabul edelim. Kolaylık sağlamak açısından söz konusu arz ve talep tablolarını yukarıda tekrar veriyoruz. Bu durumda piyasadaki denge fiyatını ve bu fiyattan gerçekleşecek işlem hacmini aşağıda yer alan grafik üzerinde arz ve talep eğrilerini yeniden çizerek belirleyebilir misiniz?

Diyagram

“Piyasa Dengesi” için 1 cevap

  1. naile diyor ki:

    süper bir site teşekkür:))

Bir Cevap Yazın

*