Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
29.11.2014
Ders: Gelişim ve Öğrenme      Ünite 6      18 Şubat 2010 Ara     

Piaget ve Ahlak Gelişimi

Bilişsel Gelişim Kuramının yaratıcısı olan Piaget, ahlak gelişimi konusunda da önemli katkılar getiren bir bilim adamıdır. Piaget’e göre, bireyin ahlak gelişimi, bilişsel gelişimine paralel olarak gelişir. Bu görüşe göre insanoğlu, gelişimi açısından iki önemli dönemden geçer. Bunlar; “Dışa Bağlı Dönem” ve “Özerk Dönem” olarak adlandırılmıştır. Dışa Bağlı Dönem; yaşamın ilk yıllarından, yaklaşık 10 yaş civarına kadar sürer. Bu dönem, bilişsel gelişim açısından büyük ölçüde işlem öncesi ve kısmen de somut işlemler dönemine özgü bilişsel etkinliklerin izlerini taşır.

Dışa Bağlı Dönem’de çocuklar olayları, durumları, gözlenebilir fiziksel ölçütleri olan somut sonuçlara göre değerlendirirler. Eylemin yapılışındaki amacı dikkate almaksızın ortaya çıkan fiziksel sonucun büyüklüğüne ve ciddiyetine göre karar verirler. Bu döneme özgü ahlaki yargılamaları, çocukların oyunlarında rahatlıkla gözleyebiliriz. Dışa Bağlı Dönem’de, çocuklar oyunun kurallarına eleştirel bir bakış getirmeksizin uyarlar. Nedeni sorulduğunda, kuralların uymak için oluşturulduğu açıklaması gelir. Bir sonraki döneme göre daha ilkel ve tek boyutlu ahlaki yargılarda bulunurlar. Ahlaki yargılar oluşturmalarında ulaştıkları bilişsel olgunluk düzeyi belirleyicidir. Tersine çevrilemezlikten, benmerkezlilikten, sınırlı düzeyde sınıflama ve sıralama yapmaktan, empatik becerilerini geliştirmeye doğru ilerledikçe, ahlaki yargıları da karmaşıklaşır.

Piaget’e göre ahlak gelişiminde bir sonraki dönem olan Özerk Dönem‘de ise fiziksel sonucun ortaya çıkmasından önceki niyet dikkate alınır. Yani salt sonuç değil, eylemin temelindeki düşünce üzerinde odaklaşılır. Böylesi bir değerlendirme yapabilmek için birey, olayın başlangıcına düşünsel anlamda geri dönüp, sürecin başlangıcı sırasında o davranışa yönelen kişinin duygu ve düşüncelerini anlayabilecek bilişsel olgunluğa gelmiş olmalıdır. Hipotetik düşünce geliştirebilmesi, görecelilik kavramlaştırmasına ulaşabilmesi, bilişsel yapılarının giderek karmaşıklaşması bireyin çok boyutlu, kapsamlı, esnek ve bir o kadar da tutarlı ahlaki yargılarda bulunmalarına ortam yaratır.

Soru

Özerk Döneme özgü ahlaki yargılarda bulunabilmek için çocuğun hangi gelişim dönemine gelmiş olması gerekir?

Bireyin Özerk Döneme özgü yargılarda bulunabilmesi için kısmen somut işlemler, büyük ölçüde de soyut işlemlere özgü özellikler göstermesi gerekmektedir. Bakış açısı farklılığını bir örnek yardımı ile daha kolay anlayabiliriz.

Örnek

Aytül annesine sofra hazırlayarak sürpriz yapmak isterken, çok pahalı bir bardağı kırar. Melek ise yaramazlığı yüzünden masanın üzerindeki gündelik olarak kullanılan, pahalı olmayan bir kül tablasını kırar. Hangisi daha kabahatli diye sorulduğunda, “Dışa Bağlı Dönem” özelliklerini gösteren bir çocuk: “Aytül daha kabahatli, çünkü Melek’e göre daha pahallı bir şeyi kırmış. ” biçiminde yanıt verecektir. “Özerk Dönem” özelliklerini gösteren bir çocuk ise: “Melek, Aytül’den daha kabahatli, çünkü Melek yaramazlık yaparken, buna karşılık Aytül yardımcı olmaya çalışırken bir şeylerin kırılmasına neden oldu. ” biçiminde yanıt verecektir.

Piaget ahlak gelişiminin, bilişsel gelişime paralel bir biçimde oluştuğunu vurgulamaktadır. Çocuğun bilişsel gelişimine dayanmadan, bir takım bilgi ve kuralların sunulması ve ondan sadece bunları bilmesi ve uygulamasının beklenmesi, birçok açıdan sakıncalıdır. Öncelikle, sorgulama, irdeleme ve işlevini keşfetme fırsatı vermeden kuralların kazanılmasını bekleme; ezberci anlayışın yansımalarıdır.

Çocuktan çarpım tablosunu sayması gibi, saygı içeren davranışları sıralamasını beklemek ne derece akılcı ve kalıcıdır? Çocuk kendisine sunulan kurallar ve ilkeleri özerk bir biçimde, işlevini yerine getirilmediğinde kendisi ve diğer insanlar üzerinde yarattığı etkiyi keşfettiği oranda, bu bilgileri kendi değerler sistemine ekleyebilir, içselleştirip, bütünleştirebilir. Aksi takdirde, bu ilkeler kural koyucunun veya denetimin olmadığı anlarda aksinin yapılabildiği davranışlar demeti olmaktan öteye geçemez.

Tartışalım

Denetim veya ceza baskısı olmadan, bir ergenin hoşuna gitmeyen ama uymasını beklediğiniz bir kurala uymasını nasıl sağlayabilirsiniz?

“Piaget ve Ahlak Gelişimi” için 1 cevap

  1. [...] Giriş Piaget ve Ahlak Gelişimi Kohlberg ve Ahlaki Gelişim Kuramı Kohlberg’e Göre Ahlak Gelişimi Süreci Ahlak [...]

Bir Cevap Yazın

*