Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Aile Ekonomisi      Ünite 11      25 Ocak 2015 Ara     

Paranın Tanımı Ve Fonksiyonu

Amaç 1

Paranın tanımını yapabilmek ve günlük yaşamdaki fonksiyonlarını sıralayabilmek.

Paranın birçok tanımı bulunmaktadır. Bu tanımların her biri parayı değişik bir açıdan ele almaktadırlar. Bu durum ekonomistlerin paraya bakış açılarının değişik olmasından kaynaklanmaktadır. Sözgelimi tarihte merkantilistler paraya çok büyük önem vermişlerdir. Buna karşılık klasik ekonomistler parayı önemsiz saymışlardır. Bu durum doğal olarak paranın tanımına da yansımıştır. Bazı ekonomistler para tanımını önemsiz, yararsız, hatta zararlı görmüşlerdir. Bütün bunlara rağmen parayı tanımlamak konuyu daha iyi kavrayabilmek açısından yararlı olacaktır. Burada para konusunda yapılmış tanımlardan bazıları verilmiştir.

Para dolaylı bir maldır. Bir toplumda ödemelerde genel olarak kabul edilen bir mübadele malıdır (R. Barre). Para sonradan kendiliğinden değere sahip mallarla mübadele edilmek üzere insanların ortak arzusuyla kabul ettikleri şeylerdir. Mallar ya da alacaklar karşılığında ödemede kabul edilen her şey paradır (Robertson).

Para tedavül eden malların bir miktarını elde etmeyi sağlayan bir bonodur. Para bağımsız satın alma gücü olan genel bir değişim aracıdır (Sanus). Paraya ilişkin bu tanımları daha da uzatmak mümkündür. Ancak genel olarak tanımlarda para değişik açılardan ele alınmakla birlikte bir değişim aracı olduğu konusunda birleşilmektedir. En genel ve basit tanımıyla para bir değişim aracıdır.

Gerek milli hasıladan ve gerekse milli harcamanın meydana getirilebilmesi için, o ulusun ekonomisi içerisinde üretilen mal ve hizmetlerin değiştirilmesi gerekir. Çünkü günümüzün modern toplumlarında iş bölümü vardır. İş bölümü çerçevesinde birey ancak bir iş kolunda çalışmakta ve belli bir konuda mal ve hizmet üretmektedir. Buna karşılık birey o toplumda üretilen birçok mal veya hizmetlerin mübadele edilebilmesini sağlayacak bir araca ihtiyaç duymaktadır. İşte bu mübadele aracı paradır. Para modern ekonomilerin vazgeçilmez bir mübadele aracıdır. Geri kalmış ekonomilerde para yanında üretim, bölüşüm, mal değişimi ve hizmetlerin paraya başvurmadan değiştirildiği sektörler de bulunmaktadır.

Değişim aracı olarak para veya para dışında araçların kullanılması geri kalmış ekonomilerin karakteristiğidir. Gelişmiş ekonomilerinde ise paranın hiçbir şekilde kullanılmadığı kurumlar bulunmaktadır. Bu kurumlar ailedir. Bir aile içerisinde mal ve hizmet değişimi para veya herhangi bir değişim aracına ihtiyaç duyulmaksızın yapılmaktadır. Çünkü ailenin temelinde sevgi vardır. Aile kurumu sevgi üzerine kurulmuştur. Sevgi karşılıksız vermeyi gerektirir. Bu nedenle aile kurumunda üretilen mal ve hizmetler herhangi bir değişim aracına ihtiyaç hissedilmeksizin rahatlıkla aile bireyleri arasında değiştirilir.

Sıra Sizde

Paranın tanımını yapınız.

Paranın Fonksiyonları

Bir fayda sağladığı için para ekonomik bir mal olarak tanımlanabilir. Para bir değişim malıdır. Bir tüketim malı değildir. Çünkü tüketim malı bir ihtiyacı tatmin eder, para ise sürekli olarak tüketim içerisinde kalır. Öte yandan bir üretim malı da değildir. Çünkü para özel fayda sağlar. Paranın asıl fonksiyonu onun bir değişim (mübadele) aracı olmasıdır. Paranın ilk kez ortaya çıkışı da yine değişim fonksiyonu ile ilgilidir. Mal değiş tokuşunun pratik olmadığı çok büyük zorlukları bulunduğu için para ortaya çıkmıştır.

Paranın başlıca; 1. Değişim aracı olma, 2. Değer ölçüsü olma, 3. Borç ödeme aracı olma, 4. Tasarruf aracı olma, 5. Bir ekonomi politikası aracı olma gibi fonksiyonları bulunmaktadır.

1. Değişim aracı olma: Paraya sahip olan kişi istediği mal ya da hizmeti, istediği zaman, istediği yerden ve istediği kişilerden pratik olarak başka hiçbir şeye gerek duymaksızın satın alır. Bu durumda para iş görme amacıyla talep edilir. Paranın bu fonksiyonunu yerine getirebilmesi için onun genel kabul görmesi gerekir. Aslında parayı diğer mallardan ayıran önemli bir özellik paranın genel kabul görmesi yani toplumdaki herkes tarafından kuşkusuz ve tereddütsüz kabul edilmesidir. Para sadece alışveriş de değil, her çeşit ödemede ve borçların kapatılmasında da kabul görür.

2. Değer ölçüsü olma: Paranın bu fonksiyonu ikinci derecede bir fonksiyondur ve değişim aracı olma fonksiyonunun bir sonucudur. Paranın kıymet ölçüsü olma fonksiyonu ikinci derecede bir fonksiyon olmasına rağmen son derecede önemli bir fonksiyondur. Çünkü insanların mallara verdikleri göreceli önem olan kıymet para birimi ile ifade edilir ve fiyat olarak tanımlanır. Mal ya da hizmetlerin kıymetlerinin para ile ifade edilebilmesi kişinin ekonomik hesaplarını ve tercihlerini yapmasını kolaylaştırmaktadır.

Ancak paranın kıymet ölçüsü olma özelliği biraz farklıdır. Çünkü para, metre, litre, kilogram gibi fiziki bir ölçü birimi değildir. Bir yandan kıymet metafizik bir kavramdır, öte yandan paranın kendi kıymeti de sabit değildir. Zaman içerisinde değişiklik göstermektedir. Yani paranın kendi kıymeti de göreceli olduğu için sabit ve sürekli değildir. Paranın değeri fiyatların genel düzeyine bağlıdır. Fiyatların genel düzeyi sabit olması ise dünyanın hemen her ülkesi için geçerli olan bir durum değildir. Bütün bu zorluklara rağmen para mübadele için vazgeçilmez bir araçtır. Günümüzde bir mal ya da hizmetin kıymetini ölçebilecek paradan başka bir araç da bulunmamaktadır.

3. Borç ödeme aracı olma: Paranın bu fonksiyonu da ikinci derecede bir fonksiyondur ve değişim aracı olma fonksiyonunun sonucudur. Borçlanma, bedeli daha sonra istemek üzere bir mal ya da hizmetin önceden alınmasıdır. Bu durumda önceden belirlenen ödeme tarihi geldiğinde ödeme aracı olan para görev yapar. Paranın bu fonksiyonu sayesinde ekonomiler canlanmakta, iş hacmi genişlemekte, üretim ve tüketim artmaktadır.

4. Tasarruf aracı olma: Ekonomide tasarruf son derece önemli bir olaydır. Genel anlamı ile tasarruf ihtiyaç fazlası olan malların gerektiğinde kullanılmak ya da değiştirilmek üzere biriktirilmesi demektir. Mal biriktirerek de tasarruf yapmak mümkündür. Ancak bu durumda biriktirilen malların fiziki niteliklerinin bozulması, biriktirilen malların eskimesi ve değerlerini kaybetmesi riski daima vardır. Ayrıca bu biriktirilmiş olan malların her istendiği anda, istenen bir mal ya da hizmetle mübadele edilmesi de çoğu kez mümkün olmaz. Buna karşılık para her zaman istendiği her anda istenen mal ve hizmetle mübadele edilebilir. Ayrıca biriktirilmesi sırasında yukarıda sözü edilen risklerin hiçbirisinde gündeme gelmez. İşte bu durum paraya iyi bir tasarruf aracı olma özelliğini kazandırmıştır. Keynes bu durumu para bugün ile gelecek arasında bir bağdır şeklinde ifade eder.

Paranın tasarruf aracı olma fonksiyonunu kıymetli madenler, gayrimenkuller, senetler, tahviller vasıtasıyla da karşılamak mümkündür. Ancak söz konusu bu araçların alımı, satımı, taşınması ve saklanması hem masraf gerektirir. Hem de çoğu kez oldukça zordur. Buna karşılık bu araçları islenen her anda değerinden paraya çevirmek de her zaman çok kolay değildir. Buna karşılık para söz konusu bu araçlar içerisinde en likit olanıdır. Paranın tasarruf aracı olma fonksiyonunu yerine getirmesinde en büyük handikap paranın kıymetinin istikrarlı olmamasında yatar. Sözgelimi sürekli enflasyonunun yaşandığı ortamlarda paranın kıymeti sürekli düşeceğinden insanlar parayı tasarruf aracı olarak kullanmaktan kaçınırlar ya da paralarını değerini koruyan bir başka paraya çevirerek tasarruf yapma yoluna giderler.

5. Bir ekonomi politikası aracı olma: 1930’lu yıllardan sonra paranın ekonomik hayat üzerinde etkili olduğu anlaşılmış, devletin para ile ilgili olarak izleyeceği politika ile ekonominin etkileneceği ortaya çıkmıştır. Yine bazı ekonomi politikası, amaçlarına izlenen para politikası ile ulaşılabileceği kanıtlanmıştır.

Ekonomi politikası amaçlarına
– Gelirler yolu ile
– Giderler yolu ile etki etmek mümkündür.

Sözgelimi devlet kendi kuruluşlarında çalışan işçi ve memurların aylıklarını artırarak ya da belirli tarım ürünlerine yüksek taban fiyatı uygulayarak bu grupların gelirlerinde artış sağlayabilir. Gelirleri artan bu grupların harcamaları da artar. Bu durum bu grubun ilişkide bulunduğu kesimlerin de gelirlerinin artmasına neden olur. Ya da devlet kimi durumlarda kendi yaptığı harcamaları arttırır. Örneğin otoyol yapımı, liman, baraj, inşaat gibi işlere girişir. Böylece ekonomiyi giderler yolu ile canlandırır.

Bir tek aracın bu beş fonksiyonu birden yerine getirmesinin imkânsızlığı üzerinde durulmakta ve paranın mekân ve zaman içerisinde gerçekleştirdiği fonksiyonlar arasında bir zıtlık olduğu iddia edilmektedir. Bu konuda eleştiri getiren ekonomistlerin fikirlerine göre iyi değişim aracı olmanın baş şartı bol, esnek, hızlı ve akıcı olmaktır. Oysa akıcı ve bol olmak, tasarruf aracı olmak, değer korumak fonksiyonu ile çelişki halindedir. Paranın değer koruması için değişim aracı olma fonksiyonu için istenen özelliklerin aksine, katı, az akışkan, sağlam olması gerekir. Buraya kadar yapılan eleştiriler gerçekleri yansıtmaktadırlar. Ancak, para mal değiş tokuşunun çok olmasından doğmuştur. Bu nedenle paranın değişim aracı olma fonksiyonunu kusursuz yerine getirmesi diğer fonksiyonlarını gereğince yerine getirememesi bile onun görevini yapmış sayılmasını zorunlu kılar.

Paranın değişim ölçüsü olma ve kıymet ölçüsü olma fonksiyonları bir mekânda ortaya çıkar. Para bolsa değişim kolay olur. Tersi durumda ise mal değişimi yavaşlar. O halde değişim artarsa para da artmak zorundadır. Paranın dolaşımı ise para miktarına ve dolaşım hızına bağlıdır.

Paranın miktarı işlemlerin görülmesine yetecek kadar değilse, bu durumda paranın el değiştirme hızı artar, böylece paranın yetersiz miktarda olmasından dolayı ortaya çıkan noksanlık kapanır. Ancak paranın yetersizliği çok fazla ise, bu durumda paranın dolaşım hızının çok fazla artarak bu açığı kapatması imkânsız hale gelir. Bu durumda paranın dolaşım hızı göz önüne alınarak, ekonominin ihtiyaçlarını karşılayacak ölçüde para dolaşıma verilmelidir. Bir başka anlatımla dolaşımda bulunacak para miktarını çok iyi ayarlamak gerekir. Gereğinden az ya da çok paranın dolaşıma verilmesi ekonomide sorunlar yaratır.

Paranın bir mekân içerisinde yerine getirdiği ikinci fonksiyon değer ölçüsü olma fonksiyonudur. Para bu fonksiyonu yerine getirirken borç ödeme aracı olma ve tasarruf aracı olma fonksiyonları ise zaman bağlı olan fonksiyonlardır.