Paranın Hesap Birimi Fonksiyonu

Paranın üstlendiği ikinci fonksiyon hesap birimi olması, yani ekonomik değerlerin ölçümü amacıyla kullanılmasıdır. Nasıl ki ağırlığı kilogram bazında, uzaklığı kilometre bazında ölçüyorsak, mal ve hizmetlerin değerini de para bazında ölçeriz.

Paranın üstlendiği bu fonksiyonun önemini kavrayabilmek için, paranın böyle bir fonksiyon üstlenmediği bir takas ekonomisini düşünmek yeterlidir. Eğer ekonomide sadece üç tür mal varsa (ekmek, portakal ve kitap gibi) ve söz konusu bu mal ve hizmetlerin değerini ifade etmede ortak bir değer ölçütü yoksa yapmamız gereken şey bu mal ve hizmetlerin değerini birbiri cinsinden ifade etmektir. Eğer ekonomide, sadece üç tür mal ve hizmet varsa üç tane fiyat bilmemiz yeterlidir.

1 adet ekmek: 1/4 kg portakal, 1/10 adet kitap
1 kg portakal: 1/3 adet kitap

şeklinde fiyat belirlenebilir.

Dikkat ederseniz, portakalın ekmek cinsinden, kitabınsa ekmek ve portakal cinsinden fiyatını açıklamaya ihtiyacımız yoktur. Yukarıdaki fiyatları biliyorsak, bunları tersine çevirerek, diğer gereksinim duyulan fiyatları elde edebiliriz. Yukarıdaki örneğimize göre; 1 kg portakal 4 adet ekmek, 1 adet kitapsa 10 adet ekmek ve 3 kg portakal değerinde olacaktır. Görüldüğü gibi, ekonomide sadece üç adet mal ve hizmet söz konusu olduğunda fazlaca bir sorun yok gibidir. Ancak bu ekonomide 10 çeşit mal olsaydı, bu mallardan birini diğeriyle değiştirebilmek için 45 tane fiyatı bilmemiz gerekecekti. Aynı şekilde 100 tür mal için 4950, 1000 tür mal için 499500 adet fiyata gereksinim duyardık. N tane mal söz konusu olduğunda kaç adet fiyata ihtiyacımız olduğunu gösteren formül, kombinasyon formülüyle aynıdır:

Örneğin, ekonomide kullanılan 1000 adet mal ve hizmet varsa, gereksinim duyulan fiyat sayısı,

olarak bulunur. Bir süper markete gittiğiniz zaman yumurtanın fiyatını öğrenebilmek için incelemeniz gereken fiyat listesinin uzunluğunu düşünürseniz ya da yan yana iki süper marketten hangisinde yumurtanın daha ucuz olduğunu değerlendirebilmek için gereksinim duyduğunuz zamanı göz önüne alırsanız, bir hesap birimi olarak paranın üstlendiği fonksiyonu çok daha iyi kavrayacaksınız.

Öte yandan, hesap biriminin olmadığı bir ortamda, raflarında 2000 çeşit mal bulunan bir süper markette alış veriş yapmanın güçlüğünü düşününüz! Örneğin; bir markette 1 kg tavuğun fiyatı 2 kg tereyağı ve 1 kg deterjanın fiyatı 18 kg domates şeklinde belirlenmişse, tavuğun ve deterjanın, birbirine göre fiyatının, ne olduğuna karar vermek oldukça güçtür. Bu konuda, kesin karar verebilmek için, tüm malların fiyatlarını gözden geçirmeniz gerekecek ve her kalem malın fiyat etiketi 1999 ayrı fiyatı listeleyeceği için bunları okumakla geçireceğiniz zaman, pratik bir alışverişi imkansız hale getirecektir.

Bu sorunun çözümü için ekonomiye parayı dahil etmek ve tüm malların fiyatlarını söz konusu para birimiyle ifade etmek yeterli olacaktır. Böylece her bir mal ve hizmetin fiyatı, tek bir değerle, (bu para birimi “(örneğin lira)” cinsinden) ifade edilebilir. Sadece üç tür malın söz konusu olduğu bir ekonomide paranın kullanılması, fiyatların sayısı açısından takas sistemine karşı büyük bir avantaj sağlamayabilir. Ancak, 10 adet malın bulunduğu bir ekonomide 45 tane yerine 10 tane, 100 adet malın söz konusu olduğu bir ekonomide 4950 yerine 100 tane, 1000 çeşit malın bulunduğu bir ekonomide ise 499500 yerine sadece 1000 tane fiyat olacaktır.

Görüldüğü gibi hesap birimi olarak paranın kullanılması, göz önünde tutulacak fiyatların sayısını azalttığı için, alışverişi büyük ölçüde kolaylaştırmaktadır. Paranın üstlendiği bu fonksiyonun sağladığı yarar, ekonomi karmaşıklaştıkça artacaktır.