Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Aile Ekonomisi      Ünite 11      25 Ocak 2015 Ara     

Paranın Değerinde Meydana Gelen Değişmeler

Amaç 8

Paranın değerinde meydana gelen değişmeleri ve bunun aile ekonomisine etkilerini saptayabilmek

Bilindiği gibi herhangi bir malın değeri para ile ifade edilmektedir. Malların fiyatları karşılaştırılarak bu malların değerleri hakkında yargılara varılır. Örneğin bir gram altınla bir gram bakırın fiyatları karşılaştırılarak altının daha değerli olduğu sonucuna varılır. Yani para dünya üzerinde bulunan her türlü mal ve hizmetin değerini ölçmeye yarayan bir araçtır. Her türlü mal ve hizmetin değerini ölçen paranın değeri nasıl ölçülecektir. Paranın değeri satın alabildiği mal ve hizmet miktarı ile ölçülmektedir. Bu nedenle paranın değeri yerine paranın satın alma gücü tabiri de kullanılmaktadır. Paranın satın alma gücü ise fiyatlara bağlıdır. Fiyatların arttığı bir ortamda ters orantılı olarak paranın satın alma gücü yani değeri düşer.

Buradan fiyatlar genel düzeyinin yükselmesinin para değerinin düşmesine, aksine fiyatlar genel düzeyinde meydana gelebilecek bir düşmenin para değerinin yüksekliğine işaret olduğu anlaşılmaktadır. O zaman değerini değiştiren fiyatlar genel düzeyde meydana gelen değişmelerin hangi etkenlerden kaynaklandığını araştırmak gerekmektedir. Birçok ekonomist bu konuyu miktar teorisi ile açıklamak yoluna gitmektedirler. Buna göre bir ekonomide para miktarı artırılırsa fiyatlar genel düzeyi yükselir, tersi durumunda para miktarı azaltılırsa fiyatlar genel düzeyi düşer. Yukarıda fiyatlar genel düzeyi ile paranın değeri arasında ters yönlü bir ilişki olduğu belirtilmiş idi şimdi de bu yargı para miktarı ile fiyatlar genel düzeyi arasında aynı yönlü bir ilişki olduğu sonucu ile tamamlanmaktadır. Buna göre bir ekonomide para miktarı artarsa fiyatlar genel düzeyi yükselecek ve dolayısıyla paranın değeri düşecektir. Aksi olarak para miktarı azalırsa fiyatlar genel düzeyi düşecek ve paranın değeri yükselecektir.

Ekonomi biliminde paranın değerini açıklamaya çalışan bir takım teoriler vardır. Bu teorilerden en tanınmış olanları şunlardır:

– Miktar teorisi ve Fisher Denklemi
– Miktar teorisi ve Cambridge Denklemi
– Keynes teorisi

Burada bu teorilere ilişkin ayrıntılı bilgi verilmemiş sadece isimleri anılmakla yetinilmiştir. Piyasada bir tek malın bulunması halinde o malın fiyatındaki artışa oranla paranın kıymetindeki değişme kolaylıkla hesaplanabilir. Ancak gerçek hayatta insanların ihtiyaçlarını karşılayan çok fazla mal bulunmaktadır. Bunların her birinde meydana gelen fiyat değişmelerini izlemek ve ölçmek çok zordur. Bu nedenle paranın kıymetindeki değişmeyi ölçmek için fiyat düzeyini saptayabilecek oranda sınırlı sayıda mal ele alınır. Bu malların fiyatları ve fiyatlarda meydana gelen değişmeler endeks usulü ile saptanır. Elde edilen bu endekslerden yararlanılarak paranın değerinde meydana gelen değişmeler hakkında bir fikre varılır.

Bu endeksler;
1. Toptan eşya fiyatları endeksi
2. Geçinme endeksidir.

Toptan eşya fiyatları endeksinde belli bir dönemde genellikle bir yılda, bir ekonomi için temel nitelikte sayılabilecek mal ve hizmet fiyatlarındaki değişmeler izlenir. Geçinme endekslerinde ise toplumda yaygın bir aile büyüklüğü için, belirli merkezlerde normal harcamalara ait tüketim kalıpları temel olarak alınır. Fiyat endeksleri nispi fiyatları ile hesaplanır.

Enflasyon

Enflasyon, cari fiyat düzeyinde toplam talebin, toplam arzdan fazla olması sonucu fiyatlar genel seviyesinin sürekli olarak yükselmesi şeklinde tanımlanır. Enflasyonun en önemli özellikleri şunlardır: 1. Dolaşımda bulunan para miktarının ekonomik dengeyi bozacak düzeyde artması.
2. Mal arzının artan talebi karşılayamaması,
3. Piyasada fiyatların sürekli olarak yükselmesi ve buna bağlı olarak paranın satın alma gücünün sürekli düşmesi.

Eğer yüksek bir fiyat düzeyi istikrar kazanmış ise bu enflasyon değildir. Diğer yandan fiyatlar genel seviyesinin yılda ortalama %1-2 dolayında arttığı bir ortamda da enflasyondan bahsedilemez. Buna karşılık fiyatlarda görülen artış paranın asgari fonksiyonlarını bile yerine getirmesine olanak vermeyecek ölçüde şiddetli ise burada artık bir enflasyondan değil, para sisteminin çökmesinden bahsedilir. Enflasyonun yaşandığı ekonomik bir ortamda
1. Sabit gelirliler zor durumda kalırlar.
2. Borçlu olanlar kazançlı buna karşılık alacaklı olanlar zararlı çıkarlar.

Bu nedenle enflasyonist bir ortamda borçlu olmak daima en iyidir. Bunu sağlamak içinde enflasyon oranını dikkate alıp hesaplamayı iyi yapmak şartı ile peşin yerine taksitle mal alma daha avantajlıdır.

3. Enflasyonist bir ortamda paranın satın alma gücü sürekli düştüğünden paradan kaçış başlar. Kimse elinde para tutmak istemez. Herkes elindeki parayı gayrimenkul, altın, döviz gibi diğer kıymetlere yatırırlar. Ancak çoğu zaman bireylerin tasarrufları söz konusu bu değerleri almaya yetmez. Bu durumda bireyler ellerindeki parayı tüketime yöneltirler. Yani düşük gelirli bireylerin tüketim eğilimleri artar. Bu da enflasyonu hızlandırır.

4. Enflasyonist bir ortamda yüksek gelirli bireyler de yatırım yapmaktan kaçınırlar. Tasarruflarını paralarının kıymetini koruyacak alanlara yatırırlar. Böylece bireysel tasarruflar milli ekonomi için faydalı olmayacak alanlara yönelir. Enflasyon dönemlerinde iç fiyatlar yükselirken, döviz fiyatları sabit tutulursa ihracat azalır. Ödemeler dengesi açık verir.

Enflasyon ortaya çıkış sebebine göre iki grupta incelenir.
1. Maliyet enflasyonu: Maliyeti meydana getiren unsurlardan birinin pahalanması sonucu fiyatların artması ile ortaya çıkan bir enflasyon türüdür.
2. Talep enflasyonu: Yatırımların tasarruflardan fazla olması sonucu ortaya çıkan enflasyondur.

Enflasyonla mücadele edebilmek için öncelikle enflasyonun sebeplerini doğru olarak saptamak gerekir. Genel olarak enflasyonla mücadelede şu yollar incelenir.
1. Dolaşımdaki para miktarı azaltılır. Böylece bireylerin talep potansiyelleri azaltılır. Ayrıca talebi kısmak için vergiler arttırılır. Devlet tahvil çıkararak piyasadan para çeker ve bankaların mevduat karşılık oranları arttırılır.
2. Bireylerin tasarrufa yönelmesini sağlayacak tedbirler alınır. Tasarruf teşvik edilir.
3. Taksitli satışlar sınırlandırılır. Tüketim kredileri kısıtlanır.
4. Asıl mücadele olarak da üretimi arttırıcı tedbirler alınır.

Sıra Sizde

Enflasyonu ortaya çıkış sebebine göre gruplayınız.

Deflasyon

Deflasyon ekonomide üretim satışlarının yavaşladığı, tedavüldeki para miktarı azaldığı için fiyatlar genel düzeyinin düştüğü bir durumdur. Deflasyon bir anlamda enflasyonun tersidir. Deflasyon olan bir ortamda kâr azalır, yatırımlar sınırlanır, işsizlik artar.

Deflasyonun etkileri şunlardır:
1. Deflasyon refahı düşürür.
2. İşsizlik ortaya çıkar, işçi ücretleri düşer.
3. Enflasyonun tersine alacaklılar kazançlı, borçlular zararlı çıkar.

Deflasyonu önlemek için yatırımlar arttırılmalıdır. Bunun için de düşük faizli bol kredi imkânı sağlamak tüketim kredisini teşvik etmek gerekir.

Sıra Sizde

Deflasyonun etkilerini belirtiniz.

Devalüasyon

Bir ülkenin para biriminin değerinin yabancı paralara karşı düşürülmesi demektir. Eğer devalüasyon yapılan ülkenin parası altına bağlı ise. her birim paranın altın miktarı azaltılır. Altına bağlı değilse ulusal paranın, yabancı paraya karşı resmi kıymeti düşürülür.

Devalüasyona başvurmanın başlıca amacı: İç ve dış fiyatlar arasındaki dengesizlik giderilerek ihracatın artırılması ithalatın kısılması, bu suretle ödemeler dengesinde meydana gelen açıkları gidermektir. Devalüasyona başvuran ülkelerde ihracatın artması ve ithalatın kısıtlanması için yabancı ülkelerde iç fiyat düzeyinin aynen durması ya da devalüasyon oranının altında yükselmesi gerekir. Devalüasyon yapmakla genellikle bir miktar döviz tasarrufu sağlanır. Devalüasyon sonunda yerli mallar yabancılar için ucuzlar. Bu durumda da devalüasyon yapan ülkenin ihracatında genellikle bir miktar canlanma görülür.

Revalüasyon

Revalüasyon, devalüasyonun tam tersidir. Yani bir ülkenin parasının kıymetinin yabancı ülke paralarına karşı arttırılmasıdır.

Stagflasyon

Hem enflasyon hem de deflasyonun aynı anda yaşandığı durumlar stagflasyon olarak tanımlanmaktadır. Stagflasyon olan bir ortamda fiyatlar bir yanda sürekli artar öbür yanda ise işsizlik de geniş ölçüde yaygınlaşır.

Sıra Sizde

Devalüasyonu tanımlayınız.