Para ve Ekonomi: Doğrudan Kanal
Keynes tarafından ortaya atılan dolaylı kanalın en büyük özelliği, elde para tutmanın alternatifi olarak diğer finansal varlıkların bulunmasıdır. Böylece para miktarındaki değişiklikler faiz oranı aracılığı ile toplam harcamaları etkileyebilmektedir.
Paranın ekonomi üzerindeki etkisi ile ilgili bir diğer yaklaşım, para miktarındaki değişikliklerin toplam harcamaları faiz oranı aracılığı ile değil direkt olarak etkilediğini savunmaktadır. Direkt kanal yaklaşımına göre, para, değer muhafaza aracı olarak kullanılabilecek çok sayıda varlıktan sadece birisidir. Paraya alternatif olarak kullanılabilecek finansal varlıkların dışında gayrimenkul, otomobil, dayanıklı tüketim malları gibi reel varlıklar da söz konusudur.
Para arzında meydana gelecek bir artış, başlangıçtaki denge faiz oranı düzeyinde bir arz fazlası yaratır. Dolayısıyla ekonomik birimler servetlerinin arzuladıklarından daha büyük bir kısmını para olarak tutar duruma gelirler. Böyle bir durumda ellerindeki para miktarını azaltmak isteyen ekonomik birimler her türlü varlığa olan talebin artmasına neden olmaktadır.
Dolayısıyla direkt kanal yaklaşımında para miktarı artışları sonucunda hem para dışındaki diğer finansal varlıklara, hem de reel varlıklara olan talep artmaktadır. Reel varlıkların talebindeki bu artış da toplam harcamaların ve gelirin artmasına neden olur. Kısaca özetlenen bu yaklaşım değişim denklemi denilen bir özdeşliğe dayandırılmaktadır. Aşağıda değişim denklemi temel özellikleri ile ele alınacaktır.
Değişim Denklemi
Bir ekonomide gerçekleşen işlemlerin devamlı olarak iki cephesi vardır: Satıcılar para karşılığında mal ve hizmetleri teslim ederken, alıcılar mal karşılığında istenilen fiyata eşdeğer parayı teslim ederler. Ekonomideki temel değişkenler arasındaki bu ilişkiyi açıklamanın bir yolu değişim denklemini kullanmaktır. İlk kez klasik iktisatçılar tarafından geliştirilen değişim denklemi, incelenecek değişkene göre farklı biçimlerde düzenlenebilmesine karşın, temel olarak aşağıdaki gibi yazılabilir:
Yukarıdaki eşitlikte M para miktarını, V paranın dolaşım hızını, yani nihai mal ve hizmetlerin satın alınmasında bir birim paranın ortalama olarak kaç kez kullanıldığını gösteren sayıyı, P fiyatlar genel düzeyini, Y ise üretim düzeyini, yani reel GSMH’yı ifade etmektedir. Eşitliğin sağ tarafı, yani fiyatlarla reel gelirin çarpımı (P x Y) bize nominal GSMH değerini verecektir. Buna göre, değişim denklemi, bir ekonomideki para miktarı ile bir birim paranın el değiştirme hızının çarpımının nominal GSMH’ya eşit olacağını göstermektedir.
Konuyu daha iyi kavrayabilmek için basit bir ekonomik yapı düşünelim ve bu ekonomide bir yıl içindeki satışların tanesi 100 liradan 1000 adet ekmek, tanesi 300 liradan 1000 şişe sudan oluştuğunu kabul edelim. Buna göre basit ekonomimizdeki toplam üretim (Y) 2000 birimdir ve her birimin ortalama satış fiyatı (P) 200 liradır [(100+300)/2]. Buna göre, söz konusu ekonomideki üretimin parasal değeri (P x Y) ise 400 bin liradır (200 x 2000). Söz konusu 400 bin lira, daha önceki ünitelerde gördüğümüz gibi, aynı zamanda üretim faktörleri sahiplerinin elde ettiği gelirdir. Bu ekonomideki para arzının 50 bin lira olduğu kabul edilirse, satın alınan nihai mal ve hizmetlerin bedelinin ödenebilmesi için her bir liranın kaç kez kullanıldığını, bir diğer deyişle paranın dolaşım hızını hesaplamak mümkündür:
Ülkedeki üretimin değeri ve para miktarı belirli iken, nihai mal ve hizmet alımlarının finanse edilebilmesi için, bir birim paranın ortalama olarak 8 kez el değiştirmesi gerekmektedir. Aksi takdirde nominal GSMH’ya eşit miktarda harcamanın gerçekleşmesi mümkün değildir. Yukarıdaki ele alınış biçimiyle değişim denklemi bir özdeşliktir, yani tanım gereği doğru olan bir ilişkiyi ifade etmektedir. Klasik iktisatçılar yukarıda ele alınan özdeşlikten yararlanarak Miktar Teorisi adı verilen bir teorik yaklaşım geliştirmişlerdir.
(Toplam Oy : 1, Ortalama : 9 )
Loading ...
Yorumlar
Henüz yorum yapılmamış.
Yorum yapın