Kayıt ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Ders: Aile Ekonomisi      Ünite 11      25 Ocak 2015 Ara     

Para Politikası

Amaç 7

Para politikasının etkilerini açıklayabilmek

Günümüzde para ekonomik faaliyetleri yönlendiren unsurların en önemlilerinden bir tanesidir. Para miktarındaki değişmeler fiyatlar, gelir, üretim ve faiz oranları üzerinde etkili olur. Bu nedenle para miktarı ile oynayarak söz konusu ekonomik büyüklükler üzerinde olumlu etkiler ortaya çıkarılmaya çalışılır.

Para miktarı üzerinde istenerek yapılacak oynamaların tamamı para politikası kavramı ile açıklanır. Para polkasının ana amacı bir ekonominin ödeme araçları hacmini ekonominin ihtiyaçlarına uygun hale getirmektir.

Buna göre para politikasının temel amaçları;
• Fiyat istikrarını sağlamak.
• Gelir ve üretim düzeyinin istikrarını sağlamak.
• Dış ödemeler dengesinin istikrarını sağlamaktır.

Para politikası son derece hassas bir olaydır. Eğer doğru uygulanırsa olumlu sonuçlar verir. Yalnız bu politikayı uygularken çok dikkatli olmak gerekir. Para politikası hemen hemen tüm ülkelerde merkez bankaları aracılığı ile uygulanır. Merkez bankaları para miktarı üzerine başlıca iki yolla müdahale ederler.

Bunlar: 1. Dolaylı müdahale yolları, 2. Dolaysız müdahale yollarıdır. Dolaylı müdahale yollarından merkez bankaları iskonto hadleri üzerinde oynarlar. Bunu iki şekilde yaparlar.

a) Reeskont politikası: Bankaların ıskonto ettikleri ticari senetleri ikinci kez ıskonto ettirmek amacıyla merkez bankasına başvurmaları işlemine reeskont denir. Reeskont oranını merkez bankası belirler. Bu oran yüksek olursa banka kredi talepleri azalır. Enflasyonist ortamlarda böyle bir yol izlenir.

b) Açık piyasa işlemleri: Merkez bankasının doğrudan doğruya piyasada hisse senedi, tahvil alması ya da satması işlemidir. Merkez bankası hisse senedi ve tahvil satın aldığında piyasaya para verilmesi durumunda piyasadan para çeker. Piyasaya para verilmesi durumunda hem halkın eline doğrudan para geçer hem de bankaların kredi vermek ve banka parası meydana getirme imkânları ortaya çıkar. Ülkede tedavül hacmi çok fazla ise merkez bankası ters yola başvurur. Yani hisse senedi ve tahvil satar. Böylece piyasadaki para miktarını daraltır.

Dolaysız müdahale yolları. Bu müdahaleler kredi miktarının kontrol altına alınmasını amaçlar. Bu müdahalenin yolları şunlardır:

a. Banka likiditesinin sınırlandırılması: Bu durumda merkez bankası banka likiditesinin hareketlilik kabiliyetini sabitleştirerek likiditeden yararlanma olanağını sınırlandırır. Bu önlem özellikle enflasyon dönemlerinde alınır. Bunu yapmak için en çok kullanılan yollardan birisi bankaların ellerinde belirli oranda devlet tahvili bulundurmalarının istenmesidir.

b. Yasal ihtiyat oranlarının değiştirilmesi: Bilindiği gibi bankalar mevduatlarının belirli bir oranını ihtiyat olarak tutmak zorundadırlar. Banka ancak ihtiyat oranı olarak ayırdığı miktardan kalan kısmı kullanabilir. Sözgelimi ihtiyat oranı % 20 ise banka mevduat olarak yatırılan her 100 liranın 20 lirasını ihtiyat olarak ayıracak kalan 80 lirasını kullanabilecektir, işte bu ihtiyat oranları değiştirilerek para hacmi üzerinde etkili olunur. Enflasyon dönemlerinde ihtiyat oranları yükseltilir. Böylece kredi olanakları ve para hacmi azaltılır.

c. Kredi tavan ve tabanının saptanması: Bu yöntemde bankaların açacakları kredinin tavan ve tabanına sınır getirilir.

d. Selektif kredi politikası: Sektörlere ya da yörelere göre farklı koşullarda kredi verme konusunda seçici olunur. Gelişmesi istenen sektör ve yöreler için düşük faizli uzun vadeli krediler verilir. Tersi için yüksek faizli ve kısa vadeli krediler uygulanır.

Para politikası günümüzde bir ülkenin ekonomi politikasının başlıca aracı olarak kabul edilmektedir. Son elli yıldır dünyanın çeşitli ülkelerinde yapılan deneyler para politikasının etkili olduğunu göstermektedir. Ancak müdahale biçimi hakkında tartışmalar süregelmektedir. Para politikası ekonomik faaliyetlerin düzenli işlemesi için yararlanılan etkili bir araçtır. Ancak her türlü parasal sorunun çözümü değildir. Yararının yanında sakıncaları da bulunmaktadır. Etkinliği yalnızca uygulandığı koşullara değil, aynı zamanda uygulanan genel ekonomi politikasının içinde diğer müdahale biçimleriyle aldığı yere de bağlıdır.

Sıra Sizde

Para politikasının temel amaçlan nelerdir?