Para Piyasası Dengesi

Ekonomide denge faiz oranı ve para miktarını belirleyebilmek için para talebi ve para arzı fonksiyonlarını aynı grafikte bir araya getirmemiz yeterlidir. Şekil 17.4 bu amaçla çizilmiştir ve para piyasası dengesinin nasıl sağlanacağını göstermektedir. Denge, para talebi ve para arzı fonksiyonlarının kesiştiği e noktasında sağlanmakta, para talebinin para arzına eşitlendiği nokta denge noktası olarak belirlenmektedir. Şekle göre denge faiz oranı yüzde 9, denge para miktarı 600 liradır.

Para Piyasasında Denge

Para piyasasını dengeye doğru çeken faktörlerin incelenmesi, dengenin neden e noktasında sağlandığını anlamamıza yardımcı olacaktır. Faiz oranının denge düzeyinde olmaması durumunda neler olacağını kavrayabilmek için Şekil 17.4′ü bir kez daha inceleyelim. Eğer faiz oranı denge düzeyinin altına inerse, bir talep fazlası ortaya çıkacaktır. Talep fazlasının ortaya çıkması, ekonomik birimlerin merkez bankasının arz ettiğinden daha fazla parayı ellerinde tutmak istedikleri anlamına gelmektedir. Ancak, para arzı değişmediği için, para talebinin yüksek olması faiz oranlarının yükselmesi yönünde bir baskı yaratacaktır. Para arzının değişmediği bir ortamda, ekonomik birimler ihtiyaç duydukları ilave parayı, ellerindeki finansal varlıkların bir kısmını paraya dönüştürerek karşılamaya çalışacaklardır. Paraya dönüştürebilecekleri varlıklardan bir tanesi de ellerinde bulunan tahvillerdir. Tahviller ve diğer finansal varlıklar satılarak paraya dönüştürüldükçe faiz oranı artmaya başlar.

Dikkat:

Tahvil alım-satımı ile faiz oranı arasındaki bağı kavrayabilmek için, bir tahvilden elde edilecek faiz oranının tahvilin fiyatı tarafından belirlendiğini anlamamız gerekmektedir. Tahvil fiyatı ile faiz oranı arasındaki ilişki

Faiz Oranı

eşitliği yardımı ile kolayca görülebilir. Eşitliğin payında yer alan yıllık faiz ödemesi tahvilin vadesi süresince sabittir. Paydada yer alan tahvil fiyatı ise arz ve taleple birlikte dalgalanmaktadır. Tahvil fiyatı düştüğü zaman faiz oranı artacak, tahvil fiyatı arttığı zaman faiz oranı düşecektir.

Örneğin, yılda 100 lira faiz ödemesi olan bir tahvilin 1000 liraya satıldığını kabul edelim. Buna göre söz konusu tahvilin faiz oranı (i)

Faiz Oranı

olarak belirlenir. Ekonomik birimler ellerindeki tahvilleri satarak paraya dönüştürmek istedikleri için tahvil arzı artacak, bu da tahvil fiyatının düşmesine neden olacaktır. Fiyatın 1000 liradan 800 liraya düştüğünü kabul edersek, faiz oranı

Faiz Oranı

düzeyine yükselecektir. Para piyasasında ortaya çıkan talep fazlasının faiz oranını değiştirme mekanizması bu şekilde çalışırken, faiz oranı yükseldikçe talep fazlası da ortadan kalkacaktır.

Cari faiz oranının denge düzeyinden yüksek olması durumunda ise yukarıdaki mekanizma tersine işleyecektir. Şekil 17.4′e göre cari faiz oranı yüzde 9′un üzerinde herhangi bir düzeyde iken, para piyasasında bir arz fazlası ortaya çıkmaktadır. Bu durum ekonomik birimlerin tutmak istediklerinden daha fazla miktarda paraya sahip oldukları anlamına gelmektedir.

Bir diğer deyişle, ekonomik birimlerin servetlerinin tutmak istediklerinden daha büyük bir bölümünü para olarak elde bulundurdukları söylenebilir. Dolayısıyla ekonomik birimler ellerinde bulunan paranın fazlalık kısmını diğer finansal varlıklara dönüştürmek isteyecekler ve tahvil alımına yöneleceklerdir. Tahvile olan talepte bir artış ortaya çıkacağı için, tahvil fiyatlarındaki artış faiz oranının düşmesine neden olacaktır. Faiz oranındaki düşme para piyasası dengesinin yeniden sağlanması ile sonuçlanır.