Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
25.10.2014
Ders: Anne-Çocuk Sağlığı ve Beslenmesi      Ünite 9      10 Mart 2012 Ara     

Oyun Çocuğunun Beslenmesi

Oyun çocuğunun beslenmesi başlığında; oyun çocuğunda yeterli ve dengeli beslenmenin önemi, oyun çocuğunun enerji ve besin öğeleri gereksinimi, oyun çocuğu için günlük menü planlama, oyun çocuğunun beslenme alışkanlıkları, oyun çocuklarında beslenme sorunlarına yer verilmektedir.

Oyun Çocuğunda Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Önemi

1-5 yaş grubu çocukları kapsayan bu döneme oyun çocuğu dönemi denir. İlk yaştan itibaren çocuk giderek bağımsızlık kazanmaya başlar ve aile içinde çocuk değişmekte olan bir bireydir. Bu gelişme ve değişme döneminde çocuğun yeme alışkanlıkları da doğrudan veya dolaylı olarak ailenin, özellikle anne ve babanın beslenme alışkanlıklarından etkilenir.

Oyun çocuğu döneminde çocuk yiyecek bakımından kendisine sunulan besinlere bağımlıdır. Anne ve babalar ve varsa bakıcılar kendi yiyecek alışkanlıklarının, sevdikleri ve sevmedikleri şeylerin çocuk tarafından taklit edileceğini bilmelidirler. Anne ve babanın yemek yedirme için ısrarları, ödüllendirme, ceza verme gibi tutumları çocuğun yeme alışkanlıklarını olumsuz yönde etkiler. Çocukların yiyecekleri tüketmeleri günlük olarak değişmektedir. Bazı günler az, bazı günler fazla yemeleri bu yaş grubunun özelliklerindendir. Bununla birlikte yemeklerini belirli saatlerde vermek, öğünler dışında abur cubur tabir edilen bisküvi, kraker, simit gibi besinlerin yenmesinin önlenmesiyle çocuk, düzenli bir beslenme programına alıştırılmaya çalışılmalıdır. Küçük çocukların besin tüketimi ailenin beslenme alışkanlığından ayrı düşünülemez. Çocukluktaki ilk beslenme deneyimlerinin yetişkinlik yaşamındaki beslenme modeli üzerinde önemli bir etkisi vardır. Bu nedenle bu dönemde çocuk zorlanmadan değişik yemek çeşitlerine alıştırılmalı ve doğru besin seçme alışkanlığı edinilmesine çalışılmalıdır. Çocuğun bir tek besin türüne bağımlı kalmamasına dikkat edilmeli, besin çeşitliliği sağlanmalıdır.

Oyun Çocuğunun Enerji ve Besin Öğeleri Gereksinimi

Enerji

Çocuklar, yaş grubu ne olursa olsun devamlı bir büyüme ve gelişme sürecindedirler. Bu durum bazal metabolizma için harcanan enerjinin yüksek olması anlamına gelir. Çocukların ayrıca fiziksel aktiviteleri de fazladır. Bu nedenle günlük enerji ihtiyaçları yetişkinlerden fazladır. Günlük enerji ihtiyacı yetişkin bireyler için 30-40 kalori/kg/gün iken bu değer oyun çocuğunda 80-90 kalori/kg/ gündür. Oyun çocuğu yaş grubu çocukların pek çoğunun günlük beslenmeleri düzensizdir. Bu düzensizlik bir öğünde az besin alıp daha sonraki öğünde bunu kapatmak şeklindedir. Bazen yetersiz beslenilen bir günü, fazla beslenilen bir gün izler. Bazı çocuklar oldukça iyi beslendiklerinde ki bu genellikle kahvaltıda olur, günde yalnızca bir iki öğün yemek yerler. Beslenme modellerindeki bu değişkenliğe karşın toplam enerji alımları ihtiyaçları kadar olabilir. Burada dikkat edilmesi gereken çocuğun günlük ihtiyacının karşılanması kadar olumlu ve düzenli beslenme alışkanlıklarının kazandırılmasıdır.

Protein

Günlük beslenme planı içinde iyi kaliteli proteinlerden 1 yumurta, 500 gram süt veya yoğurt, en az 1 porsiyon et veya kuru baklagillerin tüketimi günlük protein alımı için uygundur. Daha fazlası için ısrar ve zorlama besine olan isteği azaltabilir. Bu yaş grubu çocukların günlük protein ihtiyacı 1-2 gram/kg/gündür. Toplam günlük protein miktarının %50’si hayvansal kaynaklardan (özellikle süt ve süt ürünlerinden) sağlanmalıdır.

Karbonhidrat

Yetişkinlere ve okul çağındaki çocuklara kıyasla okul öncesi çocukların beslenmesinde karbonhidratlardan şeker, günlük enerjinin daha çoğunu sağlamaktadır. Ancak yüksek oranda şeker ve şekerli besinler çocukların beslenmesi için olumlu değildir. Şeker alımı ile iştahsızlık ve diş çürümeleri arasında sıkı bir ilişki vardır. Bu riski azaltmak veya en aza indirmek için şekerli içeceklerin, tatlıların ve abur cubur denilen kraker, bisküvi, simit gibi besinlerin fazla tüketilmemesi özellikle ara öğünlerde çocuklara verilmemesi önerilmektedir. Günlük toplam enerjinin %50-60’ı değişik türdeki karbonhidratlardan karşılanmalıdır.

Yağ

Yetersiz yağ alımı yetişkinler için çok fazla besinsel sorun yaratmaz; fakat küçük çocuklarda böyle bir durum yetersiz enerji içerikli beslenme ile sonuçlanabilir. Yağların enerji sağlamalarının yanı sıra, yağda eriyen vitaminlerin kullanılmasında, sinir sisteminin çalışmasında da önemli görevleri vardır.

Doymuş (katı) yağların ve yağlı besinlerin çok tüketimi kalp damar hastalıklarının oluşumunda risk faktörüdür. O nedenle özellikle tereyağı ve yağlı etlerin ve diğer yağlı besinlerin tüketim alışkanlığını erken yaşlarda sınırlamak yararlıdır. Çocuklarda günlük toplam enerjinin %30’unun yağlardan gelmesi sağlıklı beslenme için en uygunudur. Okul öncesi çocuklarda enerji ve besin öğesi gereksiniminin nasıl olması gerektiğine ilişkin bilgiler Tablo 9.5’de verilmiştir.

Okul öncesi çocuklarda enerji ve besin öğesi gereksinimi

Vitaminler ve Mineraller

Okul öncesi çocukların günlük besinleri üç ana öğünde verilmelidir. Bu üç ana öğüne meyve ve meyve suyu eklenmelidir. Uygun bir beslenme programı yapıldığında büyüme ve gelişmesi normal olan çocuklarda ilk yaştan sonra dişleri korumak açısından florür tuzları ve kış aylarında D vitamini ilavesi yapılması uygun olur. Demir eksikliğinin yaygın bir sorun olduğu dikkate alınarak düşük sosyoekonomik gruptaki çocuklarla, iştahsız ve tek yönlü beslenme eğilimi olan çocuklara demir hapları verilmesi uygun olabilir.

Oyun Çocuğu İçin Günlük Menü Planlama

Menülerde yer alacak besinlerin içerdikleri besin öğeleri açısından birbirlerini tamamlamaları gerekir. Zira insan organizmasının düzenli çalışması büyüyüp, gelişmesi besin ögelerinin aynı anda birlikte tüketilmesiyle mümkündür. Öğünlerde tek bir yiyeceğin tüketimi bunu sağlayamaz.

Örnek

A, D, E ve K vitaminlerinin vücutta kullanılması için yağ gereklidir. Bir başka örnek ise; demirin kullanımında, folik asidin aktif hale gelmesinde C vitaminine; kalsiyum ve fosforun kemiklerde depolanmasında D vitaminine ihtiyaç vardır. Bu örnekler çoğaltılabilir.

Menüde Yer Alacak Yiyecekler ve Özellikleri

Günlük menüde temel besin maddeleri dediğimiz besinler özellikle bulunmalıdır. Çocuk bu besin maddelerinden enerji, protein, yağ, vitamin ve mineral ihtiyaçlarının tümünü karşılamalıdır.

Menüde Yer Alacak Besin Grupları

- Süt ve süt ürünleri (yoğurt, peynir, çökelek)
- Et ve benzeri besinler, kuru baklagiller, yumurta
- Tahıllar (buğday, mısır, pirinç ve unları ve unlardan yapılmış ürünler)
- Taze sebze ve meyveler
- Şeker ve yağlar (yardımcı grup olarak).

Öğün Sayısı

Öğünlerin düzenli olması ve öğün atlamama çocukluk çağında kazandırılan bir beslenme alışkanlığı olmalıdır. Çocuğa yiyecekler küçük porsiyonlar şeklinde verilmeli, bitiremeyeceği miktarlarda ısrar edilmemelidir. Şişmanlığa eğilimi olan çocuklar dışında çocuğun yiyeceği miktar isteğine bırakılmalıdır.

Günde 3 ana öğün vardır. Sabah, öğle ve akşam öğünlerinde çocuğun yedikleri izlenmeli böylece öğünlerde tükettiği besin miktarına bakılarak kuşluk (sabah ile öğle arası), ikindi (öğle ile akşam arası) bir de yatarken meyve, süt, ayran veya peynir, ekmek gibi besinler verilebilir.

Oyun Çocuğunun Beslenme Alışkanlıkları

Aile, çocuğun yemek alışkanlığını geliştirmesinde en etken ortamdır. Çocukta ilk öğrenme yakın çevresindeki bireyleri taklit etme biçimindedir. Anne, baba, kardeşler onlar için en iyi birer modeldir. Yemek yeme adetleri aile sofrasında edinilir. Anne ve babanın sevdiği yiyeceğe karşı aşırı istek oluştururken onların sevmediklerine de tepki geliştirebilirler. O nedenle, çocuğun yanında besin çeşitlerine özen gösterilmelidir. Yiyeceklerin hazırlanmasında her besinin yararları anlatılmalı ve yiyecekler çocukla birlikte tüketilmelidir. Aile sofrası bir yandan dengeli beslenme modeli oluştururken bir yandan da ailenin bir araya geldiği mutlu bir ortam olmalıdır. Yemeğin ayaküstü ve gelişigüzel geçiştirilmesi, yeterli zaman ayrılmaması, yemeği üstüne veya etrafına döktüğünde çocuğun cezalandırılması, yemek alışkanlıklarını olumsuz olarak etkiler. Çeşitli vaatlerde bulunarak çocuğun yemek yemesini sağlamak da hatalı bir uygulamadır.

Tartışalım

Burada anlatılanlar ile “Sorun Tanımı”nda verilenleri karşılaştırınız.

Oyun Çocuklarında Beslenme Sorunları

İştahsızlık

Ailelerin çocuklarında en çok yakındıkları konu, “Hiçbir şey yemiyor” şeklindedir. Genellikle doktorlar ve diyetisyenler bu sorunu çözmek için zaman harcarlar. 15 yaş grubu çocuğun en önemli silahı yiyeceği reddetmesi ve aileye duyduğu tepkiyi yemek yememekle dile getirmesi şeklindedir. Bir de ailenin çocuğun günlük beslenmesinde tükettiği besinlerle yetinmemesi ve çocuğu başkalarıyla kıyaslaması, beslenmede önemli sorunlara yol açabilir. Hastalıklar, zorla yedirme, öğün arası yoğunluğu fazla besin tüketimi vb. nedenler iştahsızlığı oluşturabilir. Büyüme ve gelişmesi normal olan çocuğun sağlık sorunları da azdır. Çocuğun yaşına göre ağırlığı ve boy uzunluğu iyi veya kötü beslendiğinin en iyi göstergesidir. Normal büyüme eğrisi göstermeyen, sık hasta olan ve besin tüketimi normalin altında olan çocuklar klinikte değerlendirilmelidir.

Yemek Seçme

En büyük etken yine aile bireylerinin besinlere karşı tutumudur. Çocuk aile içinde bir otorite olarak gördüğü babadan, yakın hissederek her türlü zorluğunu çözen anneden ve paylaşma duygularıyla birlikte kıskançlıkla yaklaştığı kardeşlerinden etkilenir. Beğenilerinde ve isteksiz davranışlarında onların davranış biçimleri ön plandadır. Aynı zamanda oyun, çocuk için çok çekici olacağından çocuk yemek yemeyi unutabilir. Besine ilgisizlik, sofra düzeninin olmaması, sofraya oturmamak, bir öğünde tek tür besin tüketmek çocuklarda ileriye dönük yemek seçme, azla yetinme ve dengesiz yemek yeme şekline dönüşebilir. Bu sorunların çözümünde anne ve baba hatalarının öncelikle düzeltilmesi gerekmektedir. Yemek saatleri düzenli olmalı, yemek aralarında çikolata, pasta, şeker, kolalı içecekler gibi besleyici niteliği olmayan besinlere alışmamasına özen gösterilmelidir.

Aşırı Yemek Yeme

Okul öncesi çocuk grubunda beslenmeleri tamamen başkalarına bağlı oldukları için bu yaş grubunda görülen aşırı yemek yeme yani şişmanlık daha çok anne baba ve bakıcıların hatasıdır. Şişmanlık, ihtiyacın üzerinde enerji tüketimidir. Fazla tüketilen bu enerji, yağ olarak vücutta depolanır ve aşırı kilo alımı ile kendini gösterir. Şişmanlık bir sağlık sorunudur ve temeli çocukluktaki hatalı beslenme şekline dayanmaktadır. Şeker, bisküvi, çikolata, patates cipsleri, kolalı içecekler, tatlılar yüksek enerji verici yiyecekler olup, çocuklarca sevilerek tüketilmekte ve ailenin, çocuğa bir ödülü olarak sunulmaktadır. Oysa beslenme kişinin kendi sağlığı için besinleri dengeli ve yeterli tüketmesidir. Çocuğu sevme, onu ödüllendirme besinlerle değil, onun sağlığını korumakla olur.

“Oyun Çocuğunun Beslenmesi” için 2 cevap

  1. [...] Giriş Süt Çocuğunun Beslenmesi Süt Çocuğunun Beslenme Şekilleri Oyun Çocuğunun Beslenmesi Okul Çocuğunun Beslenmesi Ergenin Beslenmesi Özet Test Soruları Başvuru [...]

  2. okullu diyor ki:

    çook işime yaradı hazırlayanın ellerine sağlık :)

Bir Cevap Yazın

*