Ortaçağ Avrupa’sında Teşebbüs ve Kredi Alanındaki Gelişmeler

Ticari teşebbüs ve iş alanındaki gelişmeler de teknolojik ilerlemenin önemli bir parçasıdır. 11. yüzyıldan itibaren Avrupa’da iş tekniklerinde dikkate değer bir gelişme görülüyordu. Panayırların düzenlenmesi, ticari temsilcilerin yaygınlaşması, yeni muhasebe tekniklerinin doğuşu, çek, ciro ve sigorta bu gelişmelerden yalnızca birkaçıdır. İtalya, bu yeniliklerin pek çoğunun doğuş yeriydi.

5. yüzyıldan 11. yüzyıla kadar Avrupa’da tasarrufların yatırıma dönüşmesine yardımcı olacak herhangi bir mali mekanizma mevcut değildi. Tasarruf sahipleri ya kendileri yatırım yaparlar ya da tasarruflarını iddihar ederlerdi. Bu yüzden ekonomi, iddiharın deflasyonist etkisinin ve prodüktif yatırımların yetersizliğinin zararını çekiyordu. Şehirlerin gelişmesi ile birlikte kredi, satılan malların bedellerinin daha geç olarak ödenmesi şeklinde ortaya çıktı ve hızla gelişti. Bu kredili satış müessesesi, tüketimi olduğu kadar yatırımı da teşvik etti.

Tasarrufların toplanarak prodüktif alanlara yöneltilmesi amacıyla daha karmaşık başka müesseseler de geliştirildi. Bunun tipik bir örneği 10. yüzyılda doğan ve daha sonra yaygınlaşan Commenda idi. Commenda’da A, B’ye bir miktar sermayeyi bir iş için, genellikle de dış ticaret işi için borç olarak veriyordu. B, iş seyahatini tamamlayıp geri döndüğünde A’ya hesap veriyordu. Eğer bir zarar söz konusuysa bu zararlar A’ya yükleniyor; bir kâr söz konusuysa dörtte üçü A’ya, dörtte biri B’ye ait oluyordu. Eğer B, bir miktar sermaye de koymuşsa kâr, sermaye oranlarına göre paylaştırılıyordu. Böylece B seyahat edip iş yaparken, A evinde kalıyor ve B dönünceye kadar işle ilgilenmiyordu.

Commenda’nın ekonomik önemi, toplumun likit fona sahip bütün üyelerinin dolaylı yolla da olsa üretim sürecine katılabilmesiydi. Commenda’nm yaygınlaşması, bir sermaye borsasının kurulmasına benzer bir etki yapmış ve böylece büyük sermaye kadar küçük sermaye de işe yarar hale gelmişti.

Zamanla ticari faaliyetin rutinleşmesi ile gezginci tüccarın yerini temsilcileri aracılığıyla iş yapan yerleşik tüccarın alması sonucu 15. yüzyıla doğru Commenda yerini daha gelişmiş bir ortaklık şekli olan Kumpanya‘ya bıraktı. İlk başta kumpanyalar kan bağına sahip kişiler arasında kurulan bir ortaklıktı. Daha sonra ortaklığın içine giderek yabancılar da alınmaya başlandı. Kumpanyaların ilave sermaye ihtiyacı, mevduat yoluyla karşılandı. Bu durum, ticaretle bankacılık faaliyetlerinin birbirlerine yaklaşması demekti. Poliçenin gelişmesi bu ilişkiyi daha da güçlendirdi. Poliçe, paranın bir bölgeden diğerine transferinin bir aracıydı. Poliçenin ekonomiye katkısı, sermayeyi oldukça likit ve uluslararası ölçüde mobil hale getirmesiydi.

Kuzey’de Hansa şehirleri de iş tekniklerinde önemli gelişmeler başardılar. Onların ortaklık şekilleri Güney Avrupa’daki gelişmelerle pek çok paralel özellikler gösteriyordu. 13. yüzyıla doğru ticaret sicilinin kuruluşu önemli bir adım oldu. Sicildeki kayıtlar daha sonra kamuya açıklanıyordu. Tüccarların borçlarının ve sözleşmelerinin kaydedilmesi, 14. ve 15. yüzyıllarda Kuzey Avrupa’da kredi ve ticaretin gelişmesini teşvik etti. Ancak yine de Kuzeyliler, Ortaçağ’da iş yönetimi konusunda İtalyanların gerisinde kaldılar. Nitekim çift girişli muhasebe sistemi Kuzey’de 16. yüzyıla kadar bilinmiyordu. Hansalılar, poliçeyi de Flandra ve İngiltere’deki İtalyanlar vasıtasıyla öğrenebildiler.

Bütün bu gelişmeler Avrupa’da değişen derecelerde de olsa, herkesin yararlandığı genel bir ekonomik genişlemeyi mümkün kıldı. Tüm gelir kategorileri -kârlar, ücretler ve kiralar- arttı. Yalnızca faizler yükselmedi. Bunun nedeni hem gelirlerin yükselmiş olması yüzünden daha fazla tasarruf yapılabilmesi, hem de iş tekniklerindeki gelişmelerin artan tasarrufları tüketim ve üretim amacıyla daha kolaylıkla temin edilebilir hale getirmesiydi.

Ortaçağ Avrupa’sında faizlerin düşük olmasının nedenini açıklayınız.