Ortaçağ Avrupası: İleri Ortaçağ – Özet

Özet

İleri Ortaçağ neden ekonomik büyüme dönemi olarak nitelendirilmektedir?

- Henri Pirenne tarafından geliştirilen bir açıklamaya göre, Avrupa’nın gösterdiği genişleme dış faktörlerin etkisiyle ortaya çıkmıştır. Bu dış faktörler, bir yandan Haçlı Seferleri sonucunda Akdeniz’in ticarete yeniden açılması, öte yandan da 11. yüzyıldan itibaren Avrupa’nın gerek Akdeniz yoluyla ve gerekse Rusya toprakları aracılığıyla Bizans ve İslam dünyasıyla ticari ilişkilerini geliştirmesidir. Diğer bir açıklamaya göre ise, tarımsal üretimdeki artış bölgenin hızlı gelişmesinin sebebi olarak görülmeliydi. Ayrıca, nüfus artışının mümkün kıldığı ticaret ve ihtisaslaşmanın sonucunda ortaya çıkan pazar ekonomisi de, Ortaçağ’da görülen ekonomik büyümenin temel nedeni olarak gösterilmiştir.

Bu dönemde Avrupa’nın demografik yapısını etkileyen unsurlar nelerdir?

- Ortaçağ döneminde Avrupa nüfusunun iki önemli özelliği vardı. İlk olarak, Avrupa nüfusu daima genç bir nüfustu. İkinci olarak da 10. yüzyıldan 13. yüzyıla kadar süren artışlara rağmen Avrupa nüfusu nispeten azdı. Avrupa nüfusunun yüksek doğum oranı nedeniyle genç ve yüksek ölüm oranı sebebiyle de düşük kaldığını söyleyebiliriz. Ancak, bütün bu faktörlere rağmen kaba olarak hesaplanan doğum oranları muhtemelen binde 35′in üzerindeydi. Kesinlikle binde 30′un altında değildi. Bu sayede nüfus yavaş da olsa artmaktaydı. Sanayi öncesi şehirler negatif bir nüfus dengesine sahiptiler. Bu yüzden ancak kırsal bölgelerden nüfus göçüyle ayakta durabiliyorlardı.

Ortaçağ Avrupa’sında şehirleşmenin sonuçları neler olmuştur?

- 11. yüzyıldan itibaren gezginci tüccarın ve esnafın şehirlere yerleşmesiyle şehirler birer değişim ve imalat yeri haline geldi. Böylece şehirler bir yandan malların ve hizmetlerin mahalli değişimi için bir merkez görevi görmeye başlarken, öte yandan da sınai faaliyetler giderek malikanelerden bu yeni merkezlere kaydı. Şehirlerin doğuşunun önemli bir siyasi sonucu, feodal olmayan bir yönetim şeklinin ortaya çıkmasıydı.

Avrupa’nın, M. Ö. 1000 ile 1400 yılları arasında uyguladığı teknolojik yeniliklerin başlıcaları nelerdir?

- 6. ve 11. yüzyıllar arasında ortaya çıkan teknolojik yenilikler daha çok tarımla ilgiliydi. Avrupa’da yaygınlaşmaları uzun bir zaman alan bu yeniliklerin en önemlileri ağır saban, üçlü tarla rotasyonu ve yeni bir at koşum sisteminin geliştirilmesi ile çivili at nalıydı. Ortaçağ’da meydana gelen bir diğer önemli teknolojik değişme de su ve rüzgar değirmenlerinin yaygınlaşmasıydı. 10. yüzyılın ortalarında Flandra’da dikey tezgâh bulundu. 13. yüzyılın ikinci yarısının önemli yenilikleri çıkrık ve gözlüktü. 14. yüzyılın başlarında ilk saatler ve toplar ortaya çıktı. Aynı dönemde kanallar için kapama sistemleri geliştirildi . Ortaçağ’ın sonlarında gemi tasarımında gemi inşasında ve gemicilik araçlarında önemli teknolojik gelişmeler oldu. Gemilerde yelkenler ve sabit dümenler, küreklerin yerini aldı. Pusulanın Ortaçağ boyunca Avrupa’da kullanımı yaygınlaştı. Manyetik pusula ve haritacılık alanındaki gelişmeler gemicilikte tesadüfiliği azalttı. Onbeşinci yüzyılda ise gemi yapım teknolojisinde önemli değişmeler oldu. Rüzgar enerjisinden daha etkin şekilde istifade edilmesini sağlayan tam yelkenli gemiler inşa edildi. 15. yüzyılda ortaya çıkan diğer önemli bir değişme ise, medeniyetin doğuşundan beri en önemli yeniliklerden biri olan matbaanın icadıydı.

Modern kapitalizmin doğuşu öncesinde, Avrupa teşebbüs ve para alanında ne gibi yenilikleri uygulamaya koydu?

- Tasarrufların toplanarak prodüktif alanlara yöneltilmesi amacıyla daha karmaşık başka müesseseler de geliştirildi. Bunun tipik bir örneği 10. yüzyılda doğan ve daha sonra yaygınlaşan Commenda idi. Commenda’nın ekonomik önemi, toplumun likit fona sahip bütün üyelerinin dolaylı yolla da olsa üretim sürecine katılabilmesiydi. 15. yüzyıla doğru Commenda yerini daha gelişmiş bir ortaklık şekli olan Kumpanya’ya bıraktı. Bu alanda bir diğer yenilik, poliçeydi. Paranın bir bölgeden diğerine transferine aracı olan poliçenin ekonomiye katkısı, sermayeyi oldukça likit ve uluslararası ölçüde mobil hale getirmesiydi. 13. yüzyıla doğru ticaret sicilinin kuruluşu önemli bir adım oldu. Ortaçağ İtalyan tüccarlarının kullandığı çift kayıtlı muhasebe sistemi çok önemli bir ticari kayıt sistemi idi.

İleri Ortaçağda kırsal kesimdeki genişleme ve değişim hangi yönde olmuştur?

- Kır ile şehir arasında ticaretin gösterdiği gelişme, piyasa ekonomisinin ve para ilişkilerinin yaygınlaşmasına yol açtı. Bu yeni şartlar karşısında angarya işgücü ve ayni vergi düzeni, ekonomik olarak etkin bir organizasyon olmaktan çıkmıştı. Lordlar angaryaları yıllık sabit para ödemelerine çevirdiler. Aynı zamanda rezerv topraklarını parçalara bölerek sabit bir ödeme karşılığında kiraya verdiler. Ayni vergiler de yerini sabit ve belirli para ödemelerine bıraktı.

Ticaret ve sanayi kesimlerinde gerçekleşen genişleme ve değişimin göstergeleri nelerdir?

- Ortaçağ’ın ileri dönemlerinde ticari organizasyon şekillerinde de önemli değişmeler ortaya çıktı. Başlıca İtalyan şehirlerinde merkezleri ve tüm Avrupa’da şubeleri olan büyük mali ve ticari şirketler, gezginci tüccarın yerini aldı. Öte yandan şehirlerde toplanan imalat faaliyetleri, artan ölçüde bu işleri tek geçim kaynağı olarak benimseyen ihtisaslaşmış kişilerce yapılmaya başlandı. İkinci önemli değişme sanayinin ölçeğiyle ilgiliydi. 10. ve 11. yüzyıllardan itibaren 14. yüzyıla kadar üretim hacmi genişledi.