Organik Anlamda İdare

Türk İdare Sistemi

Anayasa’nın 7. maddesine göre, “Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi’nindir. Bu yetki devredilemez”. Anayasa’nın 8. maddesine göre, “Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasa ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir”. Anayasa’nın 9. maddesine göre ise, “Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır”.

Anayasa’nın “Cumhuriyetin Temel Kuruluşları” başlığını taşıyan üçüncü kısmında, Yasama (md.75-100), Yürütme (md.101-137) ve Yargı (md.138-160) organlarının oluşumu ile görev ve yetkileri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Anayasa’nın üçüncü kısmının ikinci bölümünde (md.101-137) düzenlenmiş bulunan Yürütme ise, Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu ve İdareden oluşmaktadır. Görülüyor ki, İdare, Devletin Yürütme organı içinde ve bu organın Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu yanında üçüncü kanadı olarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Şu halde, İdareyi ilk bakışta Devletin Yasama, Yargı ve Yürütme organının Cumhurbaşkanı ile Bakanlar Kurulu dışında kalan tüm kuruluşları olarak tanımlamak mümkündür.

Yasama ve İdare

Yasama ve İdarenin organ olarak ayırt edilmesi herhangi bir sorun yaratmaz. Çünkü Yasama organı, Anayasa’da açık ve seçik bir biçimde belirlenmiştir. Anayasa’nın 7. ve 75. maddelerine göre, Yasama organı Türkiye Büyük Millet Meclisi olup, Milletçe seçilen 550 üyeden oluşmaktadır.

Yargı ve İdare

Organ olarak Yargı ve İdarenin ayırt edilmesinde de herhangi bir sorunla karşılaşılmaz. Anayasa’nın 9. maddesine göre, yargı yetkisi bağımsız mahkemelerce kullanılır. O halde, Yargı, Yasamanın tersine, tek bir organdan ibaret olmayıp, bir organlar topluluğudur. Bir organlar topluluğu olarak Yargının ayırt edici niteliği, bağımsız mahkemelerden ibaret olmasıdır.

Adli Yargı

Yargıyı teşkil eden mahkemeler, kişiler arasında özel hukuk uyuşmazlıklarını çözmek ve Ceza Kanunu’nu uygulamakla görevli adliye mahkemeleridir (adli yargı düzeni). Adliye mahkemeleri, hukuk ve ceza mahkemelerinden oluşur.

İdari Yargı

Yargıyı teşkil eden bağımsız mahkemelerin ikinci bölümü ise, hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan İdarenin yargısal denetimi ile görevli mahkemeler olup, bu mahkemeler idari yargı düzenini meydana getirmektedirler. İdari yargı düzeni içinde, kişiler ile İdare arasında çıkan ve İdare Hukuku ile Vergi Hukuku’nun uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıkları çözmekle görevli idare ve vergi mahkemeleri vardır. İdare ve vergi mahkemelerinin nihai karar ve hükümlerinin son inceleme mercii, kural olarak Danıştay’dır (AY md.155). Ayrıca Danıştay, ayrıksı olarak bazı idari davalar ile vergi davalarına ilk derece mahkemesi olarak da bakmakla görevlendirilmiştir. İdare Hukuku’nun asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklar Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde çözülür (AY md.157).

Sayfalar: 1 2 3 4