Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
20.10.2014
Ders: Özel Öğretim Yöntemleri      Ünite 6      3 Nisan 2011 Ara     

Okulöncesi Eğitim Kurumlarında Bulunması Gereken Fiziksel Özellikler

Prescot ve Jones (1967), okulöncesi eğitim mekanlarını değerlendirirken belli ölçütler belirlemişlerdir. Bunlar; yapı, mekandaki uyaran çeşitliliği, uzamsal deneyim çeşitliliği, karmaşıklık, lavabolar ve dış alana açılan geçitler gibi alanların konumu, güneş-gölge durumu, renk kullanımı ve ses düzeninin ayarlanması (dışarıdan gelen seslerin ve içerideki seslerin rahatsız edici boyutta olmaması) durumlarıdır. Okulöncesi eğitim kurumlarının estetik görünümünün oldukça önemli olduğu vurgulanırken, binanın sıcak ve sevimli bir görüntüye sahip olması gerekliliği de belirtilmektedir. Binanın yeterli büyüklükte olması, yeterli sayıda ve genişlikte odalarının bulunması, aydınlatma ve renk gibi etmenler binayı çekici kılan etmenlerdir.

Soru

Okulöncesi eğitim kurumlarında estetik görünüm niçin önemlidir?

Bir okulöncesi eğitim kurumunda, eğitimin niteliğini belirleyen öğelerden biri, kurumun fiziksel konumunun düzenlenme biçimi ve donatımıdır. Gereğince düzenlenmiş ve yeterince donatılmış bir anaokulu, her şeyden önce sağlıklı, güvenli ve çekicidir. Çocukların bedensel, bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimini sağlayacak yönde planlanmıştır. Kaza olasılıklarına karşı giderici önlemler alınmıştır. Çocukların gereksinimlerinin karşılanmasını engelleyecek kısıtlama ve aksaklıklar yoktur. Bu şekilde düzenlenmiş bir anaokulu, yalnız çocuk için değil, öğretmen için de en uygun çevre koşullarını içerir.

Anaokullarında rüzgarlıklı girişler, fuaye, vestiyer, genel tuvaletler, veli görüşme ve toplantı odası, müdür ve personel odaları (sağlık, muhasebe vb. ), mutfak, çay ocağı, revir, oyun odası, grup odaları, el işleri ve sanat atölyeleri, kulüp odaları, uyku- dinlenme odaları, yemek odaları, çeşitli depo ve arşivler, gösteri ve konferans salonları, sahne ve kulis görevi gören mekan birimleri, öğretmen dinlenme odası, tuvalet ve duşlar, güvenlik sorumlusu, şoför odası, ısıtma ve diğer tesisat odaları bulunmak zorundadır. Ayrıca yeterli büyüklük ve uygun fiziki özelliklere sahip açık alanlar da anaokullarının vazgeçilemez eğitim ortamlarıdır.

Örnek

İdeal bir anaokulu binası, bahçe içinde, diğer binalardan ayrı olarak, en fazla iki katlı, gürültüden uzak ve trafikten arındırılmış olmalıdır. Grup odası sayısı üç ya da dördü geçmemelidir. Bu tür bir düzenleme, güvenlik ve sağlık koşullarının denetimini kolaylaştırır. Ön girişte, çocukların binaya girmeleri ve evlere dağıtım için üstü kapalı ve korunmalı bir giriş ve kapı bulunmalıdır. Oyun odaları güneye bakmalıdır.

Okulöncesi eğitim kurumlarının fiziksel özellikleri, iç ve dış mekanların yapısal özellikleri olarak iki boyutta incelenebilir.

İç Mekanların Yapı Özellikleri

Bir okulöncesi eğitim kurumunda, diğer tüm yapılarda olduğu gibi, yapı özelliklerini kapı, pencere, koridor, taban döşemesi, ses ve ısı yalıtımı, ısıtma, havalandırma sistemi, ıslak ya da yaş mekanların durumu, tavan yüksekliği gibi öğeler belirler.

Pencereler

Sınıflardaki, alıştırma, oyun ve dinlenme odalarındaki, lavabo ve tuvaletlerdeki pencereler cereyan yapmayan, devamlı havalandırma yapılabilecek nitelikte ve sıcaklık kaybına yol açmayacak şekilde olmalıdır. Gerekli hava değişimi ortalama günde dört kez yapılmalıdır. Pencereler çocukların dışarıyı görebilecekleri kadar yükseklikte (yaklaşık 50 cm) ve odayı iyi aydınlatacak boyutta olmalıdır. Ayrıca, pencerelerde gerekli güvenlik önlemleri alınmalıdır.

Koridorlar

Koridorların aydınlık ve havalandırmaya uygun olması gerekir. Koridor genişliği en az 2,5 m. olmalıdır. Ayrıca koridorlarda basamak bulunmamalıdır.

Kapılar

Okulöncesi eğitim kurumlarının iç mekanları arasındaki geçişi sağlayan kapıların net geçiş genişliği 1 m. ’den büyük olmalıdır. Bütün kapılar dışa doğru açılmalıdır. Eğer koridorun her iki tarafında sınıflar olduğunda karşılıklı sınıfların kapıları en az 2 kapı eni kadar kaydırılmalıdır. Kapılar çocukların rahatça açıp kapayabileceği türde yapılmış olmalıdır.

Ses Yalıtımı

Sınıflarda ve diğer odalarda yeteri kadar ses yalıtımı olmalı ve iyi işitilebilirlik sağlanmalıdır. Bu amaçla gürültü kaynaklarından kaçınmak için ses taşıyıcı elemanları yalıtmak gerekir. Taban döşemeleri gürültüyü engelleyecek nitelikte, üzerinde emniyetle yürünebilir, kolay temizlenebilir ve sıcak olmalıdır.

Örnek

Sınıfın taban döşemesi, çocuklar sınıfta yürürken, koşarken veya oyun oynarken hem gürültü olmasını hem de onların kayıp düşmelerini engelleyecek nitelikte olmalıdır.

Isıtma Sistemi

Okulöncesi eğitim kurumlarında iç mekanlardaki tüm kullanım alanları eşit derecede ısınmalıdır. Temel olarak çabuk etki edebilen sistemler tercih edilmelidir. Mekan sıcaklıkları, sınıflar, idare, ortak mekanlar ve bunlara ait koridorlarda 20°C, -eğer varsa- duş ve soyunma odalarında, 22°C, olmalıdır.

Yaş Mekanlar

Okulöncesi eğitim kurumlarında tuvalet, lavabo, duş gibi su kullanımının yoğun olduğu ortamlar, çocukların kolayca ve risksiz kullanabilecekleri nitelikte düzenlenmelidir. Tuvaletler bu yaş grubundaki çocukların fiziksel gelişim özelliklerine ve temizlik ve sağlık kurallarına uygun olmalıdır. Lavabo ve duşlar, sıcak su temin edilen yerin yanında ve soyunma odasından girilebilir olmalıdır. Yaş mekanların duvarları 1,8 m’ye kadar fayans kaplı olmalıdır. Döşemeler kaymaz ve kolay temizlenebilir bir malzemeyle kaplanmalıdır. Bu mekanlarda buharlanma, cereyan yapma, havasız kalma gibi olumsuz durumları engelleyici donanımlar olmalıdır.

Yer (Zemin)

Anaokullarında oyun odası ve grup odasının zemini duvardan duvara, fazla tüylü olmayan kolay temizlenebilen halı ile kaplanmalıdır. Halılar yere sabitlenmiş olmalıdır. Oyun odasında bazı bölümler parke ile kaplanmalıdır. Sanat çalışmalarının yapıldığı bölümün zemini kaygan olmayan ve kolay temizlenebilen dayanıklı bir malzeme ile kaplanmalıdır.

Tavan (Yükseklik)

Anaokulu binasında kullanım alanlarının tavan yüksekliği 3-3,5 m. olmalıdır. Çünkü tavanı alçak olan yerlerde çocuklar yetişkinleri daha büyük olarak algılayabilirler. Tavanın çok yüksek olması ekonomik ve akustik yönden uygun olmamaktadır. Tavanı yüksek olan yerlerin ısıtılması da daha güç olmaktadır. Tavan açık renk boya ile boyanmalıdır.

İç Mekan Bölümleri

Okulöncesi eğitim kurumlarında eğitim etkinliklerinin hemen tamamına yakınının gerçekleştirildiği ortamlar olan sınıf ya da etkinlik veya grup odası olarak adlandırılan kullanım birimlerinin dışında, yönetim, bekleme, beslenme, sağlık, temizlik, sosyal ve sanatsal amaçlı olarak kullanılan çeşitli birimler de vardır. Bu bölümde, bu birimlerin özellikleri ve nitelikleri açıklanmıştır.

Sınıflar/Etkinlik Odaları

Bir okulöncesi eğitim kurumunun en önemli bölümünü oluşturan sınıflar, okulöncesi eğitimin amaçları doğrultusunda çocukların bireysel ve toplumsal gelişimlerine dönük davranışları kazandırıcı etkinliklerin gerçekleştirildiği ortamlardır. Sınıfların ısı, ışık, ses, yükseklik, renk, donanım vb. fiziki özellikleri ile etkinlik köşeleri, oyun köşeleri, beceri köşeleri, tahta, pano vb. eğitsel ortamlarının günlük programın amaçlarına, çocukların özelliklerine ve etkinliklerin niteliklerine uygun olarak düzenlenmiş olmalıdırlar. Bu ortamların özellikleri ve düzenlenme biçimleri izleyen bölümde ayrıntılı olarak incelenecektir.

Giriş ve Veli Bekleme Salonu

Giriş holü, veli bekleme salonuna açılmalıdır. Veli bekleme salonunda velilerin oturabileceği koltuklar, etkinliklerin asılabileceği bir pano bulunmalı ve anaokulunun sevimli bir köşesi haline getirilmelidir.

İdari Kısımlar

Yönetici ve öğretmenler odası ve bunlara ait wc-lavabo mekanları idari kısımları oluşturmaktadır. Bu mekanlarda yönetim işleriyle ilgili evrak ve dosyaların muhafazası için dolap, masa, sandalye ve gerekli büro mobilyaları bulunur. Yönetim işleriyle ilgili birimler birbirine yakın olmalı, olanaklı ise girişte yer almalıdır. Özellikle yönetici odasının girişte yer alması oldukça yararlı olacaktır.

Doktor Muayene Odası

Burada muayene masası, gerekli aletler, ilaçlar, ilaç dolapları, ilk yardım dolabı bulunur. Bu oda oyun odasından uzakta bulunmalıdır. Girişte, yönetim bölümüne yakın olarak yer alabilir.

Vestiyer

Vestiyer bölümü anaokulunun kapasitesine bağlı olarak düzenlenmelidir. Askılar çocukların boy özelliklerine göre 15 cm aralıklı ve 1 m yüksekliğinde olmalıdır. Vestiyerde ayrıca çocukların terlik ve ayakkabılarını koyabilecekleri bölümler de bulunmalıdır.

Gözlem Odası

Gözlem odası oyun odasına bakan, çocukların hissettirilmeden izlenebileceği küçük gizli bir bölümdür. Oyun odasıyla gözlem odasının tek taraflı aynalı bir camla bir birinden ayrılması günümüzde izlenen en çağdaş yoldur.

Lavabo ve Tuvaletler

Lavabo ve tuvaletler binanın diğer bölümleri gibi sosyal ilişkilerin gerçekleştiği alanlardır. Bu yüzden lavabo ve tuvaletler küçük bir alana sıkıştırılmamalıdır. Renk seçiminde canlı değil, doğal renkler tercih edilmelidir. El yıkama bölümü oyun odalarına direkt olarak açılmalı ve tuvaletlerin bulunduğu iç alanın giriş kısmını oluşturmalıdır. Tuvaletler kapılarla el yıkama bölümünden ayrılmalı, aydınlık olmalı ve pencereler vasıtasıyla doğal olarak havalandırılmalıdır. Bu alanların tabanı kolay temizlenebilir nitelikte olmalı ve kaygan olmamalıdır.

Mutfak ve Yemek Odası

Anaokullarında mutfak, yemek odası ile beraber veya ayrı bir mekan olarak düzenlenir. Ancak yemek odasının mutfak ile ilişkili olması gerekir. L ve U şekli mutfaklar çok kullanışlıdır. Yerler kolay temizlenebilir bir döşeme çeşidi ile kaplanmalıdır. Mutfakta çok fazla depolama alanı bulunmamalı, böcek ve fare gibi hayvanlardan korunmak açısından depolama için metal raflar ve dolaplar tercih edilmelidir. Mutfak güvenlik açısından küçük çocukların bulunduğu alanlardan uzakta olmalıdır. Ancak bununla birlikte; sembolik bir mutfak merkezi bir yerde bulunabilir.

Örnek

Bu amaçlı bir mutfak cam pencerelerle çevrili olabilir, böylece etkinlikler dışarıdan çocuklar tarafından izlenebilir. Bu mutfak çocukların oyun odalarına bağlantılı bir şekilde olursa; isteyen çocuklara yemek hazırlama işine doğrudan katılabilme, isteyenlere de yalnızca seyredebilme olanağı sunulmuş olacaktır.

Çok Amaçlı Salon

Çok amaçlı salon geniş, aydınlık, olabildiğince bahçeden camlı bir bölümle ayrılmış, serin ve yağmurlu havalarda çocukların koşma, tırmanma, bisiklet sürme gibi çeşitli fiziksel etkinlikleri ve drama etkinliklerini gerçekleştirebilecekleri, aynı zamanda gösterilerin, veli toplantılarının yapıldığı büyük bir salondur.

Sanat Atölyesi

Sanat atölyesi; diğer bölümlerden uzakta, bahçe ile bağlantılı olmalıdır. Atölyenin bahçeye açılan büyük cam kapıları olmalıdır. Bu atölye; ana bina ile bağlantılı olabileceği gibi, bahçe içinde ayrı bir bina da olabilir. Burada öğrencilerin yaratıcılıklarını ve el becerilerini geliştirmeye dönük etkinliklerin gerçekleştirilebilmesini sağlayacak bir donanım olmalıdır.

Sınıfiçi Eğitim Ortamları

Bir eğitimcinin içinde bulunduğu eğitim ortamını düzenleme biçimi, onun çocuklardan beklentilerini ve çocuklara neleri vermeyi amaçladığını gösterir. Sınıf içi eğitim ortamları çok amaçlı kullanıma yönelik alanlardır. Bu ortamlar en az üç dört çocuğun oynayabileceği “etkinlik merkezleri” denilen eğitim köşelerinden oluşur.

Soru

Bir anaokulu öğretmeni sınıfında hangi etkinlik merkezleri oluşturabilir?

Sınıflar geniş ve aydınlık olmalıdır. Raflar ve mobilyalar öğretmenin çocukları gözlemlemesine engel olmamalı, çocukların sınıfı her açıdan görmelerine ve oyun seçimlerine izin vermelidir. Odada bırakılan boş alan miktarı ile oyuncak ve materyal çeşitliliği çocukların birbirlerine karşı olan davranış biçimlerini etkilemektedir. Küçük, karmaşık oyun alanları çocukların birbirlerine kavgacı yaklaşımlar sergilemelerine, gerginleşmelerine neden olmaktadır. Bu açıdan çocukların barışçıl davranışlarının geliştirilmesi ve pekiştirilmesi için oyun alanlarının geniş olması önemlidir.

Örnek

Anaokulunda geniş bir alan ayrılmış blok köşesinde büyük bloklarla oynayan çocuklar kavgacı davranışlar geliştirmemekte, tersine olumlu sosyal ve sorun çözme becerileri geliştirmektedirler. Buna karşın, kalabalık dar bir alanda büyük bloklarla oynayan çocuklar ise kendilerini rahat hissederek oynamamaktadırlar.

Sınıf düzeni profesyonelce yapılmalıdır. Etkinlik köşeleri çocuklar için ilgi çekici olmalı, karmaşık olmamalı, her köşenin geniş bir çalışma alanı olmalı, materyallere ulaşmak zor olmamalı, renkler ve donanım ve düzenleme çocuğun estetik anlayışının gelişimine katkıda bulunmalıdır. Her sınıfın bir giriş bölümü bulunmalıdır.

Her sınıfın girişinde vestiyer bölümünün bulunması, bu bölümde çocukların dolaplarının, askılıkların olması, yine her sınıfa ait lavabo- tuvaletin ve küçük bir deponun bulunması oldukça işlevseldir. Uyku odası ayrı bir oda olabileceği gibi, uyku saatinde sınıfın sessiz bir bölümünde düzenlenerek de oluşturulabilir. Yatakların yerden yüksekliği 30 cm, yatak araları 50 cm olmalı, sınıf içerisinde kullanılan yataklar katlanabilir ve taşınabilir olmalı, hiçbir şekilde ranza kullanılmamalıdır.

Oyun alanları gürültülü ve sessiz alanlar olarak ayrılmalı (bazı çocuklar gürültüye karşı hassas olabilir, bazen sessiz bir alanda bulunmak isteyebilir) ve gürültüyü emmesi için kilim, halı, kumaş malzemeler, mantar levhalar gibi malzemeler odada bulundurulmalıdır. Sanat, kitap köşeleri, pazıllar ve manipülatif oyuncaklar ışığı daha çok alan bölüme yerleştirilmelidir. Taban-tavan yüksekliği en az 2 metre 70 cm olmalı ve çocuk başına düşen alan 1,5 metrekare olmalıdır. Döşeme su geçirmez özellikte linoleum veya ahşap parke olabilir.

0-2 yaş grubu varsa; onlar için ayrı bir bölüm ve emekleme alanı olmalı, bez değiştirme için yer ayrılmalı ve kirli ve temiz bez ve çamaşırlar için gerekli dolaplar bulundurulmalıdır.

Gruplardaki ortam ev atmosferi içerisinde olmalıdır. Alan malzemelerle birlikte çocuklar arasındaki ilişkileri geliştirmelidir. Alana göre programın amaçları belirlenmelidir. Oyun alanları çocukların kendi kendilerini yönetebilecekleri büyüklükte olmalıdır.

Tartışalım

Bir okulöncesi eğitim öğretmeni, eğitim etkinliklerinin amacını alana göre mi belirlemeli, yoksa amacına göre alanı mı belirlemelidir? Tartışınız.

Açık alanda, tırmanma ve sürme aletleri çocukların koşmalarına, topla oynamalarına, dış etkinliklerden hoşlanmalarını ve sosyalleşmelerini sağlar. Havalar güzel olduğunda iç mekanda yapılan birçok etkinlik dış mekanda da yapılabilir. Fiziksel alan öyle ayarlanmalıdır ki, hem çocuk başına yeterli olmalı hem de aynı yaştaki çocukların aynı etkinliği yapma isteği engellenmemelidir. Bu da uygun alan kullanımıyla gerçekleşir. Küçük yaştaki çocuk gruplarıyla, büyüklerin dışarıya çıkarılması farklı zamanda olabilir. Alanın yeterli olup olmadığını çocukların birbirleriyle olan ilişkilerini ve etkinliklere katılımlarını gözlemleyerek anlayabiliriz. Çevre çekici, renkli olmalıdır. Çocukların çalışmaları (örneğin resimleri) sergilenebilmelidir. Fakat bunların yanında başka resimler ve tablolar da asılmalı ki, çocuklar karşılaştırma yapabilsinler. Ayrıca çocuklar başkalarını rahatsız etmeden bir etkinlikten diğerine geçebilmeli ve bunu yaparken diğerlerini etkilememeli ve engellenmemelidir. İyi ayarlanmış bir alan, çocuklar arasında pozitif ilişkiler olmasını ve materyallerin aktif bir şekilde kullanılmasını sağlar.

Sınıfdışı Eğitim Ortamları

Okulöncesi eğitim kurumlarında, okulun fiziki özellikleri ve sınıfiçi eğitim ortamlarının düzeni ve niteliği kadar, sınıfın dışındaki özellikle çocukların oyun ve serbest etkinlik gereksinimlerinin karşılandığı açık hava alanlarının düzeni ve niteliği de son derece önemlidir.

Açık Hava Oyun Alanları

Okulöncesi döneme ait okul yerleri için alan ölçüsü kuşkusuz çok önemli bir etmendir. En küçük alan ölçüsünün 250 metrekare olması ve çocuk başına düşen alanın 6,5 metrekareden az olmaması önerilmektedir. Dış mekanda; kum havuzu, bahçe, tepeler, koşma, bisiklet sürme, tırmanma alanları gibi çeşitli alanlar bulunmalıdır. Çocukların koşup oynayacağı çimenli alanlar, bisiklet sürmek için sert zeminli yollar olmalıdır. Bahçe araç-gereçleri için küçük bir depo bulunmalıdır.

Bahçe çiçeklerle, bitkilerle donatılmalıdır. Bahçede doğal bir ortam oluşturulmalıdır. Hoş kokulu çiçek ve bitkiler, küçük akarsular rahatlatıcı bir etkiye sahiptir. Doğal ortama en uygun durum oluşturulmaya çalışılmalıdır. Basit bitkiler yetiştirmek için bir bahçe, küçük bir hayvan besleme yeri, küçük bir açık hava tiyatrosu bulunabilir. Sınıflar bahçeye açılmalı, güneş ışığı ve havalandırma olanağı olmalıdır. Yapı yeşillikler içinde görünmelidir.

Okulöncesi eğitim kurumlarındaki çocuk bahçelerinde bulunması gereken özellikler şöyle tanımlanmaktadır:
- Çocuklar için engebeli bir arazi düz olandan daha ilgi çekicidir. Tepeler, oyun bölümleri ve çukurlar çocuk oyunlarını daha özgün, çeşitli ve hareketli duruma getirir.
- Renklerin çocuğun yaşantısında etkisi ve önemi büyüktür. Bu nedenle salıncaklar, kaydırak, tahterevalli ve diğer oyun elemanları canlı renklere boyanmalı, ustalıklı bir renk kompozisyonu yaratılmalıdır.
- Kum havuzu hareketli ve top oyunlarının yanında olmamalıdır.
- En küçük yaş grubunun bütün gereksinimleri göz önünde bulundurulmalıdır. Tasarımlarda sert köşeler, çizgiler yerine, serbest kavisli ve yumuşak çizgiler ya da formlar tercih edilmelidir.
- Çocuklar için oyun yerlerindeki ağaç ve çalı düzenlemesi konusunda çok titiz davranılmalıdır. Büyük ölçülü ağaçlar güneş ışığını engellediği, kum ve su havuzlarına yapraklarının döküldüğü ve kaymalara neden olduğu için sakıncalıdır.

Çiçekli ağaç türleri çocukların ilgisini uyandırmakla birlikte, alçak dallarıyla tehlike yaratabileceğinden özellikle dikim yerleri yönünden dikkatli olmalıdır. Çalı türleriyse genellikle rüzgar önleme ve çevre düzenlemesi için kullanılmalıdır. Kışın yaprağını dökmeyen çalı türleri, yıl boyu yeşil görüntü verdikleri için kuşkusuz önemlidirler. Yaprak ve meyveleri zehirli olan ağaç ve çalı türlerinin özellikle kullanılmaması gereklidir.

Bahçede hareketli oyunlar için çeşitli ekipmanlar bulunmalıdır. Bunlar salıncaklar, kaydırak, tahterevalli gibi gereçlerdir. Salıncaklar herhangi bir kazayı önlemek amacıyla hareketli oyun alanı ve kum havuzundan uzağa yerleştirilmeli, kaydırak ise oyun merkezinden uzak bir yere yerleştirilmeli, güneş etkisinin en düşük düzeyde olması için kuzey-güney yönünde konumlanmalıdır.

Bir Cevap Yazın

*