Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
18.09.2014
Ders: Özel Öğretim Yöntemleri      Ünite 4      2 Nisan 2011 Ara     

Öğretim Stratejileri ve Yöntemleri

Etkili öğrenme, etkili bir öğretimin sonucu ya da ürünüdür. Etkili öğretimi gerçekleştirme öğretmenin görevidir. Etkili öğretim için öğretmenin öncelikle, uygulayacağı öğretme stratejisine karar vermesi ilk adımdır. Öğretme ve öğrenme süreci, öğretmenin yönettiği, bilginin öğretmen tarafından sunulduğu, öğreten merkezli bir süreç mi olacak; yoksa çocuğun aktif katılımıyla bilgiyi kendisinin yapılandırdığı öğrenen ve öğreten etkileşimi üzerine kurulmuş, öğrenen merkezli bir süreç mi olacak? Öğrenme kuramlarının her biri farklı öğrenme türlerini açıkladığından tüm öğrenme durumlarını yanıtlayabilen tek bir öğrenme kuramı yoktur. Ancak, öğrenmeyle ilgili yaygın ortak görüş, öğrenme ve öğretim ortamının verimliliğinin ancak, çocukların gereksinimlerine göre düzenlenmiş gelişimin tüm boyutlarını aynı önemlilikte destekleyen öğretim stratejilerinin ve yöntemlerinin kullanılmasıyla sağlanabileceğidir. Bu nedenle etkili bir öğrenme için etkili öğretim yapmak durumunda olan öğretmenin sorumluluğu, çocuklar için en uygun zaman ve en uygun yerde öğrenmeyi kolaylaştıracak planlamaları yapmaktır.

Soru

Öğretim stratejisi nedir? Tanımlayınız.

Öğretme-öğrenme sürecinde öğretmenler tarafından uygulanabilecek iki temel öğretim stratejisi vardır. Bunlardan biri, buluş yoluyla öğretme-öğrenme, diğeri de sunuş yoluyla öğretme ve öğrenmedir.

Buluş Yoluyla Öğretme ve Öğrenme

Buluş yoluyla öğretme ve öğrenme, çocuğun öğrenmeye olan doğal ilgisini ve merakını temel alan yaratıcı, hem çocuklar için hem de öğretmen için sürprizli bir süreçtir. Çocuk etkinliğine dayalı bir stratejidir. Bruner’in öğrenmeyle ilgili görüşleri buluş stratejisinin kuramsal temellerini oluşturur. Buluş stratejisinde, sunuş stratejisinde olduğu gibi, bilgiyi dıştan denetimle verme değil, bilgiye ulaşma ve bilgiyi içselleştirme esastır. Bilgiye ulaşma becerilerinin geliştirilmesi önemlidir. Çocuklar dünyayı ve kendilerini keşfetmeye yönelik meraklarını, yapılandırılmış ya da yapılandırılmamış araştırmalarla bir bilim adamının çalışmasındaki hassasiyetle sürdürürler ve bilimsel düşünme becerilerini geliştirirler. Buluş stratejisi, çocukların aktif olarak problem çözme sürecine katılmalarına olanak verir. Buluş stratejisinde süreci yönlendiren, çocukların soruları, oyunları, ilgileri ve gereksinimleridir. Çocuk için öğrenmenin bir anlamı ve gerekliliği vardır. Buluş yoluyla öğretim stratejisi, çocuklar için etkileşimci bir uygulama ortamı sağlar. İletişim çok boyutludur. Çocuklar birbirleriyle, öğretmenleriyle, yakın çevreleriyle, materyallerle ve diğer bilgi-deneyim kaynaklarıyla sürekli ve gelişme yönünde ilişkiler içindedirler. Deney, gözlem, grup tartışması, oyun ve ilgi köşeleri ya da ilgi etkinlikleri yoluyla öğrenme ve öğretim, buluş stratejisi kapsamındaki yöntemlerden bazılarıdır.

Sunuş Yoluyla Öğretme ve Öğrenme

Sunuş yoluyla öğretme, her öğretim basamağındaki öğretmenlerin en fazla kullandıkları geleneksel öğretim stratejisidir. Bu strateji, öğretmenin bilgiyi örgütlü olarak belli bir plana göre çocuğa aktarmasını içerir. Kaptan (1998), sunuş stratejisini “öğrencilere kazandırılması planlanan olgu, kavram, ilke ve genellemelerin tanımdan örneğe doğru açıklanması” olarak tanımlar. Öğretmenin süreçle ilgili çok boyutlu ön hazırlık yapmasını gerektiren, öğretmen etkinliğine dayalı bir stratejidir.

Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde bilgi kaybı olmaz. Ausubel’e göre çocuk her zaman hangi bilginin gerekli ve kendisi için daha önemli olduğunu bilemez; bu nedenle herhangi bir konu alanıyla ilgili öğrenmesi gereken kavramları, ilkeleri, fikirleri buluş yoluyla değil, kendine sunulanı alma yoluyla kazanabilir (Senemoğlu, 1997). Öğretmenin çocuğun gereksinimleri doğrultusunda ona aktarmak üzere topladığı çok sayıda bilgi vardır. Süreci yönlendiren, öğretmenin ön hazırlıkları ve düşünceleridir. Anlatma, soru…yanıt, gösteri ve model olma yöntemleri sunuş yoluyla öğretme ve öğrenme sürecinde kullanılan öğretim yöntemlerinden bazılarıdır.

Öğretim Yöntemleri

Öğrenme kadar öğretim ve öğretme de önemlidir. Öğretim planlanmış programlı öğretme etkinlikleridir (Tan ve Erdoğan, 2001, s. 2). Öğretim amaçları belli birçok etkinliği içerir. Öğretme; öğrenmeyi sağlama etkinlikleridir (Senemoğlu, 1997, s. 432). Joyce ve Weil, öğretme modellerini “eğitim programlarını şekillendirmede, öğretim materyallerini düzenlemede, sınıfta ve diğer durumlarda öğretimi yönlendirmede kullanılabilen model ya da planlar” olarak tanımlar. (Joyce ve Weil 1980; Akt; Senemoğlu, 1997). Öğretim modelleri çeşitli öğretim yöntemlerini içerir. Öğretim yöntemleri, öğrenmenin gerçekleşmesi için belli amaçlar doğrultusunda bilinçli olarak kullanılan öğretme yollarıdır. Öğretme sürecinde, bir öğrenenin varlığı söz konusudur. Öğretenin genel olarak öğretme ve öğrenme süreçleri ve yöntemleri hakkındaki bilgisi, sürecin etkin olarak işleyip işlemeyeceğini belirler. Öğretme işlemi aktif bir iş, öğrenme ise pasif bir iş değildir. Her ikisi de aktif bir iştir.

Soru

Öğretim sürecinin öğeleri nelerdir?

Etkin öğrenmenin gerçekleşmesi için, öğrenme çevresinde planlı düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Öğrenme çevresinin düzenlenmesi ise, çocuğun öğrenmesini kolaylaştıracak yetişkin davranışlarını, öğretim yöntemlerini ve öğretim materyallerini kapsar. Her türlü öğrenme ve her çocuk için gereksinimleri karşılayacak geçerli tek bir öğretme ortamı ya da tek bir yöntem bulmak mümkün değildir. Öğretim yöntemlerinin çocukların yaşına, ilgi ve gereksinimlerine, öğrenme ürününe, öğrenme ortamına göre farklı olması gerekmektedir.

Soru

Öğrenme çevresinin düzenlenmesi ne demektir?

Bir grup içindeki çocukların tamamının aynı öğretim yönteminden aynı derecede fayda sağlaması beklenmemelidir. Bu nedenle, öğrenme ve öğretme ortamının verimliliğini artırmak için çeşitli yöntemlerin kullanılması önerilir. Her bir yöntemin diğerine göre üstün ve eksik yönleri vardır. Uygulama sürecinde çeşitli yöntemlerin kullanılması, yöntemlerin birbirini tamamlamasını, dolayısıyla çocukların öğrenmeyle ilgili gereksinimlerinin daha geniş bir perspektifte karşılanmasını sağlar. Öğretim yöntemlerinin çeşitliliği kadar uygulama ilkelerinin dikkatle yerine getirilmesi de önemlidir. Çocuklar çeşitli öğretim yöntemleriyle karşı karşıya kaldıklarında öğrenmenin ve öğretmenin çeşitli yolları olduğunu da fark ederler.

Örnek

Öğretmeninin sınıfta sözel olarak anlattığı, fotoğraflarını gösterdiği Atatürk’ü, ilgili müzede giysilerini, yaşadığı yeri, kullandığı eşyalarını vb. inceleme olanağı bulan çocuk daha somut ve daha ayrıntılı bilgi ve deneyim sahibi olur. Böylece çocuk, yaptığı bu alan gezisi sayesinde, öğrenmenin sadece sınıfta öğretmeniyle sınırlı olmadığını da keşfetmiş olur.

Etkili bir öğretme-öğrenme sürecinin gerçekleştirilmesinde çok sayıda öğretim yöntemi vardır. Genel olarak öğretim yöntemlerini öğretmen güdümlü … öğretmen merkezli (teacher directed) ve çocuk güdümlü … çocuk merkezli (child directed) yöntemler olarak gruplamak olanaklıdır. Öğretmen merkezli yöntemler, öğretmenin öğretimini temel alan yapılandırılmış, statik ve geleneksel yöntemlerdir. Çocuk merkezli yöntemler ise, çocukların gelişimsel gereksinimlerini temel alan etkileşimci dinamik ve çağdaş yöntemlerdir (Tuğrul, 2002). Bu iki öğretim yöntemi grubunu birbirinden ayıran en belirgin özellik, öğretme-öğrenme sürecindeki çocuğun ve öğretmenin rol ve sorumluluklarındaki farklılıktır. Geleneksel öğretim yöntemleri ile çağdaş öğretim yöntemleri arasındaki farklılıklar çok boyutlu olarak Tablo 4. 1’de tartışılmıştır.

Öğretmen Güdümlü Öğrenme ve Öğretim İle Çocuk Güdümlü Öğrenme ve Öğretimin Karşılaştırılması

Yukarıda da belirtildiği gibi, öğretme-öğrenme sürecinde kullanılabilecek “çağdaş öğretim yöntemleri” olarak adlandırılan oyunla eğitim gibi öğrenci merkezli yöntemlerden, “geleneksel öğretim yöntemleri” olarak adlandırılan anlatım yoluyla öğretme gibi öğretmen merkezli yöntemlere kadar pek çok yöntem vardır. Aşağıda okulöncesi eğitim alanında çocuğun gelişim ve öğrenme gereksinimlerinin karşılanmasına dönük eğitim etkinliklerinde kullanılabilecek çeşitli öğretme-öğrenme, kısaca öğretim, yöntem ve teknikleri açıklanmıştır. Bunlar sırasıyla oyun, anlatım, soru-yanıt, drama, alan gezileri, proje, birbirine öğretme, işbirlikli öğrenme ve gösteridir.

Bir Cevap Yazın

*