Kayıt Ol  |  Giriş
NotOku'yu +1'le
Açıköğretim fakültesi (AÖF) e-öğrenme eğitim portalı
23.10.2014
Ders: Ev Yönetimi      Ünite 5      24 Mayıs 2011 Ara     

Mutfak Araçlarının Yerleştirilmesi ve Mutfak Planlama

Mutfak, bir evin en önemli bölümlerinden biri olup, sahip olunan araçların büyük bir kısmının yerleştirildiği ve depolandığı yerdir. Günümüzde mutfak, yiyeceklerin hazırlandığı, yendiği, depolandığı, yiyecek hazırlamada kullanılan araçların temizlendiği ve depolandığı bölüm olarak, ailenin yaşamında önemli bir yer almakta ve büyük, kullanışlı olmasına özen gösterilmektedir.

Kullanışlı Bir Mutfağın Özellikleri

Kullanışlı bir mutfak yeterince geniş olmalıdır. Halk konutları ve sosyal mesken standartlarına göre, mutfak alanı, asgari nitelikli konutlarda 3.70 m2, halk konutlarında 4.50 m2, mutfak kiler 5.00 m2 olarak belirtilmiştir. Günümüz mimarisinde ise bu alanlar genişletilmiş olup, en az mutfak alanı 5 m2, rahat ve arzu edilen alan 8m2 – 10 m2, yemek yeme alanı içeren mutfaklarda ise toplam alan 12 m2-15 m2 olarak belirtilmektedir.

Mutfağın, evin yemek yenen bölümü ve sokak kapısı ile bağlantısının bulunması, kullanışlılığını arttırır. Doğal aydınlatma için pencere alanları yeterli olmalı, pencerenin alanı, yer alanının en az %10′u kadar olmalıdır. Mutfakta nemi azaltmak, istenmeyen koku, duman ve su buharını atmak için pencere, kapı ve davlumbazla havalandırma yapılabilmelidir. Mutfak pencerelerinin vasistas şeklinde olması, tavandan aşağıya doğru açılması, kullanışlılığını arttırır.

Suni aydınlatmanın yeterli olması için mutfakta genel ve lokal aydınlatmaya yer verilmesi gerekir. Genel aydınlatma için tavana yerleştirilen tepe lambasının 150 watlık ampul veya 80 wattlık floresan olması doğrudur. Evye, tezgâh ve ocakların lokal olarak aydınlatılması için duvarlara, duvar dolaplarının alt kısımlarına, aspiratörün iç kısmına 100-120 wattlık ampuller veya 30-40 wattlık floresan lambalar yerleştirilmesi önerilebilir.

Suni havalandırma için, duvar ve pencerelere yerleştirilen vantilatör, ocak üstüne yerleştirilen ve mutfaktaki kirli havayı emerek temizleyen aspiratör kullanılabilir. Kullanışlı bir mutfakta, duvar ve yer döşemelerinin, tezgâh, dolap, masalardaki yüzey kaplama malzemelerinin, nem ve sıcak buhardan, hafif alkali ve asitli maddelerden zarar görmeyen, basınca ve temizleme maddelerine dayanıklı olması önemlidir. Günümüzde, yer döşemesi olarak en çok seramik, fayans, mozaik, mermer, vinil (vinyl-sentetik muşamba), marley kullanılmaktadır. Duvarlarda plâstik boya, yağlı boya en çok tercih edilen kaplamalardır. Duvarlarda, tezgâh ile dolaplar arasında kalan 30-35 cm’lik kısmın veya yerden tavana kadar tüm duvarların fayans ile kaplanması, mutfağın kullanışlılığını arttırır.

Kullanışlı bir mutfakta, çalışma merkezlerinin iş akışına göre ve gelip gitmeleri azaltacak şekilde planlanması önemlidir.

Mutfakta Çalışma Merkezlerinin Planlanması

Mutfakta yer alan faaliyetlerin çeşidine göre şu merkezler bulunabilir;
- Depolama merkezi: Bu bölümde buzdolabı ve kuru erzak dolabı bulunur. Satın alınan yiyecekler bu kısımda depolanır.

- Yıkama merkezi: Bu bölümde evye bulunur, iyi planlanmış bir mutfakta evye çalışma merkezlerinin tam orta kısmında yer alır. Evyenin hemen yanına, tezgâh altına bulaşık makinesi yerleştirilebilir.

- Hazırlık merkezi: Buzdolabı ile evye, evye ile fırın arasındaki tezgâhlardır. Yiyecek hazırlamada kullanılacak mikser, blender, mutfak robotu, elektrikli bıçak, tost makinesi, elektrikli ızgara ve fırın, ekmek kızartıcısı, kesme tahtası, tartı aracı, dilimleme makinesi gibi araçların, bu tezgâhların üzerinde ve her an kullanıma hazır olacak şekilde bulundurulması gerekir.

- Pişirme merkezi: Bu kısımda ocak, fırın, ocaklı fırın veya üstü ocaklı bulaşık makinesi ile ocak üstünde davlumbaz veya aspiratör bulunabilir.

- Servis ve yemek yeme merkezi: Bu kısımda, pişirildikten ve hazırlandıktan sonra servis kaplarına yerleştirilen yiyeceklerin üzerine konulacağı tezgâh, yemek masası ve sandalyeler bulunur. Bazen, mutfağın büyüklüğüne göre, bu bölümde yemek servisinde kullanılan tabaklar, çatal kaşık takımları ve bardakların konulacağı vitrinli dolap, servis arabası gibi eşyalar da bulunabilir. Bu merkezin, mutfağın pişirme (ocak) ve depolama (buzdolabı)merkezleri arasında bulunması servisi kolaylaştırır. Mutfağı çok büyük olmayan halk tipi konutlarda, çoğu zaman, servis ve yemek yeme merkezi bulunmaz. Yemek masası salon, oturma odası vb. bölümlere yerleştirilir.

Sıra Sizde 6

Mutfağınızda hangi merkezlerin olduğunu inceleyiniz.

Büyük veya küçük tüm mutfaklarda bulunması gereken üç önemli merkez, depolama (buzdolabı) yıkama ve hazırlık (evye, tezgâh) – pişirme (ocak, fırın) merkezleridir. Bu merkezlerin mutfağın tipine göre, sağdan sola çalışmaya imkân verecek ve bu üç merkez arasındaki gidip gelmeleri azaltacak bir üçgen içerisinde planlanması gerekir (Şekil 5.1.).

Çeşitli tiplerdeki mutfaklarda çalışma merkezlerinin planlanması

Mutfaklar büyüklük ve şekillerine göre, genellikle 4 tip olarak planlanmaktadır.
- U tipi mutfaklar: Bu tip mutfaklarda, buzdolabının sokak kapısına, fırın ve ocağın yemek odası ya da evin yemek yenen bölümüne açılan kapıya yakın olacak şekilde planlanması iyi olur (Şekil S.2.).
- L tipi mutfaklar: L tipi mutfaklarda, musluk ve buzdolabı L’nin uzun tarafına, ocak L’nin kısa kenarına yerleştirilmelidir (Şekil 5.3.).
- Koridor tipi mutfaklar: Bu tip mutfaklarda, evye ve ocak karşılıklı iki duvara, buzdolabı, iki tarafın hangisinde uygun yer varsa oraya yerleştirilir(Şekil 5.4.).
- Tek duvar tipi mutfaklar: Tek duvar tipi mutfaklarda evye ünitenin ortasında yer alır. İş akışına ve sağdan sola doğru çalışma ilkesine göre buzdolabı evyenin solunda, ocak ise sağında yer alır (Şekil 5.5).

Çeşitli tipteki mutfakların yerleştirilmesi

Sıra Sizde 7

Mutfaktaki üç önemli çalışma merkezini ve mutfak tipine göre bu merkezlerin yerleştirilişini açıklayınız.

Mutfakta Tezgâh ve Dolapların Yerleştirilmesi

Tezgâhlar, mutfakta çalışmak için gerekli olan yüzeylerdir. Mutfaktaki toplam tezgâh uzunluğu en az 90 cm olup, çeşitli işler için gerekli olan tezgâh uzunlukları şöyledir;

- Buzdolabının bir taralında ve tercihen kapağın açıldığı tarafta, dolaptan çıkarılan yiyeceklerin konması için en az 40 cm’lik tezgâh
- Evyenin sağ tarafında, kirli kapların konması için en az 90 cm’lik tezgâh
- Evyenin sol tarafında, yıkanan kapların süzdürülmesi için en az 75 cm’lik tezgah
- Ocağa bitişik veya ocağın yakınında, en az 60 cm’lik tezgâh
- Yiyecek hazırlama için en az 90 cm’lik tezgâh

Genellikle, küçük olan mutfaklarda, bir tezgâh birden fazla amaç için kullanılır. Bu durumda, tezgâh uzunluğunu belirlemede en uzun olan ölçü esas alınır. Mutlağın küçük olması nedeniyle fazla tezgâh bulunmuyorsa, katlanıp duvara asılabilen tezgâhlar kullanılabilir. Tezgâhların yerden yüksekliği ve derinliği, zorlanmadan, rahatça çalışmaya imkân verecek şekilde olmalıdır (Bakınız 3-ün ite: Ev İşlerinde Verimli Çalışma İlke ve Yöntemleri).

Mutfaklarda, araçların depolanması için yer ve duvar dolapları kullanılır. Bir mutfakta, yer dolaplarının toplam uzunluğu en az 180 cm olursa iyi olur. Yer dolaplarının yüksekliği ve derinliği, zorlanmadan ve rahat çalışmaya elverişli olmalıdır (Şekil 5.6). Döner köşe dolapları da kullanışlı olup, dolapların derin olan köşe kısımlarından en iyi şekilde yararlanmayı sağlar (Şekil 5.6).

Yer, duvar ve köşe dolapları

Duvar dolapları 75-80 cm yüksekliğinde ve 30-35 cm derinliğinde olmalıdır. Tezgâh ile duvar dolabı arasındaki yükseklik 38 cm olursa, rahat çalışmaya imkân verir. Enerji kullanımı açısından, ulaşma limitleri göz önünde bulundurulmalıdır (Şekil 5.7).

Yer ve duvar dolaplarında yükseklikler

Dolapların tutakları rahat kavranabilir (tutulabilir) özellikte ve duvar dolap kapaklarının alt kısmına, yer dolap kapaklarının üst kısmına yerleştirilmiş olmalıdır. Dolap kapakları birbirinden bağımsız olarak ayrı ayrı açılabilmeli, çok geniş olmamalı, geniş dolaplarda, kırılıp katlanabilen veya sürgülü kapaklar kullanılmalıdır. Uzun ve geniş kapaklar mutfaklarda kazalara neden olabilir. Çekmeceler kolayca açılabilecek tipte (raylı) olmalı, dolap ve çekmecelerin iç kısmı, yerleştirilecek araçların durumuna göre sabit veya hareketli ayıraçlarla bölünebilmeli, duvar dolaplarında ayarlanabilir iki veya üç raf bulunmalıdır. Çekmecelerde, ufak araçları (çatal, bıçak, kaşık vb.) yerleştirmek için bölmeli plâstik sepetler de kullanılabilir (Şekil 5.8).

Yer ve duvar dolaplarındaki iç bölmeler

Yer dolaplarının çekmecelerine, hazırlıkta kullanılan kaşık, bıçak, ıspatula, çırpıcı gibi araçlar yerleştirilir. Tencereler, sahanlar, tavalar, tepsiler yer dolaplarının raflarına yerleştirilir. Duvar dolaplarına yemek takınılan, su, içki, çay ve fincan takımları, servis tabaklan ve kâseleri, sık kullanılan kuru malzemeler ve baharatlar yerleştirilir.

Dolapların yerleştirilmesindeki genel ilkeler şunlardır:
- Aynı tip araçlar her zaman aynı yerlerde depolanmalıdır.
- Sık kullanılan araçlar kolay ulaşılabilecek bölümlere yerleştirilmelidir.

İki tezgah arasındaki uzaklık

- Ağır araçlar yer dolaplarında depolanmalıdır.
- Hemen her gün kullanılan araçlar, her gün temizlenme olasılığının bulunması nedeniyle, kapaksız raflara yerleştirilebilir.
- Mümkün olduğunca, araçları dolaplara tek tek ve yeterli boş alan bırakarak yerleştirmelidir. İç içe, tıka basa yerleştirme, kullanımı zorlaştırır.

Mutfak planlamada, yer dolabı, fırın, bulaşık makinesi gibi araçların kapaklarının rahat açılıp kapanması ve kapaklar açılınca önünde çalışan kişinin rahat hareket edebilmesi için, karşılıklı iki tezgâh arasında en az 120-135 cm’lik bir uzaklık bulunmalıdır (Şekil 5.9).

Bir Cevap Yazın

*