Memurluğun Sona Ermesi

Memurluğun sona erme hallerini inceleyebilmek.

Memurluğu sona erdiren nedenler, 657 sayılı Kanun’un 94 vd. maddelerinde düzenlenmiştir. Buna göre, çekilme, çekilmiş sayılma, devlet memurluğundan çıkarılma, koşullarda eksiklik, ölüm, bağdaşmazlık ve emeklilik memurluğu sona erdiren nedenlerdir.

Çekilme (İstifa)

657 sayılı Kanun’un 20. maddesinde memur için bir hak olarak öngörülmüş bulunan çekilme, memurun kendi isteği ile memurluktan ayrılmasıdır. Çekilme, memurun tek yanlı bir irade açıklamasıdır. Ancak hizmetin aksamaması bakımından, çekilen memurun derhal görevinden ayrılmasına bazı sınırlamalar konmuştur. Şöyle ki; çekilmek isteyen memur yerine atanan kimsenin gelmesine veya çekilme isteğinin İdarece kabulüne kadar görevine devam eder. Yerine atanan kimse bir aya kadar gelmediği veya yerine bir vekil atanmadığı takdirde, üstüne haber vererek görevini bırakabilir. Memur olağanüstü bir nedenle çekilmiş ise, üstüne haber vermek suretiyle, bir ay beklemeden de görevini bırakabilir. Ancak olağanüstü hal, sıkıyönetim, seferberlik ve savaş hallerinde veya genel hayata müessir afetlere uğrayan yerlerdeki memurlar, yerlerine atanacaklar gelip işe başlamadıkça görevlerini bırakamazlar. Ayrıca çekilen memurun devir ve teslim yükümlülüğü de bulunuyor ise, memur devir ve teslim işlemleri tamamlanıncaya kadar görevini bırakamaz.

Çekilen memur, yukarıda değinilen kurallara uymadan görevini derhal bırakır ise, belli bir süre veya hiçbir surette devlet memurluğuna alınamaz. Şöyle ki; yerine atanan kimsenin gelmesini beklemeden ya da üstüne haber vermeden görevini bırakan memur bir yıl, devir ve teslim işlemleri tamamlanmadan görevini bırakan memur 3 yıl ve olağanüstü hallerde yerine atanan kimsenin gelmesini beklemeden görevini bırakan memur hiçbir surette devlet memurluğuna alınmaz. Ayrıca, öngörülen kurallara uyarak çekilen memurlar da, çekildikleri tarihten itibaren altı ay geçmeden devlet memurluğuna alınmazlar.

Başbakanlık Müsteşarı olarak görev yapmakta iken Milletvekili Genel Seçimlerine katılmak üzere görevinden istifa eden Bayan S’nin milletvekili seçilememesi üzerine eski görevine döndürülmesi için yaptığı başvuru cevap verilmemek suretiyle reddedilmiştir. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un Ek 7. maddesinde “… milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet Memurları ve diğer kamu görevlileri, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulu’nca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebilirler.” hükmü yer almaktadır. Bu bilgi ışığında ilgili işlemin hukuka aykırı olup olmadığını tartışınız.

Çekilmiş (Müstafi) Sayılma

Çekilmiş sayılma, bir memurun, belli koşulların gerçekleşmesi halinde, İdarenin yapacağı bir işlem ile çekilmiş sayılması anlamına gelir. Kadro açığına alınmış bulunan bir memurun, eski sınıfındaki derecesine eşit bir göreve atandığı halde görevine başlamaması durumunda çekilmiş sayılacağını yukarıda belirtmiştik. Bundan başka, başka yerdeki göreve atanan memurlar, onbeş gün içinde görev yerine hareket ederek belli yol süresi içinde görevlerine başlamazlarsa, kendilerine on günlük bir süre daha verilebilir. Bu süre içinde zorlayıcı nedenler olmaksızın görevine başlamayan memurlar, memurluktan çekilmiş sayılırlar. Aynı yerdeki bir göreve atanmış bulunan memurlar ise, atama işleminin kendilerine tebliğini izleyen gün göreve başlamazlarsa çekilmiş sayılırlar. Ayrıca izinsiz ya da kurumlarınca kabul edilen bir özrü bulunmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin de aralıksız 10 gün sürmesi halinde memur çekilmiş sayılır. Nihayet bilgi ve görgülerini artırmak üzere yabancı ülkelere izinli olarak gönderilen memurlar, izinlerinin bitiminde yol süresi hariç onbeş gün içinde görevlerine başlamazlarsa gene çekilmiş sayılırlar. Çekilmiş sayılan bir memur, çekilmiş sayıldığı tarihten itibaren bir yıl geçmeden devlet memurluğuna alınamaz.

Çıkarılma

Memurluktan çıkarılmanın iki biçimi vardır. Bunlardan birincisi, bir disiplin cezası olan devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmaktır. İkinci olarak, olumsuz sicil nedeniyle de çıkarılma söz konusu olabilir. Şöyle ki; iki kez üst üste olumsuz sicil alan bir memur, bir başka sicil amirinin emrine verilir. Burada da olumsuz sicil alan memur hakkında TC Emekli Sandığı Kanunu’nun hükümleri uygulanmak suretiyle memuriyetle ilişiği kesilir.

Koşullarda Eksiklik

Memurluğa alınma koşullarından herhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılan ya da bu koşullardan birini memurluk sırasında kaybeden memurların memurlukları sona erer. Memurluğun sona erdiğinin bir idari işlem ile tespit olunması gerekir.

Bağdaşmazlık

Memurun, örneğin, milletvekili seçilmesi gibi, memurlukla bağdaşmayan bir görevi kabul etmesi halinde memurluğu sona erer.

Ölüm

Memurluk sıfatı memura kişisel yeteneği dikkate alınarak verildiğinden, ölüm halinde memurluğun sona ermesi doğaldır.

Emeklilik

Belli bir yaşa ulaşmış ya da belli bir hizmet süresini doldurmuş olan memurların, kendilerine bazı sosyal haklar verilmesi ile memurluk statüsünden çıkarılmalarına emeklilik denilmektedir. Memurların emeklilik statüsüne sokulmaları, bağlı bulundukları kurumun yapacağı bir idari işlem ile olur. Emeklilik statüsü içindeki işlemler ise, Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı tarafından yapılır.

Emekliye Ayrılma Nedenleri

Memurların emekliye ayrılma nedenlerini üç grup altında toplamak mümkündür:

Zorunlu Emeklilik Nedenleri

Zorunlu emeklilik nedenlerinden birincisi yaş haddi, ikincisi ise malüllüktür. Devlet memurları belli bir yaş haddine ulaştıklarında emekliye sevkedilirler. Emeklilik yaş haddi, genel olarak 65′tir. Bununla beraber, bazı memurlar için istisnaen farklı emeklilik yaş hadleri öngörülmüştür. Örneğin, emniyet hizmetleri sınıfında çalışanlar, görevlerinin niteliğine göre 52- 60 yaşları arasında emekli olurlar. Her ne suretle olursa olsun uğradığı bir sakatlıktan ya da tedavisi olanaksız bir hastalıktan dolayı görevini yapamayacak duruma giren bir memur malul sayılırlar ve hakkında emeklilik işlemleri yapılır. Malûllüğün görev nedeniyle olması halinde vazife malüllüğünden, görev ile ilgisi olmayan bir nedenle olması halinde ise adi malûllükten söz edilir. Vazife malûlleri ile adi malûllere, TC Emekli Sandığı tarafından sağlanan haklar bakımından farklar vardır.

Memurun İsteği İle Emeklilik

20 hizmet yılını dolduran kadın memurlar ve 25 hizmet yılını dolduran erkek memurlar ya da 60 yaşını dolduran kadın ya da erkek memurlar en az 10 yıllık hizmeti tamamlamışlarsa kendi istekleri ile emekliye ayrılabilirler. Bu gibi hallerde, İdarenin memurun emekli olma istemini kabul etme ya da etmeme konusunda bir takdir yetkisi yoktur. İdare, memurun emekli olma istemini kabul etmek zorundadır.

İdarenin İsteği Üzerine (Re’sen) Emeklilik

30 hizmet yılını doldurmuş bulunan memurlar, yaş haddine ulaşmadan, kurumlarınca gerekli görüldüğü takdirde emekliye sevkedilebilirler. Ayrıca hizmet sürelerine bakılmaksızın 60 yaşını doldurmuş bulunan memurlar, kurumlarınca emekliye sevkedilebilirler. Bunlardan 10 yıllık hizmet süresini dolduranlara emekli aylığı bağlanır. Bu iki halde, İdarenin memuru emekliye sevk etme konusunda takdir yetkisi bulunmaktadır. Nihayet ahlâk ve yetersizlik nedeniyle olumsuz sicil almış bulunan memurlar da, kurumlarınca emekli edilebilirler. Bunlardan 25 hizmet yılını doldurmuş olanlara emekli aylığı bağlanır.

Emeklilere Sağlanan Mali Haklar

Yukarıda da anlatıldığı gibi, emeklilere emekli aylığı, emekli ikramiyesi, dul ve yetim aylığı ve toptan ödeme gibi mali haklar tanınmıştır.

Emeklilik Hakkının Düşmesi

Emeklilik hakkı, şu hallerde düşer:
- Türk vatandaşlığından çıkma ya da çıkarılma,
- Türk vatandaşlığını muhafaza etmeden bir başka devletin vatandaşlığına geçme.