Maliye Politikasının Etkinliği

Bir ekonomide, maliye, politikasının ekonomik faaliyet düzeyini etkilemede kullanılabileceği veya kullanılması gerektiği fikri oldukça yeni bir kavramdır. Bu alanda, daha önceki çalışmalarda da bu konuda bazı izlere rastlanılsa bile, ilk sistematik çalışma İngiliz ekonomist John M. Keynes’in 1936 yılında yayınlanan “Para, Faiz ve İstihdamın Genel Kuramı” isimli kitabıdır. Hemen hemen yetmiş yıl kadar önce maliye politikası, yani bir ekonomide temel makroekonomik amaçlara ulaşmak için kamu harcamaları ve gelirlerinin büyüklük ve bileşiminde gereken düzenlemeleri gerçekleştirme fikri, bilinmiyordu.

Son yıllarda bütün gelişmiş ülkeler, devletin temel görevinin bir ekonomide istikrarlı büyümeyi, tam çalışmayı ve ekonomik dengeyi sağlamak için uygun koşullar yaratmak olduğunun gittikçe artan bir biçimde farkındadır. Artık, maliye politikasının kısa dönemde arz ve talep arasındaki dengeyi sağlamak, uzun dönemde ise, yatırımları artırmak, beşeri gücü geliştirmek gibi fonksiyonları gerçekleştirebilmek amacıyla kullanılabileceği fikri yaygınlaşan bir görüş olmuştur.

Ancak, maliye politikası fikrinin önem kazandığı o yıllardan günümüze kadar bu kavramın öneminde ve bu politika ile varılmak istenilen amaçlarda bir takım değişiklikler meydana gelmiştir. Gerçekten, 1930′lu yıllarda ekonomide hüküm süren ekonomik buhranın etkisiyle maliye politikası olarak dikkatler işsizlik sorunları üzerinde toplanmış ve eksik istihdamın ortadan kaldırılması amaç olarak benimsenmiştir. Ancak, daha sonraları 2. Dünya Savaşı’nın başlaması ile işsizlik sorunu önemini yitirmiş ve başlıca sorun savaşın finansmanı olmuştur. Bu arada, ekonomik hayatta belirmeye başlayan enflasyonist etkiler de maliye politikasının üzerinde durduğu bir konu olmuştur.

Savaşın sona ermesi ile savaşın neden olduğu tahribatın ortadan kaldırılmasına çalışılmış, bu arada geri kalmış ülkelerin kalkınma çabaları ön plana geçmiştir. Diğer bir deyişle, yoksulluğa karşı savaş açılmış, toplumun refahının artırılması konusunda gerekli önlemleri almak için maliye politikasının araçlarından yararlanılmaya başlanmıştır. Günümüzde, ülkelerin karşı karşıya kaldıkları en önemli sorun, enflasyonun hızlanması ve enflasyon ve işsizliğin birlikte ortaya çıkmasıdır. Bu nedenle, son yıllarda devletler artık ekonomik istikrarsızlık ile mücadeleyi ön plana almışlar ve örneğin, enflasyonu ve stagflasyonu önleyici etkin bir araç olarak hangi politikanın, para politikasının mı, yoksa maliye politikasının mı kullanılması gerektiği üzerinde tartışmalar başlatmışlardır. Ancak, günümüzde bu tartışmanın tarafları arasındaki kuramsal farklılıklar iyice belirginleşmiştir.

Gerçekten bir ekonomide piyasaların en iyi nasıl çalışacağı ve devletin piyasanın performansını artırıp artıramayacağı sorunları tartışmaların temelini oluşturmakta, devletin aktif, makroekonomik politikalarla piyasaya müdahale etmesi görüşü karşısında, ekonominin kendi haline bırakılarak müdahale edilmemesi görüşü kuvvetle savunulmaktadır. Serbest piyasa ekonomisinin işleyişinin belirsizlik nedeniyle genellikle tatmin edici olmaktan uzak olduğunu ileri süren Keynesyen yaklaşım (müdahaleci görüş), devlet politikasının bir ekonomide piyasanın performansını artırabileceğini ifade etmekte, fiyatların esnekliği nedeniyle piyasaların kendiliğinden dengeye geleceğini ileri süren geleneksel yaklaşım (müdahaleci olmayan görüş) ise, ekonomiye müdahale edilmemesini, çünkü, piyasadaki dengesizliklerin kaynağının devlet müdahalesinin kendisi olduğunu ifade etmektedir.

Gerçek hayattaki ekonomik olayların ve bilimsel gelişmelerin makroekonomik ilgi alanını değiştirdiği de bir gerçektir. Günümüzde artık maliye ve para politikalarının sınırlılıkları bilinmekte ve makro düzeyde bu politikaların artık kendi başlarına yeterli olamayacakları savunulmaktadır. Bu nedenle, değişik görüşü benimseyen ekonomistlerin bir konuda birleştikleri görülmektedir. O da, ekonomimizin mikro yapısını daha iyi anlamamız gerektiğidir. 1980′lerin önemli sorunları, artık hem mikro hem de makroekonomik araçları kullanmayı gerektirmektedir.