Maliye Politikası Tartışmaları - Özet

Maliye politikası tek başına yeterli midir?

Zaman içinde kamu ekonomisi değişkenlerinde nitelik yönünden meydana gelen değişikliklerin devlete, ekonomik hayata müdahale olanağı kazandırması ve ekonomik, sosyal ve politik alanlardaki gelişmelerin böyle bir müdahaleyi esasında gerekli kılması nedenleriyle, 1930′lardan bu yana maliye politikasının öneminde büyük değişiklikler meydana gelmiştir.

Klasiklere göre maliye politikasına gerek var mıdır?

Bilindiği gibi, 1930′lardan önce ekonomide hakim olan klasik ekonomik yaklaşım tam rekabet, ücret ve faiz esnekliği varsayımları altında ekonominin kendiliğinden tam istihdamda dengeye ulaşacağını savunmakta ve devletin ekonomik hayata müdahalesini gereksiz bulmaktadır. Buna bağlı olarak klasikler ayrıca bütçenin denk olmasını, borçlanmanın mümkün olduğunca sınırlandırılmasını, objektif temellere dayanan düşük oranlı bir vergileme sisteminin uygulanmasını savunmuşlardır.

Keynesyen yaklaşımda maliye politikası niçin önemlidir?

1936 yılında yayınlanan, Keynes’in, “Faiz İstihdam ve Paranın Genel Kuramı” isimli kitabında ise ilk kez olarak maliye politikasına ilişkin önemli kuramsal temeller ortaya atılmış ve devletin ekonomik hayata müdahalesinin gerekli olduğu konusundaki yeni ekonomik görüşler bilimsel olarak düzenlenmiştir. Keynes, bu çalışmasında, klasiklerin ileri sürdüğü gibi ekonomik hayatın kendiliğinden tam istihdama ulaşmasının neden mümkün olmayacağını sistematik olarak açıklamıştır. Keynesyen yaklaşımda dikkatler, kamu harcama ve gelirlerinin toplam talep üzerindeki etkileri üzerine yoğunlaşmıştır. Çünkü, ona göre, bir ekonomide toplam talebi oluşturan öğelerdeki dalgalanmalar istikrarsızlıklara neden olmaktadır. Kamu harcamaları ve gelirleri ise, toplam talebi doğrudan veya dolaylı olarak belirledikleri için, bir ekonomideki ekonomik istikrarsızlığı önlemekte yararlı araçlardır.

Monetaristlere göre maliye politikasının etkinliği kamu harcamalarının finansmanına bağlı olarak nasıl değişecektir?

Yakın zamanlarda paranın miktar kuramının Amerikalı ekonomist Milton Friedman ve taraftarlarınca çağdaş miktar kuramı ismi altında yeniden ele alınması maliye politikası karşısında para politikasının etkinliği konusunu yeniden gündeme getirmiştir. Monetarist yaklaşıma göre, maliye politikasının para arzından bağımsız olarak uygulanmasının ekonomik faaliyet üzerinde ya hiç etkisi olmamakta veya çok az bir etkisi olmaktadır. Çünkü, onlara göre maliye politikasının ekonomik faaliyet üzerindeki etkisi kamu harcamalarının nasıl finanse edildiğine bağlıdır.

Örneğin, eğer kamu harcamalarındaki bir artış kişi ve firmalardan yapılan borçlanma yoluyla finanse edilirse, piyasada ödünç verilebilir fonlara olan talep artacak, buna bağlı olarak faiz oranında bir artış meydana gelecek ve özel yatırım harcamaları azalacaktır (dışlama etkisi). Kamu harcamalarındaki artışın Merkez Bankası’nca finansmanı halinde ise kamu harcamalarının gelir düzeyi üzerindeki genişletici etkisinin en fazla olacağı görüşü monetaristler tarafından da benimsenmektedir.

Para ve maliye politikalarının ekonomik faaliyet üzerindeki nisbi etkileri konusunda yeni klasik, yeni Keynesyen ve post Keynesyen yaklaşımların görüşleri nelerdir?

Para ve maliye politikalarının ekonomik faaliyet üzerindeki nisbi etkinlikleri konusundaki tartışmalar, günümüzde, ekonomistler arasındaki görüş ayrılıklarının temelini oluşturmaktadır. Günümüzde, anlaşmazlıklar, ekonomiye müdahale edilsin mi, edilmesin mi noktasında odaklaşmaktadır.

Bir ekonomide piyasa sisteminin mümkün olduğunca serbest işlemesine olanak verilmesini savunan klasik görüş, ekonomiye müdahale edilmemesini, çünkü, piyasadaki istikrarsızlıkların kaynağının devlet müdahalesinin kendisi olduğunu ifade ederken, serbest piyasa ekonomisinin işleyişinin genellikle tatmin edici olmaktan uzak olduğuna inanan Keynesyen görüş ise, aktif politika kullanımının bir ekonomide performansı artırabileceğini ileri sürmektedir.

Gerçek hayattaki ekonomik olayların ve bilimsel gelişmelerin ışığı altında günümüzde, karşılaşılan makroekonomik sorunlar için mikro temelli ekonomi politikaları fikri bir çok ekonomist tarafından benimsenmektedir. Nitekim, hem Keynesyenler hem de monetaristler, örneğin, stagflasyon sorunun çözümüne mikro açıdan yaklaşmaktadırlar. Bu yaklaşımlara örnek olarak, yeni klasik makro ekonomi yaklaşımını, yeni Keynesyen yaklaşımı, post Keynesyen yaklaşımı gösterebiliriz.