Maliye Politikalarının Etkilerinin Ölçülmesi

Tam istihdam bütçe fazlasındaki bu artışın maliye politikası işlemlerindeki iradi bir değişiklikten kaynaklanmadığı açıktır. Bu durumdan şöyle bir sonuç çıkmaktadır. Büyüyen bir ekonomide, bütçe gelirlerindeki bu otomatik artış, ekonomi üzerinde ters bir etki yaratarak, ekonomiyi aşırı ölçüde istikrara getirebilir. Mali sürüklenme (fiscal drag) olarak isimlendirilen bu olayın gerçekleşmesi, toplam talebin giderek azalmasına ve ekonomik gelişmenin engellenmesine neden olabilmektedir. Mali sürüklenme olayını daha açık kılabilmek için, tam istihdam bütçe fazlası kavramının cebirsel ifadesi kullanılabilir. Bilindiği gibi, tam istihdam bütçe fazlası,

TİBF = T ( Y*,t ) - G

olarak tanımlanmıştı. Buna göre, görülmektedir ki, tam istihdam bütçe fazlasının değeri, G,t ve Y* değerlerinde meydana gelen değişiklere göre değişecektir. Eğer, tam istihdam bütçe fazlasındaki değişiklik, G ve t değişkenlerinde meydana gelen değişikliklerden kaynaklanıyorsa, bu değişiklik iradi bir değişikliktir. Ancak, eğer, tam istihdam bütçe fazlasındaki değişiklik, Y* ye bağlı bir değişiklik ise, bu değişiklik otomatik bir değişikliktir. İşte, bir ekonomide, ekonomik büyüme olayına bağlı olarak, tam istihdam bütçe fazlasında meydana gelen bu otomatik değişiklik mali sürüklenme olarak isimlendirilmektedir.

Fiyat Düzeyi Sorunu

Yukarıda, tam istihdam bütçe fazlası kavramının değerinin, kamu harcamaları, vergi oranı ve potansiyel gayri safi milli hasılada meydana gelecek değişiklikler sonucu değişebileceğini belirtmiştik. Burada bir konunun belirtilmesi gerekmektedir. O da, tam istihdam bütçe fazlası üzerinde fiyatların etkisi konusudur. Bu durum, genellikle, mali işlemlerin ekonomi üzerindeki etkilerinin incelendiği çoğu çalışmada ihmal edilmiştir. Ancak, bu ihmal, eğer fiyat düzeyi hiç değişmezse veya fiyat düzeyi herhangi bir gerçek değişken üzerinde etki yaratmıyorsa, doğru olacaktır. Bu ise, gerçekçi bir yaklaşım olmamaktadır.

Örneğin, artan oranlılığa sahip bir vergi sisteminde, devletin gerçek vergi hasılatı fiyat düzeyine bağlıdır. Çünkü, fiyatların artıyor olduğu bir ekonomide, parasal gelir aynı oranda artacak, bu durum ise, parasal vergi hasılatını, nisbi olarak, fiyat düzeyinden daha fazla artıracaktır. Bunun sonucunda ise, açıktır ki, gerçek vergi hasılatı yükselecektir.

Bu durumda görülmektedir ki, tam istihdam bütçe fazlasında bir değişikliğe yol açabilen öğeleri, vergi oranlarında, kamu harcamalarında, potansiyel gayri safi milli hasılada ve fiyat düzeyinde meydana gelen değişiklikler olarak belirtebiliriz. Daha önce de değindiğimiz gibi, vergi oranlarında ve gerçek kamu harcamalarındaki değişiklikler tam istihdam bütçe fazlasında, uygulanan istikrar politikasının bir gereği olarak, birtakım iradi değişikliklere yol açacaktır. Potansiyel gayri safi milli hasıla veya fiyat düzeyindeki bir değişiklik ise, mali sürüklenme olayına yol açarak, tam istihdam bütçe fazlasını otomatik olarak artıracaktır.

Maliye politikası işlemlerinin ekonomik faaliyet düzeyi üzerinde meydana getirdiği etkinin bir ölçüsü olarak, tam istihdam bütçe fazlası kavramının da birtakım eksiklere sahip olduğu ifade edilmişti. Bu nedenle, son yıllarda maliye politikası işlemlerinin etkilerinin ölçülmesi ile ilgili olarak çeşitli kavramlar ileri sürülmüştür. Bu çalışmalarda, genellikle, ya kamu harcamaları karşısında vergilerin ekonomi üzerinde farklı etkileri olduğu kabul edilerek, bütçenin çeşitli öğeleri, örneğin, tam istihdam vergi gelirleri, tam istihdam kamu harcamaları olarak ayrılmakta ve bütçenin her öğesine farklı ağırlıklar uygulanmakta, ya da gayri safi milli hasılanın başlangıç düzeyinde, harcama ve vergilerdeki değişikliklerin tahmini yoluyla, bütçedeki iradi değişiklikleri otomatik değişikliklerden ayıracak ve ekonominin cari durumunu gösterecek bir ölçü bulunmaya çalışılmaktadır.

Sayfalar: 1 2 3