Maliye Politikalarının Etkilerinin Ölçülmesi

Bu durumda, gayri safi milli hasıladaki artışların, devlet karşı bir maliye politikası işleminde bulunmadıkça, otomatik olarak, bütçe açığını azaltacağı veya bütçe fazlasını artıracağı, gayri safi milli hasılada meydana gelen azalışların ise, devlet daraltıcı bir politika izlese bile, büyük bütçe açıklarına neden olacağı açık olmaktadır. İşte bütçe fazlası veya bütçe açığı kavramı hakkında ileri sürülen bu sakınca nedeniyle, mali işlemlerin ekonomik faaliyet üzerindeki etkilerinin ölçülmesinde tam istihdam bütçe fazlası olarak isimlendirilen bir kavram ortaya atılmıştır.

Tam İstihdam Bütçe Fazlası

Bir ekonomide ekonomik faaliyetin tam istihdam düzeyi temel alınmak ve bu düzeydeki bütçe harcamaları ve gelirleri tahmin edilmek suretiyle o ekonominin tam istihdam bütçe fazlası hesaplanabilmektedir. Böylece, daha önce sözünü ettiğimiz, ekonomik faaliyet düzeyindeki değişikliklerin bütçe açığı veya fazlası üzerinde yaratacağı etkilerin ortadan kaldırılması amaçlanmaktadır. Tam istihdam bütçe fazlası ölçüsüne göre, eğer bütçe, tam istihdam düzeyinde fazla ise maliye politikası daraltıcı, eğer bütçe, tam istihdam düzeyinde açıksa maliye politikası genişletici olarak isimlendirilmektedir.

Ancak burada da, aynen cari bütçe açığı veya fazlası kavramında olduğu gibi, denk bütçe kavramı göz önünde bulundurulduğunda durumun karışacağı açıktır. Tam istihdam bütçe fazlasını Keynesyen milli gelir modeli kavramları ile cebirsel olarak ifade etmek mümkündür. Buna göre, bir ekonomide cari bütçe fazlası,

CBF = T ( Y,t ) - G

olarak, tam istihdam bütçe fazlası ise,

TİBF = T ( Y*,t ) - G

olarak ifade edilebilir. Bu eşitliklerin sağ tarafındaki ilk ifade vergi fonksiyonunu göstermektedir. Vergi fonksiyonunda Y, gerçek gayri safi milli hasıla, Y*, tam istihdam düzeyindeki gerçek gayri safi milli hasıla, t ise, vergi parametresidir (bu parametre vergi oranı olarak düşünülebilir). Eşitliklerin sağ tarafındaki ikinci ifade ise, kamu harcamalarını göstermektedir. Daha önce cari bütçe fazlası veya açığı kavramının maliye politikasının etkilerinin ölçülmesinde yetersiz bir ölçü olduğundan söz etmiştik. Görülmektedir ki, tam istihdam bütçe fazlası bu yetersizliği, vergi hasılatını tam istihdam düzeyindeki vergi hasılatı olarak almakla önlemektedir. Ancak, burada da, büyümenin bir an için ihmal edildiği ve Y* ‘nin değişmeden kaldığı varsayımının yapıldığı unutulmamalıdır.

Mali Sürüklenme Olgusu

Tam istihdam bütçe fazlası, genel olarak, eksik istihdam dönemlerinde maliye politikasının ekonomik faaliyet düzeyi üzerindeki etkilerini ölçmede etkili bir biçimde kullanılmıştır. Ancak daha sonraları, tam istihdam fazlasının, cari bütçe fazlasına göre, üstünlüğüne karşın bazı eksikliklere sahip olduğu ileri sürülmüştür. Bu eksikliklerden biri, tam istihdam bütçe fazlasının hesaplanmasının zor olmasıdır.

Çünkü, bu ölçünün hesaplanması hem gerçek gayri safi milli hasılanın büyüme oranı, hem de, tam istihdam gelir düzeyindeki gelir dağılımı hakkında birtakım hassas varsayımların yapılmasını gerekli kılmaktadır. Bunun yanında, tam istihdam bütçe fazlasının en önemli eksikliği olarak, tam istihdam düzeyinde, bütçe gelirlerindeki (vergi hasılatındaki) artış eğilimi gösterilmektedir. Çünkü, büyüyen bir ekonomide, tam istihdam bütçe fazlası, gerçek rakamlarla yılda yaklaşık belli bir oranda büyüyen tam istihdam düzeyindeki gayri safi milli hasılanın bir fonksiyonudur. Bu takdirde, büyüyen bir ekonomi tam istihdam düzeyinde hep artan vergi hasılatları meydana getirecek ve tam istihdam bütçe fazlası, vergi politikalarının ve harcamaların değişmeden kaldığı dönemlerde bile, bir artış gösterecektir.

Sayfalar: 1 2 3