Maliye Politikalarının Etkilerinin Ölçülmesi

Bilindiği gibi maliye politikasının bir ekonomide toplam gelir ve istihdam düzeyini etkileyebileceği, Keynesyen kuramdan bu yana, genel kabul görmüş bir fikirdir. Bu fikir benimsendiği taktirde, bu etkinin nasıl ölçüleceği sorunu araştırılması gerekli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Maliye politikası işlemlerinin ekonomik faaliyet düzeyi üzerindeki etkilerinin en uygun nasıl ölçüleceği tartışması, özellikle son yıllarda, bu konuda yapılan çeşitli çalışmalar üzerine yoğunluk kazanmıştır. Bu konu önemlidir.

Çünkü, maliye politikasının ekonomik faaliyet düzeyi üzerindeki etkilerinin ölçülmesi, birinci olarak, bir ülkede geçmişte uygulanan maliye politikalarını analiz etmek için gerekli olmaktadır. Böylece, uygulanan maliye politikalarının hangi dönemlerde ve ne büyüklükte genişletici veya daraltıcı olduğu, toplam etki olarak nötr olup olmadıkları gösterilebilir. Bu tür çalışmalarla, ayrıca, devletin ekonomide örneğin, istikrarı sağlayıcı mı, yoksa istikrarı bozucu mu bir etki yaptığı açıklanabilir.

Ekonomik faaliyet üzerinde maliye politikası işlemlerinin etkisinin ölçülmesi, ikinci olarak, örneğin, bir ekonomide özel talep düzeyinin yetersiz olduğu veya aşırı olduğu tahmin edildiği zaman, ne ölçüde genişletici veya daraltıcı bir maliye politikasının gerekli olduğunun belirlenmesi açısından önemli olmaktadır. Burada bir konunun belirtilmesinde yarar bulunmaktadır. O da, devletin, bir ekonomide, toplam ekonomik faaliyetler üzerindeki etkisini tahmin etmenin güçlüğüdür.

Çünkü, kullanılan ölçülerin maliye politikasındaki değişikliklerin etkilerini olduğu kadar, ekonomik faaliyetteki değişikliklerin etkilerini de yansıttığı düşünülmektedir. Ancak, önerilen herhangi bir harcama veya vergi programının tüm daraltıcı veya genişletici etkilerini ölçmek için bir ölçü geliştirilmesi de gerekli olmaktadır. Bu nedenle aşağıda, bu amaçla geliştirilen ve kullanılan ölçüler incelenmektedir.

Bütçe Fazlası veya Bütçe Açığı

Maliye politikasının ekonomik faaliyet üzerindeki etkilerini ölçmek amacıyla bütçe fazlası veya bütçe açığı kavramı kullanılabilir. Bu kavram, gerek kamu harcamalarındaki gerekse kamu gelirlerindeki herhangi bir değişikliğin tümünü içermesi bakımından çok kullanılan bir ölçü olmaktadır. Buna göre, bir ekonomi üzerinde bütçe açığının genişletici, bütçe fazlasının ise daraltıcı bir etki yarattığı kabul edilmektedir. Denk bütçe kuramı göz önünde bulundurulduğu takdirde bu durumun karışacağı açıktır. Örneğin, bir ekonomide kamu harcamalarında bir artış yapıldığını ve bu artışın vergilerde yapılan eşit bir artışla karşılandığını varsayalım.

Bu durumda iki ayrı maliye politikası işlemine başvurulmakla beraber, bütçe fazlası veya açığında net olarak bir değişme olmamakta, ancak, bu işlem sonucunda ekonomi üzerinde bir değişiklik meydana gelmektedir. Çünkü, bir birim kamu harcaması ekonomi üzerinde bir birim verginin yaratacağı daraltıcı etkiden daha fazla genişletici etki meydana getirmektedir. Böylece, görülmektedir ki, harcama ve vergilerde yapılan eşit bir artış, bütçe açığı veya fazlasında bir değişiklik yaratmamakla birlikte, ekonomi üzerinde bir etkiye sahip olabilmektedir.

Bütçe açığı veya fazlası kavramına, bu ölçüdeki değişikliklerin ekonomik faaliyet düzeyini etkilemekle birlikte, ekonomik faaliyet düzeyindeki değişiklikler tarafından etkilendiği biçiminde bir eleştiri yapılmakta ve bu kavramın maliye politikası işlemlerinin ekonomik etkilerini ölçmek için kullanılmasının sakıncalı olacağı ifade edilmektedir. Çünkü, bir ekonomide, vergi hasılatının ekonomik faaliyet düzeyine olan bağımlılığı bilinmektedir. Bu durum bir ekonomide gayri safi milli hasıladaki artışların, genellikle, vergi gelirlerinde, harcamalardan daha yüksek bir artış yaratmasından kaynaklanmaktadır (kısmen vergi tarifelerinin artan oranlı olması, kısmen ise, bu dönemlerde örneğin sosyal yardım harcamalarının azalması nedeniyle).

Sayfalar: 1 2 3