Maliye Politikalarının Araçları

Maliye Politikası bir ekonomide, belirlenen ekonomik ve sosyal amaçlara ulaşmak üzere, ekonomi üzerinde farklı etkilere yol açan çeşitli araçlara sahip bulunmaktadır. Maliye politikası temel olarak devlet bütçesi aracılığı ile gerçekleştirilmekte, bu nedenle bir taraftan kamu harcamalarının ve kamu gelirlerinin miktar ve bileşimleri, diğer taraftan harcama ve gelirlerdeki değişmelerin tümüyle ilgili olması nedeniyle bütçe açığı veya fazlası, maliye politikasının amaçlarına ulaşmada kullanabileceği en önemli araçlar olmaktadır. Ancak, bir ekonomideki değişmelerin tümünün göz önüne alınması gerektiğine göre (örneğin, yerel yönetim bütçeleri, özerk bütçeler gibi), maliye politikasının dar anlamdaki bütçe politikasından daha kapsamlı düşünülmesi gerekmektedir.

Maliye politikası araçları olarak kamu harcamaları ve gelirleri, ulaşılmak istenilen amaçlar yönünden, değişik ekonomik olaylarda değişik etkilere sahip olabilmektedir. Örneğin, bir ekonomide kamu harcamalarının toplam talep üzerindeki etkisi ile kamu gelirleri içinde önemli bir yer tutan vergilerin toplam talep üzerindeki etkisi farklı olmaktadır. Hatta, kamu harcamaları içinde, örneğin, mal ve hizmet alımına yönelen harcamalar ile transfer harcamaları arasında, vergi gelirleri içinde ise, örneğin, gelir vergileri, servet vergileri ve harcama vergileri arasında toplam talebi etkileme yönünden bir farklılık söz konusu olmaktadır.

Bu nedenle, belli bir ekonomik amacın gerçekleştirilmesi için uygulanması gereken maliye politikasının belirlenmesinde, kamu harcamalarının ve gelirlerinin ekonomik değişkenler üzerindeki bu etkilerinin ayrıntılı olarak bilinmesi veya incelenmesi gerekmektedir. Ayrıca kamu harcamalarının ve gelirlerinin belli öğelerinin maliye politikası aracı olarak kullanılabilmesi için öğelerin bağımsız değişken olmaları, yani yalnızca devlet kararlarından etkilenmeleri, ekonomik olayları belirleyen diğer değişkenler tarafından etkilenmemeleri gerekmektedir.

Örneğin, katma değer vergisi oranı, devletin alacağı kararlarla belirlendiği için bir maliye politikası aracıdır. Ancak, katma değer vergisi hasılatı bu hasılat, katma değer vergisi oranı yanında devletin denetimi dışında kalan milli gelir düzeyi, alışveriş hacmi gibi diğer değişkenlere de bağlı olduğundan, maliye politikasının bir aracı olarak kabul edilemez.